به گزارش خبرگزاری ایمنا، برای صحبت درباره سرنوشتسازترین تصمیم تاریخ باید خود را به روزهایی رساند که یک امت، میان خستگی و خیانت و تردید گرفتار شده بود؛ روزهایی که امام حسن مجتبی(ع) در برابر تصمیمی ایستاده بود که قرار بود سرنوشت یک جریان را برای سالها رقم بزند.
در میان آثاری که تلاش کردهاند این فصل دشوار تاریخ را از سطح یک روایت معمولی فراتر ببرند، کتاب «صلح امام حسن(ع)» نوشته شیخ راضی آلیاسین جایگاه ویژهای دارد؛ کتابی که سالها پیش، یک روحانی جوان ایرانی تصمیم گرفت آن را به فارسی ترجمه کند؛ روحانیای که خود نیز پیش از آشنایی با این اثر در اندیشه نوشتن درباره صلح امام حسن(ع) بود.
آن مترجم، آیتالله شهید سیدعلی خامنهای بود و ترجمه این کتاب در سال ۱۳۴۸ منتشر شد، اما شاید اهمیت این ترجمه تنها در این نباشد که یک اثر عربی را به فارسی برگرداند. اهمیتش در این است که یک موضوع تاریخی را در روزگاری پیش روی مخاطب ایرانی گذاشت که جامعه بیش از هر زمان دیگری نیاز داشت تاریخ اسلام را با نگاهی تحلیلی و نهتنها روایی بخواند.
روایت صلحی که از صلح شروع نمیشود
راضی آلیاسین برای روایت صلح از خود صلح آغاز نمیکند، او ابتدا به سراغ امام حسن(ع)، شخصیت، جایگاه و شرایط سیاسی دوران ایشان میرود و بعد مخاطب را وارد فضای ملتهبی میکند که پس از شهادت امیرالمؤمنین(ع) شکل گرفت.
مردمی که یک روز بیعت کرده بودند، همه تا پایان در میدان نماندند. سپاهی که قرار بود پشت سر امام بایستد، با تردید، پراکندگی و سستی روبهرو شد و در سوی دیگر، معاویه با استفاده از شرایط سیاسی و اجتماعی، تلاش میکرد موازنه میدان را تغییر دهد.
در چنین فضایی، صلح دیگر یک تصمیم ساده میان جنگیدن و نجنگیدن نبود. اینجاست که کتاب، خواننده را وادار میکند یک بار دیگر به آن واقعه نگاه کند؛ نه از پایان ماجرا، بلکه از درون روزهایی که امام حسن(ع) باید در آنها تصمیم میگرفت.
یک جوان سیساله و یک انتخاب تاریخی
شاید یکی از جذابترین بخشهای داستان این کتاب به خود ترجمه آن بازگردد. رهبر شهید انقلاب هنگام ترجمه کتاب، حدود ۳۰ سال داشت. او پیش از آن، درباره صلح امام حسن(ع) مطالعه کرده و یادداشتهایی برای نگارش اثری مستقل فراهم کرده بود، اما وقتی با کتاب راضی آلیاسین آشنا شد، آن را اثری جامع و ارزشمند دید و به جای تألیف اثری مشابه، ترجمه آن را انتخاب کرد.
به این ترتیب، کتابی که در فضای علمی نجف نوشته شده بود، راه خود را به میان مخاطبان فارسیزبان باز کرد. این ترجمه بعدها با عنوان «صلح امام حسن(ع)؛ پرشکوهترین نرمش قهرمانانه تاریخ» شناخته شد؛ عنوانی که خود بهتنهایی زاویه نگاه کتاب را آشکار میکند.
اگر بخواهیم تمام حرف کتاب را در یک نقطه خلاصه کنیم، باید به همین تعبیر برسیم؛ نرمش قهرمانانه. در روایت راضی آلیاسین، صلح امام حسن(ع) حاصل ناتوانی یک فرد نیست؛ نتیجه رویارویی یک امام با شرایطی است که در آن، ادامه جنگ میتوانست به نتیجهای متفاوت از آنچه در ظاهر انتظار میرفت، منجر شود.
امام با جامعهای روبهرو بود که بخشهایی از آن آمادگی ادامه نبرد را از دست داده بودند. در چنین شرایطی، تصمیم سیاسی را نمیتوان جدا از واقعیت اجتماعی گرفت. از این منظر، صلح به معنای کنار گذاشتن آرمان نبود؛ انتخاب شیوهای دیگر برای حفظ آن بود.
کتاب تلاش میکند همین نقطه را روشن کند؛ اینکه گاهی یک تصمیم تاریخی را نمیتوان با معیارهای ظاهری سنجید. ممکن است در ظاهر، شمشیر کنار گذاشته شده باشد، اما در عمق ماجرا، مبارزه وارد مرحله دیگری شده باشد.
کتاب راضی آلیاسین و ترجمه رهبر شهید انقلاب، تلاشی است برای دیدن امام حسن(ع) از همین زاویه؛ امامی که صلحش را نباید در چند کلمه خلاصه کرد و تصمیمش را نمیتوان جدا از زمانهای که در آن زندگی میکرد، فهمید.
این کتاب بیش از آنکه بخواهد ما را با یک صلح آشنا کند، میخواهد نگاه ما را به مفهوم پیروزی تغییر دهد، پیروزی همیشه آن لحظهای نیست که پرچمی در میدان بالا میرود. گاهی پیروزی، حفظ حقیقت در روزگاری است که همه چیز برای فراموش شدن آن آماده شده است.
نظر شما