به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، فهرست میراث جهانی یونسکو مجموعهای از مکانهایی را در بر میگیرد که بهدلیل برخورداری از ارزش جهانی برجسته برای تمام بشریت اهمیت دارند. این مکانها تنها به بناهای تاریخی و محوطههای باستانی محدود نمیشوند، بلکه جنگلها، کوهستانها، زیستبومها، چشماندازهای طبیعی و فرهنگی و مناطقی با ویژگیهای منحصربهفرد طبیعی را نیز شامل میشوند.
بر اساس دادههای این رتبهبندی، ایتالیا با ۶۲ اثر بیشترین تعداد میراث جهانی یونسکو را در میان کشورهای جهان دارد. چین با فاصلهای بسیار اندک و ۶۱ اثر در رتبه دوم قرار گرفته است. پس از این دو کشور، فرانسه با ۵۶ اثر، آلمان با ۵۵ اثر و اسپانیا با ۵۰ اثر در رتبههای سوم تا پنجم جای گرفتهاند. به این ترتیب، چهار کشور اروپایی در میان پنج کشور نخست جهان قرار دارند.
هند نیز با ۴۵ اثر در جایگاه ششم جهان ایستاده است و پس از آن مکزیک با ۳۶ اثر قرار دارد. بریتانیا با ۳۵ اثر، روسیه با ۳۳ اثر و ایران با ۳۰ اثر، رتبههای هشتم تا دهم را به خود اختصاص دادهاند.
چرا اروپا و آسیا بیشترین سهم را دارند؟
تمرکز بخش قابلتوجهی از میراث جهانی یونسکو در اروپا و آسیا را میتوان نتیجه قدمت تمدنها، تنوع تاریخی، تراکم شهرهای تاریخی و همچنین گستردگی چشماندازهای طبیعی در این دو قاره دانست. مجموع آثار ثبتشده در اروپا و آسیا بیش از ۷۰ درصد از مکانهای مورد بررسی در این نقشه را تشکیل میدهد.
جایگاه نخست ایتالیا نیز تا حد زیادی به تراکم بالای میراث تاریخی این کشور بازمیگردد که دورههای گوناگون از تمدن روم باستان تا شهرهای قرون وسطایی و هنر و معماری دوره رنسانس را در بر میگیرد. با این حال، میراث جهانی ایتالیا تنها به بناها و محوطههای تاریخی محدود نیست و در میان آثار ثبتشده این کشور، مناطق طبیعی و چشماندازهای فرهنگی نیز دیده میشود.
چین نیز با ۶۱ اثر ثبتشده، طیف گستردهای از میراث تاریخی و طبیعی را در قلمروی خود جای داده است. آثار این کشور از میراث امپراتوریها و مکانهای مذهبی و باستانشناختی تا مناطق طبیعی دارای تنوع زیستی و نواحی کوهستانی گسترده شده است. این گستردگی نشان میدهد که ثبت جهانی یونسکو تنها رقابتی میان کشورها بر سر تعداد بناهای تاریخی نیست، بلکه تصویری از تنوع میراث انسانی و طبیعی در نقاط مختلف جهان ارائه میکند.
میراث جهانی فقط بناهای تاریخی نیست
یونسکو میراث جهانی را به سه گروه اصلی فرهنگی، طبیعی و ترکیبی تقسیم میکند. میراث فرهنگی میتواند شامل بناها، مجموعههای معماری، محوطههای باستانشناختی و چشماندازهایی باشد که در طول زمان تحت تأثیر فعالیت انسان شکل گرفتهاند.
در مقابل، میراث طبیعی شامل مناطقی با ویژگیهای زمینشناختی و زیستمحیطی استثنایی، زیستبومهای ارزشمند، زیستگاههای مهم برای گونههای جانوری و گیاهی یا چشماندازهای طبیعی با ارزش ویژه میشود. دسته سوم نیز به میراثهای ترکیبی اختصاص دارد که همزمان واجد ارزش فرهنگی و طبیعی هستند؛ ماچوپیچو در پرو نمونهای شناختهشده از چنین میراثی است.
برای قرار گرفتن یک مکان در فهرست میراث جهانی، کشورها آثار مورد نظر خود را نامزد میکنند، اما تصمیم نهایی درباره ثبت اثر توسط کمیته میراث جهانی یونسکو و پس از ارزیابیهای تخصصی نهادهای مشورتی بینالمللی گرفته میشود. یک اثر نیز باید «ارزش جهانی برجسته» داشته باشد و دستکم یکی از ۱۰ معیار تعیینشده یونسکو را برآورده کند؛ معیارهایی که از شاهکارهای خلاقیت انسانی تا زیستگاههای استثنایی برای تنوع زیستی را شامل میشوند.
ایران در میان ۱۰ کشور نخست جهان
قرار گرفتن ایران در جایگاه دهم این رتبهبندی با ۳۰ اثر ثبتشده، نشاندهنده گستره قابلتوجه میراث فرهنگی کشور در مقیاس جهانی است. موقعیت ایران در این فهرست، نتیجه برخورداری از لایههای تاریخی و تمدنی متعدد و تنوع جغرافیایی و فرهنگی آن است.
از شهرها و محوطههای باستانی گرفته تا بناهای تاریخی و چشماندازهای فرهنگی، میراث ثبتشده ایران بخشی از تاریخ تمدنهای گوناگونی را بازتاب میدهد که طی هزاران سال در فلات ایران شکل گرفتهاند. این جایگاه همچنین نشان میدهد که میراث فرهنگی ایران تنها یک سرمایه تاریخی داخلی نیست، بلکه بخشی از میراث مشترک بشریت محسوب میشود.
ثبت جهانی یک مکان میتواند نقش مهمی در تقویت هویت تاریخی شهرها، حفاظت از بافتهای ارزشمند، توسعه گردشگری فرهنگی و افزایش توجه عمومی به حفاظت از بناها و چشماندازهای تاریخی داشته باشد، با این حال، افزایش تعداد آثار ثبتشده زمانی ارزشمند خواهد بود که حفاظت بلندمدت از این میراث نیز همزمان با ثبت جهانی دنبال شود.
وقتی میراث جهانی در معرض خطر قرار میگیرد
ثبت یک اثر در فهرست میراث جهانی به معنای تضمین بقای همیشگی آن نیست. جنگ، بلایای طبیعی، تغییرات محیطی و توسعه نامتوازن شهری و اقتصادی میتوانند ویژگیهایی را که موجب اهمیت جهانی یک مکان شدهاند، تهدید کنند.
یونسکو برای چنین شرایطی فهرست جداگانهای با عنوان «میراث جهانی در معرض خطر» دارد. در سال ۲۰۲۶ نیز شش اثر به این فهرست افزوده شدند که سه مورد از آنها از طریق سازوکار اضطراری نامزد شده بودند. قرار گرفتن یک مکان در این فهرست میتواند زمینه دریافت حمایتهای فنی و مالی و تقویت همکاریهای بینالمللی برای حفاظت از آن را فراهم کند.
اهمیت این رویکرد در آن است که میراث جهانی تنها یک جاذبه گردشگری یا یک بنای تاریخی نیست. هر اثر ثبتشده بخشی از حافظه مادی بشر یا یکی از نظامهای طبیعی ارزشمند زمین را در خود جای داده است و از دست رفتن آن میتواند به معنای حذف بخشی از شواهد تاریخ انسان یا تخریب یک سرمایه طبیعی غیرقابل جایگزین باشد، از همینرو، نقشه پراکندگی میراث جهانی یونسکو را میتوان فراتر از یک رتبهبندی ساده میان کشورها دانست؛ این نقشه تصویری از گستره میراث مشترک بشریت ارائه میکند و همزمان یادآور مسئولیتی جهانی است که کشورها در برابر حفاظت از این میراث برای نسلهای آینده بر عهده دارند.
نظر شما