به گزارش خبرنگار ایمنا از خراسان جنوبی، در روزهایی که گرمای تابستان آرامآرام جای خود را به هوای دلپذیر شهریور میدهد، باغهای خراسان جنوبی رنگ دیگری میگیرند؛ دانههای سبز و سرخ عناب بر شاخهها مینشینند و باغدارانی که ماهها برای رسیدن محصول صبر کردهاند، راهی باغ میشوند تا حاصل یک سال تلاش خود را برداشت کنند.
اینجا عناب فقط یک میوه نیست؛ بخشی از زندگی، معیشت و هویت مردمانی است که سالها در اقلیمی خشک و کمآب، با تکیه بر تجربه و دانش بومی، این محصول را پرورش دادهاند؛ محصولی که امروز ظرفیت آن را دارد تا از باغهای روستایی به بازارهای بزرگ کشور و حتی بازارهای جهانی راه پیدا کند.
خراسان جنوبی سرزمین محصولات شاخصی همچون زرشک، زعفران و عناب است؛ محصولاتی که با وجود محدودیتهای اقلیمی، بخش مهمی از اقتصاد کشاورزی استان را شکل دادهاند، در این میان عناب به دلیل سازگاری با شرایط آبوهوایی منطقه، جایگاه ویژهای دارد و طی سالهای اخیر از یک محصول سنتی و خشکشده، به ظرفیتی برای تازهخوری، فراوری، بستهبندی، تجارت و گردشگری تبدیل شده است.
محسن اسفندیاری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار میکند: حدود ۶ هزار هکتار از اراضی استان به کشت عناب اختصاص دارد و شهرستانهای خوسف، بیرجند و زیرکوه بیشترین سطح زیرکشت این محصول را دارند.
وی میافزاید: حدود ۹ هزار و ۹۰۰ بهرهبردار در زمینه تولید عناب فعالیت میکنند و این محصول یکی از ظرفیتهای مهم باغی خراسان جنوبی به شمار میرود که علاوه بر بازار سنتی عناب خشک، امکان عرضه و مصرف بهصورت تازه را نیز دارد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به شرایط تولید سال جاری میگوید: وقوع بادهای گرم در فروردین و طوفان شدید بر عملکرد باغهای عناب تأثیر گذاشته و کاهش حدود ۶۰ درصدی عملکرد محصول پیشبینی میشود.
اسفندیاری تصریح میکند: میزان خسارت در همه باغها یکسان نیست و باغدارانی که مدیریت مناسبتری داشتهاند، با کاهش عملکرد مواجه نشدهاند یا میزان خسارت در باغهای آنها کمتر بوده است.
وی ادامه میدهد: با وجود شرایط جوی امسال، پیشبینی میشود حدود ۱۰ هزار تن عناب خشک و ۳۵ تا ۴۰ هزار تن عناب تازه در استان تولید شود؛ ظرفیتی که نشان میدهد بازار عناب خراسان جنوبی نباید تنها به محصول خشک محدود بماند.
عناب تازه؛ ظرفیتی برای توسعه بازار
یکی از تحولات مهم در حوزه عناب، توجه بیشتر به بازار محصول تازه است. به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، از امسال میزان تولید عناب تازه نیز در آمارنامه وزارت جهاد کشاورزی درج میشود؛ اقدامی که میتواند ظرفیت واقعی این بخش را بهتر به تجار و فعالان بازار معرفی کند.
اسفندیاری از برنامه عرضه عناب تازه در میادین میوه و ترهبار تهران و درج قیمت این محصول در تابلوهای میادین خبر میدهد و میگوید: استمرار این روند میتواند مسیر تازهای برای عرضه مستقیم عناب از باغ به بازار مصرف ایجاد کند.
توسعه بازار عناب تازه از آن جهت اهمیت دارد که این محصول، برخلاف تصور عمومی که آن را بیشتر بهعنوان خشکبار میشناسند، ظرفیت حضور در بازار مصرف مستقیم را نیز دارد. افزایش این بازار میتواند به رشد تقاضا، کاهش وابستگی باغداران به بازار سنتی و افزایش ارزش اقتصادی محصول منجر شود.
جواد درویشی، مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، نیز در گفتوگو با خبرنگار ایمنا میگوید: عناب در شهرستانهای مختلف استان تولید میشود و خوسف، بیرجند و زیرکوه از مهمترین مناطق تولید این محصول هستند.
وی اضافه میکند: عناب علاوه بر مصرف تازه و خشک، قابلیت فرآوری و تبدیل به محصولات متنوع را دارد و توسعه صنایع تبدیلی، بستهبندی و بازاررسانی میتواند ارزش افزوده بیشتری برای تولیدکنندگان ایجاد کند.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی خاطرنشان میکند: ارقام «سیوجان» و «ماژان» عناب خراسان جنوبی به ثبت ملی رسیدهاند و در کنار آنها، ارقام بومی و محلی نیز در باغهای استان تولید میشود.
از مرداد تا مهر؛ فصل برداشت عناب
فصل برداشت عناب در خراسان جنوبی نیز متأثر از تنوع اقلیمی استان است؛ در مناطق گرمتر، برداشت محصول از اواسط مرداد آغاز میشود و در مناطق کوهستانی به دلیل تفاوت شرایط آبوهوایی تا اوایل مهر ادامه دارد.
در این روزها باغ به محل کار و زندگی همزمان تبدیل میشود؛ شاخهها با دقت تکان داده میشوند، محصول جمعآوری و جداسازی میشود و بخشی از آن برای خشکشدن آماده میشود تا ماهها بعد بهعنوان عناب خشک به بازار عرضه شود.
با این حال، توسعه این چرخه تنها به برداشت و فروش محصول خام محدود نمیشود. فرآوری، بستهبندی، برندسازی، صادرات و توسعه بازار عناب تازه، حلقههایی هستند که میتوانند زنجیره ارزش این محصول را تکمیل و فاصله میان باغدار و بازار را کوتاهتر کنند.
نخستین جشنواره استانی عناب نیز شهریور ۱۴۰۴ در بیرجند برگزار شد؛ رویدادی که با هدف معرفی ظرفیتهای تولید، فرآوری و صادرات عناب برگزار شد و نشان داد این محصول میتواند فراتر از حوزه کشاورزی، به یک ظرفیت اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی تبدیل شود.
عناب؛ ظرفیتی برای گردشگری کشاورزی
عناب اما ظرفیت دیگری نیز دارد؛ ظرفیتی که از باغ آغاز میشود و به گردشگری میرسد. فصل برداشت محصولات کشاورزی در بسیاری از مناطق جهان، فرصتی برای جذب گردشگر و معرفی سبک زندگی بومی است. گردشگر در این نوع سفرها تنها تماشاگر نیست؛ در فرآیند برداشت مشارکت میکند، محصول را میشناسد، از تولیدکننده خرید میکند، با غذاها و صنایع دستی منطقه آشنا میشود و در اقامتگاههای بومگردی حضور مییابد.
سیداحمد برآبادی، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی در ماههای گذشته بر حرکت استان به سمت گردشگری رویدادمحور تأکید کرده و فصل پاییز را به دلیل شرایط آبوهوایی مناسب، تنوع محصولات کشاورزی و همزمانی با جشنوارههای برداشت، یکی از فرصتهای مهم سفر به استان دانسته است.
وی همچنین جشنوارههای برداشت محصولات را ظرفیتی برای رونق اقتصادی مناطق، معرفی هویت بومی و نمایش سبک زندگی مردم عنوان کرده است.
در چنین چارچوبی، فصل برداشت عناب در روستاهایی همچون سیوجان و دیگر مناطق عنابخیز استان میتواند به بستری برای توسعه گردشگری کشاورزی تبدیل شود؛ گردشگری که در آن بازدید از باغ، آشنایی با شیوه برداشت، خرید محصول تازه و خشک، مشاهده فرایند فراوری و اقامت در خانههای بومگردی در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
چنین رویکردی میتواند ارزش اقتصادی عناب را از محدوده فروش محصول فراتر ببرد و بخشهایی همچون اقامتگاهها، بازارچههای محلی، صنایع دستی و غذاهای بومی را نیز در چرخه درآمدی آن سهیم کند.
عبور عناب از خامفروشی
با وجود این ظرفیتها یکی از مهمترین مسائل پیشروی عناب خراسان جنوبی، تکمیل زنجیره ارزش و عبور از خامفروشی است؛ اکنون در فصل برداشت، باغهای عناب خراسان جنوبی در نقطهای قرار گرفتهاند که میتوان برای این محصول آیندهای فراتر از بازار سنتی متصور شد؛ آیندهای که در آن عناب تازه در میادین بزرگ کشور عرضه شود، عناب خشک با بستهبندی مناسب به بازارهای داخلی و خارجی راه پیدا کند، فرآوردههای متنوع آن توسعه پیدا کند و فصل برداشت نیز به فرصتی برای جذب گردشگر تبدیل شود.
حدود ۶۰۰۰ هکتار باغ، نزدیک به ۹۹۰۰ بهرهبردار و پیشبینی تولید دهها هزار تن عناب تازه و خشک، تنها اعداد یک جدول آماری نیست؛ پشت هر یک از این اعداد، باغدار و خانوادهای قرار دارد که بخشی از معیشت خود را از این محصول تأمین میکنند.
اگرچه سال جاری بادهای گرم و طوفان بخشی از عملکرد باغهای عناب را کاهش داده است، ظرفیت این محصول همچنان پابرجاست. آنچه میتواند آینده عناب خراسان جنوبی را متفاوت کند، عبور از نگاه صرفاً تولیدمحور و حرکت به سمت تکمیل زنجیره ارزش، توسعه بازار، فرآوری، برندسازی و پیوند با گردشگری است.
دانههای سرخ عناب یکییکی از شاخهها جدا میشوند؛ بخشی خشک و روانه بازار میشود و بخشی تازه به دست مصرفکننده میرسد. اما اگر حلقههای این زنجیره بهدرستی کنار هم قرار گیرند، عناب میتواند از یک محصول باغی به برندی اقتصادی برای خراسان جنوبی و بهانهای برای رونق گردشگری روستایی تبدیل شود.
نظر شما