به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، سازمان جهانی بهداشت تنهایی را بهعنوان بحران خاموش قرن بیستویکم معرفی کرده و اعلام کرده است که اضطراب شهری به اپیدمی جهانی تبدیل شده است. در این میان، طراحی شهری بهطور مستقیم بر سلامت روان شهروندان تأثیر میگذارد. تحقیقات نشان میدهد که زندگی در شهرهای با طراحی ضعیف میتواند خطر افسردگی، اضطراب و تنهایی را افزایش دهد. عوامل استرسزای شهری از جمله ترافیک سنگین، آلودگی صوتی، کمبود فضای سبز، پیادهروی دشوار، کمبود فضاهای اجتماعی و انزوای مسکونی منجر به افزایش سطح کورتیزول (هورمون استرس)، اختلال خواب، کاهش فعالیت بدنی و کاهش تعاملات اجتماعی میشود.
شهرهای پیشروی جهان در سالهای اخیر مجموعهای از اصول طراحی شهری را اجرا کردند که بر سلامت روان تمرکز دارد. این اصول شامل دسترسی همه ساکنان به فضای سبز عمومی در فاصله حداکثر ۳۰۰ متری، طراحی بر پایه مقیاس انسانی با بهرهگیری از خیابانهای باریک، ساختمانهای با ارتفاع متوسط و ایجاد فضاهای دنج است. توسعه فضاهای اجتماعی مشترک نظیر پارکها، فضاهای نشیمن و کتابخانههای محلی نیز نقش کلیدی در تقویت تعاملات اجتماعی ایفا میکند.
علاوه بر این، سیاستهای جدید بر پیادهمداری از طریق ایجاد مسیرهای امن و سبز، کاهش آلودگی صوتی با استفاده از موانع صوتی و ایجاد مناطق آرام و توسعه مسکن اجتماعی فراگیر متمرکز است تا جداییگزینی شهروندان را کاهش و شرایط زندگی را بهبود دهد. هدف نهایی این رویکردها فراهم کردن محیطی است که علاوه بر کارایی کالبدی، کیفیت زندگی روانی و آرامش ساکنان را در بافتهای متراکم شهری به حداکثر برساند.
پاریس؛ محلههای ۱۵ دقیقهای و کاهش ۳۵ درصدی تنهایی
پاریس با جمعیت ۲.۲ میلیون نفر با چالش تنهایی، انزوای اجتماعی و اضطراب شهری روبهرو بود. در ۲۰۲۴، ۲۵ درصد از ساکنان پاریس گزارش دادند که احساس تنهایی میکنند و ۱۸ درصد علائم افسردگی یا اضطراب داشتند. این مشکل بهویژه در میان سالمندان، جوانان و مهاجران شدیدتر بود. شهرداری پاریس با ارائه طرح «شهر ۱۵ دقیقهای» در ژانویه ۲۰۲۵ متعهد شد که تا ۲۰۲۶، تنهایی را ۳۰ درصد و اضطراب را ۲۵ درصد کاهش دهد.
بر اساس این طرح، همه ساکنان باید بتوانند در فاصله ۱۵ دقیقه پیادهروی یا دوچرخهسواری به نیازهای اساسی خود از جمله کار، خرید، مدرسه، پارک، مراقبتهای بهداشتی، فضاهای فرهنگی دسترسی داشته باشند. این طرح شامل تبدیل خیابانهای خودرومحور به خیابانهای پیادهمدار، ایجاد فضاهای اجتماعی مشترک در هر محله، افزایش فضای سبز محلهای و تقویت مراکز محلهای است.
تا تابستان ۲۰۲۶، پاریس بیش از ۱۰۰ محله ۱۵ دقیقهای اجرا کرد که ۸۰ درصد از ساکنان شهر را تحت پوشش قرار میدهد. شهرداری پاریس ۵۰۰ میلیون یورو برای خرید املاک، تبدیل فضاهای تجاری خالی به فضاهای اجتماعی، ایجاد پارکهای جیبی و بهبود پیادهروها اختصاص داد. پنج هزار داوطلب از ساکنان محلهها، منظم در برنامههای اجتماعی محلهای مشارکت میکنند. مطالعات نشان داده که در محلههای ۱۵ دقیقهای اجراشده، تنهایی ۳۵ درصد، افسردگی ۲۸ درصد و اضطراب ۲۵ درصد کاهش پیدا کرده است. تعداد تعاملات اجتماعی هفتگی شهروندان ۶۰ درصد افزایش یافته و رضایت از زندگی محلهای ۸۵ درصد است.
کپنهاگ؛ خیابانهای پیادهمدار و کاهش اضطراب
در پاسخ به شیوع اضطراب و استرس میان کارمندان، دانشجویان و والدین جوان، کپنهاگ از مارس ۲۰۲۵ طرح تحولآفرین «خیابانهای پیادهمدار» را با هدف ارتقای سلامت روان شهروندان آغاز کرد. این پروژه با مشارکت فعال ساکنان و کسبوکارهای محلی، خیابانهای مرکزی را به محیطهایی آرام و امن تبدیل کرده است؛ اقداماتی نظیر ایجاد مسیرهای ایمن دوچرخهسواری، گسترش فضاهای سبز و تعبیه نشیمنهای عمومی که هدف تغییر سیمای شهر از یک فضای پرتنش به بستری برای آرامش را دنبال میکنند.
تا سپتامبر ۲۰۲۶، این طرح در بیش از ۵۰ خیابان اجرا شد و ۶۰ درصد از جمعیت شهر از مزایای آن بهرهمند شدند. شهرداری کپنهاگ با اختصاص بودجهای ۲۰۰ میلیون کرونی (معادل ۳۰ میلیون یورو)، سیاستهای هوشمندانهای شامل تبدیل پارکینگها به فضاهای تعاملی، احداث پارکهای جیبی و بهسازی پیادهروها را اجرایی کرده است. این سرمایهگذاری نهتنها زیرساختهای شهری را بهبود بخشیده، بلکه پیوندی عمیق میان شهرسازی و سلامت روان در این شهر ایجاد کرده است.
نتایج این طرح امیدوارکننده است؛ در خیابانهای پیادهمدار اجراشده، اضطراب ۲۸ درصد، استرس ۲۵ درصد و افسردگی ۲۰ درصد کاهش پیدا کرده است. میزان پیادهرویهای روزانه شهروندان ۷۰ درصد افزایش یافته و تعاملات اجتماعی هفتگی ۵۵ درصد رشد داشته است. رضایت از زندگی محلهای ۸۸ درصد است.
سنگاپور؛ شهرسازی بیوفیلیک و کاهش استرس
سنگاپور بهعنوان یکی از متراکمترین و پیشرفتهترین کلانشهرهای جهان، در سال ۲۰۲۴ با بحرانی خاموش اما نگرانکننده دستوپنجه نرم میکرد. افزایش نرخ سلامت روان ضعیف در میان جمعیت ۵.۹ میلیونی این کشور، از ۱۳.۴ درصد در سال ۲۰۲۰ به ۱۷ درصد در سال ۲۰۲۴ جهش یافت. این فشار روانی که بهویژه کارمندان در محیطهای کاری رقابتی، دانشجویان تحت فشار تحصیلی و سالمندان تنها را هدف قرار داده بود، زنگ خطری جدی برای سیاستگذاران به صدا درآورد. وزارت توسعه ملی سنگاپور هدفی راهبردی را برای کاهش ۳۰ درصدی استرس و ۲۵ درصدی اضطراب عمومی تا سال ۲۰۲۶ ترسیم کرد.
پاسخ سنگاپور به این نیاز مبرم، در ژانویه ۲۰۲۵ با رونمایی از استراتژی شهرسازی بیوفیلیک وارد فاز عملیاتی شد. این طرح رویکردی فراتر از توسعه فضای سبز سنتی است؛ طبیعت با معماری مدرن چنان در هم تنیده میشود که مرز میان محیط مصنوعی و زیستبوم طبیعی کمرنگ شود. سنگاپور با احداث باغهای حسی پیشرفته، فضاهایی را طراحی کرد که از طریق محرکهای بویایی همچون گیاهان معطر، محرکهای شنوایی از جمله صدای جریان آب و المانهای بصری از جمله تنوع رنگی و بافتهای طبیعی، بهطور مستقیم سیستم عصبی شهروندان را آرام میکند و خستگی ذهنی ناشی از زندگی شهری را به حداقل میرساند.
پروژههای بزرگی نظیر باغهای خلیج، باغ ملی جورونگ و شهر هوشمند تنگاه بهعنوان الگوهای پیشرو، ستونهای این تحول بنیادین هستند. دولت سنگاپور با اختصاص بودجهای کلان معادل ۳۷۰ میلیون دلار آمریکا، زیرساختهایی را بنا نهاد که پارکینگها و فضاهای خاکستری را به کریدورهای سبز و منظرههای آبی خیرهکننده تبدیل کرده است.
آنچه این طرح را از پروژههای مشابه جهانی متمایز میکند، بعد اجتماعی آن است. با مشارکت فعال بیش از ۱۰ هزار داوطلب در برنامههای باغبانی اجتماعی و نگهداری از فضای سبز شهری، نوعی درمان جمعی شکل گرفته است. این شهروندان با حضور مداوم در باغها و مشارکت در زیباسازی محیط زندگیشان، علاوه بر بهبود کیفیت بصری شهر، پیوندهای اجتماعی خود را تقویت میکنند و با غلبه بر انزوای مدرن، معنای نوینی از سلامت زیستی را در قلب یکی از شلوغترین نقاط کره زمین به تصویر کشیدهاند.
ملبورن؛ وقتی کتابخانهها و کافهها به شبکه ضد تنهایی تبدیل شدند
ملبورن سالهاست که در رتبهبندیهای جهانی باکیفیتترین شهرهای جهان در صدر قرار دارد، اما پشت این تصویر درخشان، واقعیتی پنهان وجود داشت: در ۲۰۲۴، نزدیک به یکسوم بزرگسالان استرالیایی گزارش دادند که احساس تنهایی میکنند و از هر شش نفر، یک نفر تنهایی شدید را تجربه میکرد. جوانان هجده تا بیستوچهارساله و میانسالان چهلوپنج تا پنجاهوچهارساله بیشترین میزان تنهایی را داشتند. شهرداری ملبورن دریافت که مشکل کمبود خدمات درمانی نیست، بلکه مشکل کمبود فضاهایی است که مردم بتوانند بدون هدف خاصی دور هم جمع شوند.
ملبورن در مارس ۲۰۲۵ طرح «شبکه فضاهای سوم» را اجرا کرد که بر پایه هماهنگی بین فضاهای موجود بود. برخلاف شهرهایی که فضاهای جدید میساختند، ملبورن تصمیم گرفت فضاهای موجود همچون کتابخانههای عمومی، کافههای محلهای، خانههای محلهای و مراکز اجتماعی را به یک شبکه هماهنگ تبدیل کند. در این طرح کتابداران، صاحبان کافه و کارکنان مراکز جامعه آموزش دیدند که چگونه افراد تنها را شناسایی کنند و آنها را به فعالیتهای گروهی دعوت کنند.
تا سپتامبر ۲۰۲۶، بیش از ۲۳۰ فضای سوم در ملبورن به این شبکه پیوستند. یک مطالعه دوازدهماهه روی ۵۰۰ شرکتکننده در برنامههای شبکه فضاهای سوم نتایج قابلتوجهی نشان داد: احساس نداشتن همراهی ۳۲ درصد، احساس انزوا ۳۶ درصد و احساس طردشدگی ۳۲ درصد کاهش پیدا کرد. بیش از ۷۰ درصد از شرکتکنندگان دوستان بیشتری پیدا کردهاند که ماهانه با آنها در ارتباط هستند و بیش از سهچهارم احساس میکردند که بخشی از یک گروه همفکر هستند.
تحقیقات جداگانهای روی کتابخانههای عمومی ویکتوریا نشان داد که سرمایهگذاری در کتابخانههای عمومی بازده اجتماعی مثبتی دارد و سلامت ذهنی و رفاه بزرگسالان ویکتوریایی که از آنها استفاده میکنند را ۸ درصد بهبود میبخشد. ملبورن نشان داد که همیشه نیاز به ساخت فضاهای جدید نیست، گاهی اوقات هماهنگکردن و تقویت فضاهای موجود کافی است.
تیرانا؛ فضاهای سبز شهری و کاهش ۳۸ درصدی افسردگی
تیرانا، پایتخت آلبانی با جمعیت ۸۰۰ هزار نفر، با چالش افسردگی، کاهش سلامت روان و کمبود فضاهای اجتماعی روبهرو بود. در ۲۰۲۴، ۲۴ درصد از ساکنان تیرانا علائم افسردگی و ۱۹ درصد سلامت روان ضعیفی داشتند. این مشکل بهویژه در میان جوانان، سالمندان و خانوادههای کمدرآمد شدیدتر بود. در پاسخ به این بحران، شهرداری تیرانا طرح «فضاهای سبز شهری» را راهاندازی کرد که بر اساس آن، دسترسی عادلانه به فضاهای سبز با کیفیت برای همه ساکنان فراهم میشود. این طرح شامل ایجاد پارکهای محلهای، کریدورهای سبز، باغهای اجتماعی و تقویت پوشش درختان در خیابانها است. برخلاف پارکهای بزرگ مرکزی، این فضاها در سراسر شهر پراکنده هستند و همه ساکنان در فاصله ۳۰۰ متری فضای سبز زندگی میکنند.
تا سپتامبر ۲۰۲۶، تیرانا بیش از ۵۰ فضای سبز شهری اجرا کرد که ۷۵ درصد از ساکنان شهر را تحت پوشش قرار میدهد. شهرداری تیرانا ۵۰ میلیون یورو برای خرید املاک، ایجاد پارکهای جیبی، کاشت درختان و بهبود پیادهروها اختصاص داد. بیش از ۳۰۰۰ نفر از ساکنان محله بهطور منظم در برنامههای باغبانی اجتماعی و مراقبت از فضای سبز مشارکت میکنند. مطالعات روی ۴۹۳ ساکن نشان داده است که تعاملات مکرر و باکیفیت با فضاهای سبز با سلامت روان بهتر، فعالیت بدنی بیشتر و پیوندهای اجتماعی قویتر مرتبط است. تعداد تعاملات اجتماعی هفتگی شهروندان ۶۲ درصد افزایش یافته و رضایت از زندگی محلهای ۸۹ درصد است. شهرداری تیرانا تخمین زده است که این طرح طی پنج سال آینده، ۳۰ میلیون یورو صرفهجویی در هزینههای سلامت روان و ۲۰ میلیون یورو صرفهجویی در هزینههای اجتماعی به همراه خواهد داشت.
نظر شما