به گزارش خبرگزاری ایمنا، بخش کشاورزی ایران تنها به تأمین نیاز داخلی محدود نمیشود و در سالهای اخیر، توسعه صادرات محصولات باغی، زراعی و فراوریشده به یکی از مسیرهای مهم ایجاد ارزش افزوده در این بخش تبدیل شده است.
نزدیکی به بازارهای منطقهای، دسترسی به مرزهای زمینی و دریایی، تنوع اقلیمی و وجود صنایع تبدیلی از جمله عواملی است که جایگاه استانهای مختلف را در تجارت محصولات کشاورزی تعیین میکند.
بررسی آمارهای منتشرشده از سوی دستگاههای اجرایی و گمرکات استانی نشان میدهد استانهای مختلف کشور در صادرات محصولات کشاورزی عملکرد قابلتوجهی دارند، اما مقایسه مستقیم آنها نیازمند احتیاط است؛ چراکه آمارهای منتشرشده در برخی موارد مربوط به کل محصولات کشاورزی، در برخی موارد مربوط به چند محصول مشخص و در مواردی نیز مربوط به صادرات کالاهای فرآوریشده است.
کردستان؛ صادرات ۴۶۴ هزار تنی محصولات کشاورزی
کردستان یکی از استانهای دارای ظرفیت قابلتوجه در تجارت محصولات کشاورزی است. بر اساس آمار منتشرشده، صادرات محصولات کشاورزی این استان در ۱۱ ماه سال ۱۴۰۳ به حدود ۴۶۴ هزار تن به ارزش نزدیک به ۱۹۱ میلیون دلار رسیده است.
این میزان صادرات، سهم قابلتوجهی از تجارت خارجی استان را به خود اختصاص داده و موقعیت مرزی کردستان با اقلیم کردستان عراق، یکی از عوامل مهم در توسعه صادرات محصولات کشاورزی آن محسوب میشود.
تنوع محصولات تولیدی، نزدیکی به بازار عراق و امکان توسعه صنایع بستهبندی و فرآوری میتواند ظرفیت صادراتی این استان را بیش از پیش تقویت کند.
آذربایجان غربی؛ سیب در صدر صادرات
آذربایجان غربی یکی از قطبهای مهم باغداری کشور است و سیب مهمترین محصول صادراتی این استان در بخش کشاورزی به شمار میرود.
بر اساس آمارهای منتشرشده، در سال گذشته حدود ۸۴ هزار تن سیب از این استان صادر شده که معادل حدود ۹ درصد از صادرات سیب کشور بوده است. این میزان، جایگاه چهارم کشور را در صادرات سیب برای آذربایجان غربی رقم زده است.
اهمیت این استان تنها به تولید و صادرات محصول خام محدود نمیشود و آذربایجان غربی در زمینه تولید کنسانتره میوه نیز جایگاه نخست کشور را دارد؛ ظرفیتی که میتواند با توسعه صنایع تبدیلی، ارزش اقتصادی صادرات محصولات باغی را افزایش دهد.
آذربایجان شرقی؛ صادرات از مسیر فرآوری
آذربایجان شرقی نمونهای متفاوت از ظرفیت صادرات کشاورزی در کشور است. این استان اگرچه تولیدکننده خرما نیست، اما با تکیه بر صنایع تبدیلی و فرآوری توانسته در زمینه فرآوری و صادرات خرما جایگاه ویژهای پیدا کند.
از سوی دیگر، بخش قابلتوجهی از محصولات گلخانهای تولیدشده در استان به بازارهای خارجی راه پیدا میکند و آمارهای منتشرشده از رشد صادرات محصولات کشاورزی استان حکایت دارد.
این تجربه نشان میدهد که سهم استانها از تجارت کشاورزی تنها به میزان تولید محصولات خام وابسته نیست و فرآوری، بستهبندی و ایجاد زنجیره ارزش نیز میتواند جایگاه یک استان را در بازار صادراتی ارتقا دهد.
مازندران؛ ظرفیت بالای صادرات محصولات باغی
مازندران نیز به دلیل برخورداری از تولید گسترده محصولات باغی، یکی از استانهای مهم صادرات کشاورزی کشور است. کیوی، مرکبات و نارنگی از مهمترین محصولات صادراتی این استان محسوب میشوند.
بر اساس آمارهای منتشرشده، صادرات کیوی مازندران بیش از ۲۵ هزار تن، نارنگی بیش از ۱۰ هزار تن و پرتقال بیش از ۲۴ هزار تن گزارش شده است.
بازار کشورهای اوراسیا و برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله مقاصد مهم محصولات باغی مازندران به شمار میروند. نزدیکی جغرافیایی به بازارهای شمالی و برخورداری از ظرفیت حملونقل دریایی نیز میتواند مزیت این استان را در تجارت محصولات کشاورزی تقویت کند.
فارس؛ تنوع محصول، مزیت صادراتی
استان فارس از قطبهای اصلی تولید کشاورزی کشور است و تنوع اقلیمی آن امکان تولید طیف گستردهای از محصولات را فراهم کرده است. پسته، انار، انجیر خشک، انگور، مرکبات، سیب، خرما و زعفران از جمله محصولات کشاورزی این استان هستند که بخشی از آنها به بازارهای خارجی صادر میشود.
محصولات فارس به کشورهایی از جمله امارات متحده عربی، پاکستان، عمان، افغانستان و عراق راه پیدا میکند. تنوع تولید در این استان، ظرفیت قابلتوجهی برای توسعه صادرات محصولات کشاورزی و فرآوریشده ایجاد کرده است.
سیستانوبلوچستان؛ مزیت مرزی و محصولات گرمسیری
سیستانوبلوچستان نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی و هممرزی با چند کشور، از ظرفیت ویژهای برای صادرات محصولات کشاورزی برخوردار است، بر اساس آمار منتشرشده، در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۴ بیش از ۶۰ هزار تن محصولاتی همچون گوجهفرنگی، سیب، پسته، هندوانه و خرما از این استان به کشورهای همسایه صادر شده است.
این استان همچنین یکی از قطبهای مهم تولید خرما در کشور به شمار میرود و قرار گرفتن در مسیر بازارهای پاکستان و افغانستان، مزیت قابلتوجهی برای توسعه تجارت محصولات کشاورزی آن ایجاد کرده است.
خراسان رضوی؛ تنوع محصولات و بازارهای صادراتی
خراسان رضوی نیز از استانهای مهم کشور در حوزه تولید و صادرات محصولات کشاورزی است. زعفران، پسته، سیب و زیره سبز در میان محصولات شاخص صادراتی این استان قرار دارند و محصولات کشاورزی آن به بازارهای مختلف منطقهای و بینالمللی راه پیدا میکند.
ظرفیت بالای تولید محصولات با ارزش افزوده بالا، بهویژه زعفران و پسته، سبب شده است این استان یکی از بازیگران مهم تجارت کشاورزی کشور باشد.
مقصد اصلی؛ بازارهای منطقهای
آمارهای ملی منتشرشده درباره صادرات محصولات کشاورزی نشان میدهد بازار کشورهای همسایه و منطقه همچنان مهمترین مقصد محصولات کشاورزی ایران است.
در سه ماه نخست سال ۱۴۰۴، ارزش صادرات محصولات کشاورزی کشور حدود ۱.۰۲۷ میلیارد دلار اعلام شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۷ درصد افزایش داشته است.
در این میان، عراق با سهم حدود ۲۴ درصد، امارات متحده عربی با ۱۶ درصد و روسیه با ۱۱ درصد از مهمترین مقاصد صادرات محصولات کشاورزی ایران بودهاند.
این ارقام نشان میدهد توسعه تجارت کشاورزی ایران تا حد زیادی با ظرفیت بازار کشورهای پیرامونی گره خورده است و استانهای مرزی یا استانهایی که به شبکههای حملونقل و صنایع فرآوری دسترسی دارند، میتوانند نقش پررنگتری در این بازار ایفا کنند.
نبود یک جدول ملی برای مقایسه استانها
با وجود انتشار آمارهای متعدد از سوی سازمان جهاد کشاورزی، گمرکات و مسئولان استانی، هنوز نمیتوان بر اساس دادههای عمومی موجود، یک جدول قطعی از رتبهبندی استانهای ایران از نظر مجموع صادرات محصولات کشاورزی ارائه کرد.
علت اصلی، تفاوت در دورههای آماری، نوع محصولات محاسبهشده و نحوه اعلام ارزش یا وزن صادرات است. برای نمونه، آمار یک استان ممکن است مربوط به کل محصولات کشاورزی در ۱۱ ماه باشد، در حالی که آمار استان دیگر تنها صادرات یک محصول مانند سیب، کیوی یا خرما را نشان دهد.
از این رو، قرار دادن استانها در رتبههای اول تا آخر بدون داشتن یک مجموعه داده همدوره و با تعریف آماری یکسان، میتواند تصویری نادرست از جایگاه واقعی آنها ایجاد کند.
صادرات کشاورزی؛ از تولید خام تا زنجیره ارزش
بررسی وضعیت استانهای فعال در صادرات کشاورزی نشان میدهد مزیت صادراتی تنها به میزان تولید وابسته نیست. فرآوری، بستهبندی، استانداردسازی، دسترسی به مرزها، شبکه حملونقل و شناخت بازار مقصد از عوامل تعیینکننده در موفقیت صادراتی استانها هستند.
در چنین شرایطی، توسعه صنایع تبدیلی در کنار کاهش ضایعات محصولات، ایجاد پایانههای صادراتی و تقویت زیرساختهای سردخانهای میتواند به جای افزایش صرف حجم صادرات، ارزش اقتصادی محصولات کشاورزی ایران را افزایش دهد.
استانهای مختلف کشور از کردستان و آذربایجان غربی در شمالغرب تا فارس، سیستانوبلوچستان و مازندران، هر یک بر اساس اقلیم، محصول و موقعیت جغرافیایی خود بخشی از بازار صادراتی کشاورزی ایران را در اختیار دارند؛ ظرفیتی که در صورت تکمیل زنجیره تولید تا صادرات میتواند نقش پررنگتری در درآمدهای غیرنفتی کشور ایفا کند.
نظر شما