به گزارش خبرگزاری ایمنا، بهتازگی در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی، مطالب و گمانهزنیهای مختلفی درباره تأثیر پدیده «النینو» بر شرایط جوی کشور و چشمانداز بارشهای پاییزی منتشر شده است که بعضی از این مطالب، وقوع النینو را بهعنوان عاملی تعیینکننده برای افزایش بارش در کشور معرفی میکنند و حتی از ارتباط مستقیم این پدیده با شرایط بارندگی در ایران سخن میگویند و انتشار چنین مطالبی در حالی است که الگوهای جوی مؤثر بر آبوهوای کشور بسیار پیچیدهتر از آن است که بتوان تغییرات بارش را به یک پدیده خاص نسبت داد.
النینو یکی از شناختهشدهترین پدیدههای اقلیمی در مقیاس جهانی است که شکلگیری آن در منطقه استوایی اقیانوس آرام میتواند الگوهای گردش جوی را در نقاط مختلف جهان تحت تأثیر قرار دهد و با این حال، نوع و میزان اثرگذاری این پدیده در مناطق مختلف یکسان نیست و فاصله جغرافیایی، سایر الگوهای جوی و نحوه تعامل میان آنها، در چگونگی بروز پیامدهای النینو نقش دارند و از همین رو، بررسی تأثیر این پدیده بر کشور نیازمند نگاهی فراتر از یک رابطه ساده میان النینو و بارش است.
در این میان، چشمانداز بارش پاییز و احتمال تغییرات دمایی در فصل سرد، از جمله موضوعاتی است که همواره مورد توجه افکار عمومی قرار دارد و حتی در صورت مناسب بودن میانگین بارش یک فصل، نمیتوان احتمال وقوع بارشهای سنگین و رخدادهای شدید جوی را نادیده گرفت و همچنان توجه به هشدارهای هواشناسی و رعایت نکات ایمنی ضروری است.
بهطور کلی، بررسی وضعیت بارش و دمای کشور نیازمند توجه همزمان به مجموعهای از عوامل جوی و اقلیمی است و نمیتوان بر اساس یک شاخص یا پدیده، درباره شرایط ماههای پیشرو قضاوت کرد. در چنین شرایطی، تفکیک میان پیشبینیهای علمی و مطالبی که فقط بر پایه برداشتهای سادهشده از پدیدههای اقلیمی منتشر میشوند، اهمیت بیشتری پیدا میکند و نحوه اثرگذاری الگوهای بزرگمقیاس جوی بر کشور، موضوعی پیچیده و وابسته به تعامل چندین عامل مختلف است.
با توجه به اهمیت این موضوع و برای بررسی دقیقتر تأثیر النینو بر شرایط جوی کشور، نقش سایر دورپیوندهای جوی در تعیین وضعیت بارش، چشمانداز بارندگی پاییز و همچنین وضعیت دمای فصول سرد سال، با صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیشبینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی کشور گفتوگویی داشتیم که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
ایمنا: النینو چیست و چگونه میتواند بر شرایط آبوهوایی مناطق مختلف جهان تأثیر بگذارد؟
ضیائیان: النینو پدیدهای است که در منطقه استوایی اقیانوس آرام شکل میگیرد و موجب تغییراتی در جو کره زمین میشود. این تغییرات جوی میتواند در مناطق مختلف جهان آثار متفاوتی داشته باشد؛ در برخی مناطق اثر مستقیم و مشخص دارد، در برخی مناطق اثر آن غیرمستقیم است و در بعضی نقاط نیز اثر قابل توجهی مشاهده نمیشود. به عنوان مثال، بر بخشهایی از شرق آسیا و همچنین بخشهایی از قاره آمریکا اثرات مستقیمتری دارد؛ به این معنا که هنگام وقوع النینو، در برخی مناطق افزایش بارش و در برخی دیگر کاهش بارش رخ میدهد.
در واقع، النینو به این معنا نیست که یک توده هوا یا یک پدیده جوی از اقیانوس آرام حرکت میکند و به ایران میرسد، النینو در همان منطقه استوایی اقیانوس آرام شکل میگیرد و از طریق ایجاد تغییر در الگوهای جوی، میتواند بهصورت غیرمستقیم بر مناطق دیگر اثر بگذارد.
برای درک سادهتر این موضوع میتوان آن را به ایجاد آتش در یک نقطه تشبیه کرد؛ دود و آثار ناشی از آن در مناطق نزدیکتر میتواند مستقیمتر احساس شود، اما در فاصلههای دورتر ممکن است اثر آن غیرمستقیم یا بسیار ضعیف باشد، بنابراین نباید تصور کنیم که خود پدیده النینو از یک منطقه حرکت میکند و به کشور میرسد و آنچه به ایران میرسد، در واقع پیامدها و تغییرات جوی ناشی از این پدیده است.
ایمنا: اثر النینو بر ایران مستقیم است یا غیرمستقیم و آیا میتوان وقوع این پدیده را به معنای بارش بیشتر یا کمتر در کشور دانست؟
ضیائیان: اثر النینو بر ایران بیشتر غیرمستقیم است و این پدیده تنها یکی از دهها عامل و سازوکار جوی است که وضعیت آبوهوا و بارش کشور را تعیین میکنند، بنابراین نباید این تصور را داشته باشیم که هر زمان النینو رخ داد، به طور حتم بارشهای بسیار خوبی در کشور خواهیم داشت یا برعکس، هر زمان النینو وجود نداشت، با کمبود بارش روبهرو میشویم.
بر اساس بررسیها، در حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد مواقعی که شرایط النینو برقرار است، بارش فصل پاییز در کشور بهتر از شرایط معمول بوده است؛ با این حال، شدت و ضعف این اثر به عوامل و دورپیوندهای جوی دیگر نیز وابسته است و نمیتوان وضعیت بارش کشور را فقط بر اساس یک پدیده پیشبینی کرد.
ایمنا: کدام عوامل جوی دیگر در کنار النینو میتوانند بر بارش ایران تأثیرگذار باشند؟
ضیائیان: اصطلاح دورپیوند به پدیدهها و تغییرات جوی گفته میشود که در یک نقطه از جهان رخ میدهند، اما آثار آنها میتواند در مناطق بسیار دوردست نیز مشاهده شود. النینو یکی از همین دورپیوندهاست و در کنار آن، پدیدهها و شاخصهای دیگری نیز وجود دارند که میتوانند بر بارش کشور ما تأثیر بگذارند.
بهعنوان مثال، تغییرات و شرایط حاکم بر اقیانوس هند که با عنوان دو قطبی اقیانوس هند شناخته میشود، میتواند بر وضعیت بارش ایران اثرگذار باشد، همچنین شاخصهایی که وضعیت جوی مناطق قطبی و اقیانوس اطلس را توصیف میکنند، از جمله شاخصهای AO و NAO، میتوانند در شرایط جوی کشور نقش داشته باشند، بنابراین برای پیشبینی دقیقتر وضعیت پاییز، باید مجموعه این عوامل و نحوه تعامل آنها با یکدیگر بررسی شود.
ایمنا: با در نظر گرفتن مجموعه عوامل موثر، چشمانداز بارش پاییز و دمای فصول سرد پیشرو چگونه است؟
ضیائیان: برآیند پیشبینیهای مربوط به پاییز نشان میدهد که بسیاری از این عوامل در شرایط به نسبت مناسبی قرار دارند و به همین دلیل، انتظار میرود پاییز پیشرو در مجموع پاییزی با وضعیت بارش مناسب و در محدوده نرمال باشد و کشور بتواند بارش نزدیک به شرایط طبیعی و معمول خود را دریافت کند.
حتی در برخی مناطق بهویژه در نواحی حاشیهای، احتمال بارشهایی کمی بیشتر از نرمال نیز وجود دارد، البته این موضوع به معنای قطعی بودن بارشهای مناسب در تمام مناطق کشور نیست، بلکه یک چشمانداز کلی است که باید در کنار سایر عوامل جوی و بهروزرسانیهای پیشبینیهای هواشناسی مورد توجه قرار گیرد.
النینو علاوه بر بارش، میتواند بر دمای فصل سرد نیز اثر بگذارد. در سالهایی که شرایط النینو برقرار است، میتوان انتظار داشت دما در برخی دورهها اندکی افزایش پیدا کند و فصل سرد نسبت به شرایط معمول گرمتر باشد. علت این مسئله به همان تغییرات دمای سطح آب اقیانوس آرام و پیامدهای جوی ناشی از آن بازمیگردد.
تغییرات دمای آب اقیانوس در منطقه استوایی میتواند الگوهای گردش جوی را در مقیاس وسیع تغییر دهد و این تغییرات از طریق دورپیوندها در نقاط دورتر جهان نیز اثر خود را نشان دهد.
ایمنا: با توجه به اینکه النینو تنها یکی از عوامل مؤثر بر شرایط جوی است، آیا میتوان رخدادهای بارشی اخیر در مناطق شمالی کشور را به این پدیده نسبت داد و با توجه به پیشبینی بارشهای پاییزی، چه توصیههایی باید مد نظر قرار گیرد؟
ضیائیان: اگر در یک مقطع زمانی در شمال کشور بارش قابل توجهی اتفاق میافتد، نمیتوان آن را به طور صددرصدی تنها به النینو نسبت داد. برای شکلگیری یک سامانه بارشی، عوامل متعدد و پیچیدهای کنار یکدیگر قرار میگیرند و النینو تنها یکی از عوامل مؤثر است، بنابراین در تحلیل هر بارش یا هر دوره خشک، باید مجموعه شرایط جوی و عوامل مؤثر را در نظر گرفت و از نسبت دادن تمام تغییرات آبوهوایی به یک پدیده خاص پرهیز کرد.
با توجه به چشمانداز بارشی مناسبتر برای پاییز، توصیه میشود هموطنان همواره هشدارهای هواشناسی را جدی بگیرند، مناسب بودن میانگین بارش به این معنا نیست که در طول فصل هیچ رخداد شدید جوی یا بارش سنگینی اتفاق نخواهد افتاد و هر زمان که هشدار هواشناسی صادر میشود، افراد باید از حضور و توقف در بستر و حریم رودخانهها فاصله بگیرند و نکات ایمنی را رعایت کنند.
دستگاههای اجرایی نیز باید اقدامات لازم را برای بازگشایی کانالها و دهانه پلها، همچنین لایروبی رودخانهها انجام دهند تا در صورت وقوع بارشهای شدید، امکان عبور جریان آب فراهم باشد و خطرات ناشی از آبگرفتگی و سیلاب کاهش پیدا کند.
نظر شما