به گزارش خبرگزاری ایمنا از مازندران، گاهی مقصد تنها نقطهای نیست که روی نقشه مشخص شده است؛ مسیر رسیدن به مقصد نیز بخشی از تجربه سفر است. در مسیر بلیران، هرچه از فضای شهری فاصله میگیری، چهره طبیعت پررنگتر میشود. درختان در دو سوی مسیر گسترده میشوند و صدای جریان آب در بخشهایی از مسیر، فضای متفاوتی ایجاد میکند.
اینجا خبری از ساختمانهای بلند و شلوغی شهر نیست و زندگی آهنگ آرامتری دارد، طبیعت هنوز نقش اصلی را در سیمای روستا بازی میکند و همین ویژگی موجب شده است بلیران برای کسانی که از گردشگری شلوغ و مقصدهای پرتردد فاصله میگیرند، جذاب باشد.
رودخانه یکی از عناصر اصلی طبیعت بلیران است، جریان آب میان پوشش جنگلی، علاوه بر ایجاد چشمانداز طبیعی، ظرفیت مناسبی برای طبیعتگردی ایجاد کرده است. گردشگرانی که به این منطقه میآیند، بهطور معمول بخشی از زمان خود را در حاشیه رودخانه و مسیرهای طبیعی اطراف آن سپری میکنند.
اما رودخانه فقط یک جاذبه گردشگری نیست؛ برای جامعه محلی نیز بخشی از سرمایه طبیعی منطقه محسوب میشود.
به همین دلیل هرگونه برنامه گردشگری در بلیران باید با نگاه حفاظتی همراه باشد، چراکه آلودگی آب، تخریب حریم رودخانه و رهاسازی زباله میتواند به یکی از مهمترین ظرفیتهای طبیعی منطقه آسیب بزند.
یکی دیگر از ظرفیتهای بلیران، چشمههای آبگرم طبیعی منطقه است و در روزهایی که گردشگران برای فرار از شلوغی شهر راهی مناطق طبیعی میشوند، حضور کنار چشمههای طبیعی و قدم زدن در مسیرهای جنگلی میتواند تجربهای متفاوت برای آنها ایجاد کند.
این ظرفیت نیازمند ساماندهی است، یعنی اگر قرار است آبگرمها به جاذبه گردشگری تبدیل شوند، موضوعاتی همچون مسیر دسترسی، ایمنی، بهداشت، مدیریت پسماند و حفظ پوشش گیاهی اطراف آنها باید مورد توجه قرار گیرد.
یکی از اشتباهات رایج در معرفی روستاهای گردشگری این است که همهچیز را به «جنگل و آبشار» محدود کنیم، اما بلیران ظرفیت دیگری هم دارد؛ زندگی مردم روستا.
کشاورزی، باغداری و دامداری تنها فعالیتهای اقتصادی نیستند؛ بخشی از هویت روستا هستند، گردشگری روستایی زمانی معنا پیدا میکند که گردشگر بتواند علاوه بر تماشای طبیعت، با فرهنگ، غذا، محصولات، معماری و شیوه زندگی مردم منطقه نیز آشنا شود.
اگر این ظرفیت درست استفاده شود، گردشگری میتواند بهجای آنکه تنها درآمدی برای بخشهای خارج از روستا ایجاد کند، به منبع درآمدی برای خود مردم بلیران تبدیل شود.
بومگردی؛ فرصتی برای ماندگاری گردشگر
یکی از موضوعاتی که میتواند آینده گردشگری بلیران را تغییر دهد، توسعه اقامتگاههای بومگردی است. گردشگری که چند ساعت وارد منطقه شود و دوباره به شهر بازگردد، سهم اقتصادی محدودی برای روستا ایجاد میکند، اما اگر امکان اقامت داشته باشد، طبیعت را ببیند، غذای محلی بخورد، از محصولات روستا خرید کند و بخشی از زمان خود را در فضای روستایی بگذراند، زنجیره اقتصادی گردشگری شکل میگیرد.
در چنین شرایطی، جوان روستا نیز میتواند بهجای مهاجرت، بخشی از آینده شغلی خود را در محل زندگیاش دنبال کند، اما توسعه گردشگری همیشه خبر خوبی نیست و اگر گردشگر بدون برنامه وارد یک منطقه بکر شود، افزایش زباله، تخریب پوشش گیاهی، آسیب به منابع آبی، آتشسوزی و ساختوسازهای بیضابطه میتواند طبیعت منطقه را تهدید کند، بنابراین بلیران نباید به مقصدی برای گردشگری انبوه و بیضابطه تبدیل شود.
آنچه این روستا نیاز دارد، گردشگری پایدار است؛ یعنی تعداد گردشگران، ساختوساز، مسیرهای طبیعتگردی، مدیریت پسماند و فعالیتهای اقتصادی باید متناسب با ظرفیت محیط طبیعی منطقه باشد. توسعه گردشگری بلیران فقط برای مردم روستا اهمیت ندارد و این روستا میتواند بخشی از زنجیره گردشگری شهرستان آمل باشد؛ زنجیرهای که از شهر آغاز شود و به روستاها، مناطق جنگلی و جاذبههای طبیعی اطراف برسد.
اگر مسیرهای گردشگری به شکل مناسبی معرفی شوند، گردشگر میتواند برنامه یکروزه یا چندروزهای برای بازدید از چند جاذبه طبیعی و روستایی آمل طراحی کند. در این میان، فروش محصولات محلی، صنایع دستی، غذاهای بومی، خدمات حملونقل، اقامت و راهنمایی گردشگران میتواند برای جامعه محلی درآمد ایجاد کند.
هیچ برنامه گردشگری بدون همراهی مردم محلی موفق نمیشود و اهالی بلیران بهتر از هر فرد دیگری ظرفیتها و محدودیتهای منطقه را میشناسند؛ آنها میدانند کدام مسیرها ارزش گردشگری دارد، کدام نقاط آسیبپذیر است و چه چیزی میتواند زندگی روستا را بهتر کند. به همین دلیل اگر قرار است گردشگری در بلیران توسعه پیدا کند، مردم نباید تنها تماشاگر این اتفاق باشند، بلکه باید بازیگر اصلی آن باشند.
تشکیل تعاونیهای محلی، حمایت از کسبوکارهای روستایی، آموزش راهنمایان محلی و ایجاد فرصت برای فروش مستقیم محصولات میتواند سهم مردم از اقتصاد گردشگری را افزایش دهد.
بلیران و مطالبهای جدی
راه دسترسی، امکانات رفاهی، سرویسهای بهداشتی، مدیریت پسماند، تابلوهای راهنما، اینترنت و ارتباطات، اقامتگاه، ایمنی مسیرهای طبیعتگردی و معرفی مناسب منطقه، بخشی از زیرساختهایی است که میتواند تجربه گردشگر را بهتر کند. مهمتر از همه اینها و ساختوساز، برنامهریزی است. بلیران نباید به بهانه توسعه گردشگری، همان طبیعتی را از دست بدهد که دلیل اصلی سفر گردشگران به این منطقه است.
بلیران؛ از روستای جنگلی تا مقصد گردشگری هیرکانی
مهران حسنی، پژوهشگر و تحلیلگر سیاستهای توسعه گردشگری با بیان اینکه گردشگری بلیران باید همزمان «اقتصاد محلی» و «حفاظت از هیرکانی» را تقویت کند، به خبرنگار ایمنا میگوید: روستای جنگلی بلیران آمل با برخورداری همزمان از ظرفیتهای طبیعی، فرهنگی و اجتماعی و قرار گرفتن در پهنه ارزشمند جنگلهای هیرکانی، این قابلیت را دارد که با برنامهریزی علمی و سرمایهگذاری هدفمند به یکی از مقاصد شاخص گردشگری جنگلی و تجربهمحور مازندران تبدیل شود.
وی میافزاید: آینده گردشگری روستایی مازندران را نمیتوان تنها در افزایش تعداد گردشگران یا توسعه کالبدی روستاها جستوجو کرد، بلکه باید به سمت خلق مقصدهای گردشگری هویتمحور، تجربهمحور و پایدار حرکت کنیم؛ مقصدهایی که در آنها طبیعت، فرهنگ و زندگی مردم محلی، عناصر اصلی محصول گردشگری هستند.
عضو انجمن متخصصان گردشگری ایران با اشاره به اینکه قرار گرفتن بسیاری از روستاهای جنگلی مازندران در پهنه جنگلهای هیرکانی، یک مزیت رقابتی مهم برای گردشگری استان محسوب میشود، اما این مزیت در عین حال مسئولیت بزرگی نیز ایجاد میکند، بیان میکند: ارزش جهانی هیرکانی اقتضا میکند که هرگونه بهرهبرداری گردشگری از این ظرفیت، با بالاترین سطح ملاحظات حفاظتی و محیطزیستی همراه باشد.
حسنی تصریح میکند: قرار نیست گردشگری، جنگل را مصرف کند، بلکه باید گردشگری را به ابزاری برای ارزشآفرینی از طریق حفاظت تبدیل کنیم و این تغییر نگاه، یکی از مهمترین الزامات توسعه گردشگری در روستاهای جنگلی مازندران است.
وی با اشاره به ظرفیتهای روستای بلیران یادآور میشود: ارزش گردشگری بلیران فقط در جنگل و چشمانداز طبیعی آن خلاصه نمیشود، سبک زندگی جامعه محلی، دانش بومی، خوراک، آیینها و آداب و رسوم، معماری و بافت روستا، شیوه تعامل مردم با طبیعت و سایر مؤلفههای فرهنگی، مجموعهای را شکل میدهند که میتواند هویت متمایز این مقصد را ایجاد کند.
نایبرئیس انجمن گردشگری پایدار سبز مازندران ادامه میدهد: در گردشگری امروز بهویژه در جریان گردشگری خلاق و تجربهمحور، گردشگر دیگر تنها بهدنبال «دیدن» نیست، بلکه بهدنبال تجربه کردن، مشارکت و ارتباط برقرار کردن است. از این منظر، بلیران میتواند از مقصد طبیعتگردی صرف، به مقصدی برای تجربه زندگی و فرهنگ هیرکانی تبدیل شود.
سرمایهگذاری؛ نه برای ساختوساز، بلکه برای خلق ارزش
حسنی با تأکید بر نقش سرمایهگذاری در توسعه بلیران اظهار میکند: این روستا برای بالفعل کردن ظرفیتهای خود به سرمایهگذاری نیاز دارد، اما سرمایهگذاری در چنین مقصدی باید هدفمند، هوشمند و سازگار با ظرفیتهای محیطی و هویتی باشد.
وی با بیان اینکه ساخت اقامتگاه، ایجاد تأسیسات گردشگری یا توسعه زیرساختها بهتنهایی بهمعنای توسعه گردشگری نیست، میافزاید: آنچه اهمیت دارد، طراحی یک زنجیره ارزش گردشگری است که از اقامت و پذیرایی تا محصولات محلی، صنایع دستی، خوراک، راهنمایان بومی، طبیعتگردی، فروش و بازاریابی را به یکدیگر متصل کند و سهم بیشتری از درآمد گردشگری را در جامعه محلی نگه دارد.
وی مشارکت جامعه محلی را یکی از ارکان اساسی توسعه بلیران میداند و میگوید: هیچ مقصد روستایی بدون مشارکت واقعی مردم محلی نمیتواند پایدار بماند و جامعه محلی باید از دریافتکننده آثار گردشگری به شریک و ذینفع اصلی توسعه تبدیل شود، آموزش در زمینه میزبانی، راهنمایی گردشگران، مدیریت کسبوکار، فروش محصولات، بازاریابی دیجیتال، حفاظت از محیط زیست و مدیریت تجربه گردشگر میتواند زمینه شکلگیری اقتصاد محلی بر پایه گردشگری را فراهم کند.
عضو انجمن متخصصان گردشگری ایران با اشاره به ضرورت رعایت اصول توسعه پایدار خاطرنشان میکند: جنگل هیرکانی سرمایه نامحدودی نیست و نمیتوان برای افزایش تعداد گردشگران، ظرفیتهای طبیعی و اجتماعی مقصد را نادیده گرفت.
حسنی با بیان اینکه ظرفیتپذیری مقصد باید پیش از ظرفیتسازی گردشگری مشخص شود، مطرح میکند: میزان پذیرش گردشگر، مسیرهای طبیعتگردی، ساختوساز، مدیریت پسماند، مصرف آب، تردد خودروها، حفاظت از زیستبوم و حتی نوع فعالیتهای گردشگری باید بر اساس مطالعات علمی و ضوابط محیط زیستی تعیین شود.
بلیران میتواند الگوی گردشگری جنگلی مازندران باشد
وی تأکید میکند: بلیران این ظرفیت را دارد که بهعنوان یکی از نمونههای پایلوت توسعه گردشگری جنگلی پایدار در مازندران مورد توجه قرار گیرد، به شرط آنکه پیش از توسعه شتابزده، طرح مقصد، ظرفیتپذیری، نظام مدیریت، مدل مشارکت جامعه محلی و چارچوب سرمایهگذاری آن مشخص شود.
عضو انجمن علمی طبیعت گردی ایران با بیان اینکه تجربه بلیران میتواند برای سایر روستاهای جنگلی مازندران نیز قابل استفاده باشد، چراکه استان از مجموعه بزرگی از روستاهایی برخوردار است که هر یک بخشی از میراث طبیعی و فرهنگی هیرکانی را در خود جای دادهاند، اضافه میکند: راهبرد ما باید این باشد که گردشگر در بلیران فقط یک جنگل زیبا را نبیند، بلکه هیرکانی را زندگی و تجربه کند؛ از خوراک و فرهنگ گرفته تا روایتهای بومی، معماری، طبیعت و شیوه زیست مردم.
حسنی با تاکید بر اینکه اگر این رویکرد بهدرستی دنبال شود، گردشگری میتواند همزمان سه هدف را محقق کند، میگوید: حفاظت از سرمایههای طبیعی و فرهنگی، ایجاد درآمد و اشتغال پایدار برای جامعه محلی و ارتقای جایگاه بلیران در نقشه مقاصد گردشگری مازندران این سه هدف است.
وی با اشاره به اینکه آینده گردشگری روستایی مازندران در ساختن روستاهایی شبیه به یکدیگر نیست، میافزاید: در شناخت، حفاظت و تبدیل هوشمندانه تفاوتهای هر روستا به تجربه گردشگری متمایز است و بلیران میتواند یکی از نمونههای شاخص این رویکرد باشد.
به گزارش ایمنا، بلیران شاید هنوز نامی به اندازه بعضی از روستاهای مشهور مازندران بر سر زبانها نداشته باشد، اما همین ناشناخته بودن میتواند یک فرصت باشد، فرصتی برای آنکه پیش از شکلگیری گردشگری انبوه، مسیر توسعه آن درست انتخاب شود؛ مسیری که در آن طبیعت حفظ شود، مردم درآمد داشته باشند و گردشگر نیز تجربهای واقعی از زندگی در یک روستای مازندرانی به دست آورد. در واقع بلیران برای تبدیل شدن به مقصد گردشگری، بیش از آنکه به تبلیغات پرزرقوبرق نیاز داشته باشد، به توجه، زیرساخت مناسب، مشارکت مردم و حفاظت از طبیعت نیاز دارد.
شاید روزی گردشگری بلیران رونق بیشتری بگیرد، اما ارزش واقعی این روستا زمانی حفظ خواهد شد که گردشگر برای دیدن بلیرانِ واقعی به آن سفر کند، نه روستایی که در اثر توسعه بیبرنامه، چهره طبیعی و هویت بومی خود را از دست داده است.
گزارش از: کبریا مقدس، خبرنگار ایمنا در مازندران
نظر شما