به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، صنعت ساختوساز یکی از بزرگترین مصرفکنندگان منابع طبیعی در جهان است؛ به طوری که حدود نیمی از منابع طبیعی زمین را مصرف میکند و سهم قابلتوجهی از انتشار گازهای گلخانهای جهان را به خود اختصاص میدهد. نخالههای ساختمانی و تخریب، همان آوار و زبالههایی که هنگام ساخت، بازسازی یا تخریب ساختمانها تولید میشوند، بزرگترین جریان پسماند در اتحادیه اروپا از نظر وزن هستند و در بسیاری از کشورها بیش از یکسوم کل زباله شهری را تشکیل میدهند. این نخالهها که شامل بتن، آجر، خاک، فولاد و آسفالت میشوند، در الگوی قدیمی تولید-مصرف-دورریز راهی محل دفن یا زبالهسوز میشوند و ارزش مواد اولیهای که در دلشان نهفته است، بهسادگی از بین میرود. اقتصاد دایرهای به این نخالهها نگاه دیگری دارد وآن را نه یک معضل، بلکه یک «معدن شهری» میبیند.
بازیافت بتن و آجر بهجای استخراج شن و ماسه طبیعی، فشار بر منابع را کاهش میدهد و انتشار کربن را بهطور چشمگیری پایین میآورد. پژوهشها نشان میدهند که افزایش نرخ بازیافت نخالههای ساختمانی میتواند انتشار دیاکسیدکربن را تا حدود ۳۴ درصد کاهش دهد. افزون بر این، مصالح بازیافتی همچون شن و ماسهای که از خرد کردن بتن به دست میآید، میتوانند جایگزین مواد اولیه خام شوند و هزینهها را کاهش دهند؛ در بعضی پروژهها صرفهجویی ناشی از بازیافت به بیش از ۳۰ درصد رسیده است. از سوی دیگر، کاهش حجم نخالههای ارسالی به محل دفن، فشار بر زمینهای محدود شهری را کم میکند و از تخلیه غیرقانونی زباله جلوگیری میکند.
کلکته جنوبی؛ چارچوب اقتصاد دایرهای در بازسازی مسکونی
نخالههای ساختمانی و تخریب در هند حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از کل زباله جامد شهری را تشکیل میدهند و الگوی خطی تولید-مصرف-دورریز به تهی شدن منابع و اشباع محلهای دفن میانجامد. در پاسخ به این معضل، پژوهشی کاربردی در کلکته جنوبی یک چارچوب اقتصاد دایرهای را بر پایه نقشهبرداری جریان پسماند با سامانه اطلاعات جغرافیایی، بررسی اثرات زیستمحیطی در کل عمر مصالح و محاسبه هزینهها طراحی و در یک پروژه بازسازی مسکونی با حدود ۴۸۰ واحد مسکونی بهصورت آزمایشی اجرا کرده است. این مدل میزان تولید پسماند، پتانسیل بازیابی و نزدیکی مکانی به مراکز بازیافت را ارزیابی میکند و بهطور مستقیم به مأموریتهای شهر هوشمند و کربن صفر هند پیوند خورده است.
این طرح آزمایشی نشان داده است که با بازگرداندن مواد به چرخه استفاده میتوان تا ۳۰ درصد انتشار کربن را کاهش داد و تا ۱۵ درصد هزینهها را بازیابی کرد. در عمل هزار و ۶۰۰ تن بتن بهعنوان شن و ماسه بازیافتی به چرخه بازگردانده شده و ۴۰۰ تن آجر نیز دوباره به کار گرفته شده است. شاخص عملکرد دایرهای پروژه به ۲۷.۵ درصد رسیده، یعنی حدود ۲۷.۵ درصد از منابع و اثرات زیستمحیطی پروژه در مقایسه با یک نظام خطی، بهینهسازی شده است. استفاده از شن و ماسه بازیافتی بتن در لایه زیربنای جاده، هزینه را ۱۲ درصد کاهش داده و بهطور میانگین به ازای هر تن، حدود ۲۰۰ روپیه در حملونقل و دفع نخاله ساختمانی صرفهجویی کرده است.
مدیریت دایرهای پسماند در این طرح، انتشار دیاکسیدکربن را ۲۸ تا ۳۰ درصد کاهش داده و وابستگی به محل دفن به دلیل بازاستفاده شن و ماسه و تفکیک در مبدأ، نزدیک به ۴۵ درصد کم شده است. این یافتهها با تصویر گستردهتری از پسماند ساختمانی در هند هماهنگ است؛ جایی که بازیافت میتواند در مقایسه با مواد اولیه خام تا ۳۰ درصد ارزانتر باشد و به کاهش آلودگی هوا نیز کمک کند. برخلاف تصور رایج که بازیافت نخالههای ساختمانی را پرهزینه میداند، در بلندمدت از نظر اقتصادی و زیستمحیطی بهصرفهتر از دفن است.
کلکته جنوبی نشان داد با ترکیب دادههای مکانی، بررسی اثرات زیستمحیطی و مشوقهای مالی میتوان نخاله ساختمانی را به منبعی ارزشمند تبدیل کرد. این مدل بر اهمیت تفکیک در مبدأ و نزدیکی مراکز بازیافت به پروژهها تأکید دارد، زیرا حملونقل پسماند بخش بزرگی از هزینه و انتشار کربن را تشکیل میدهد. این تجربه در بستر سیاستگذاری هند شکل گرفته است که در آن نهادهای شهری بزرگ بر اساس قانون موظف به ایجاد تأسیسات پردازش و بازیافت نخاله ساختمانی هستند و پروژههای بزرگتر از ۲۰ هزار متر مربع مشمول اهداف اجباری بازیافت و مسئولیت تولیدکننده در قبال بازیافت هستند. گذار به اقتصاد دایرهای در بخش ساختوساز نه یک هزینه اضافی، بلکه یک فرصت اقتصادی و اقلیمی برای شهرهای در حال رشد است.
آمستردام؛ ارزشگذاری پسماند ساختمانی بهعنوان معدن شهری
آمستردام، پایتخت هلند، از پیشگامان اقتصاد دایرهای در اروپاست و استراتژی «آمستردام دایرهای ۲۰۲۰-۲۰۲۵» را با هدف کاهش مصرف مواد اولیه خام دنبال کرده است. در ادامه این چارچوب، از سال ۲۰۲۵ قرار شده است ۵۰ درصد از بازسازیها و فعالیتهای نگهداری ساختمانها بر اساس اصول ساختوساز دایرهای انجام شود. مهمترین تحول اخیر، تحلیل ارزش اقتصادی نخاله ساختمانی در منطقه شهری آمستردام است که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد و نشان داد نخالههای ساختمانی و تخریب این منطقه سالانه حدود ۶۸۸ میلیون یورو ارزش مادی دارند.
این تحلیل تصویر دقیقی از ترکیب و ارزش جریانهای مختلف پسماند ارائه میدهد. بتن بزرگترین جریان است و سالانه ۶۹۱ هزار و ۶۸ تن تولید میشود، اما ارزش کمی حدود ۳۰.۱ میلیون یورو دارد؛ در حالی که چوب با ۱۴۳ هزار و ۴۱۸ تن ارزشی حدود ۲۰۶.۱ میلیون یورو دارد و گرانبهاترین ماده به شمار میرود. فلزات نیز ارزش بالایی دارند: فولاد و آهن ۲۷ هزار و ۹۰۴ تن با ارزش ۲۹.۴ میلیون یورو و مس تنها دو هزار و ۸۰۰ تن اما با ارزش ۱۶.۱ میلیون یورو. این تحلیل نشان داده است که سالانه حدود ۱۱۱ میلیون یورو ارزش چوب در صنعت ساختوساز از بین میرود، زیرا ۵۴ درصد چوبها سوزانده یا دفن میشوند.
بازیافت نخاله ساختمانی در هلند در سطح بالایی قرار دارد و حدود ۹۵ درصد پسماند تخریب ساختمانها در این کشور بازیافت میشود. چالش اصلی آن است که بخش بزرگی از این بازیافت کمسطح است، یعنی بتن بهعنوان زیربنای جاده به کار میرود و کمتر از ۳ درصد مصالح بازیافتی در ساختوساز ساختمانها دوباره استفاده میشوند. هدف استراتژی دایرهای آمستردام، ارتقای این بازیافت کمسطح به بازیافت کامل و بیوقفه است که در آن مواد با کیفیت بالا به چرخه تولید بازگردند. به همین منظور، پروژههایی همچون بازسازی دایرهای ۴۷۰ خانه در آمستردام با نرخ بازاستفاده ۹۵ درصد از منابع، الگویی برای آینده هستند.
نخاله ساختمانی اگر بهدرستی ارزشگذاری و مدیریت شود، میتواند منبعی چندصد میلیون یورویی باشد. با توجه به اینکه بتن با وجود بزرگترین سهم جرمی، ارزش چندانی ندارد و ارزش واقعی در جریانهای کمحجم اما پرارزش همچون فلزات و چوب نهفته است، سیاستگذاری دایرهای باید بهجای تمرکز صرف بر حجم، بر ارزش مواد تمرکز کند. استراتژی آمستردام دایرهای هدف بلندپروازانهای را دنبال میکند: کاهش ۵۰ درصدی مصرف مواد اولیه خام تا ۲۰۳۰ و رسیدن به یک شهر دایرهای کامل تا ۲۰۵۰. در همین راستا، شناسنامه مصالح برای ساختمانهای جدید در حال گسترش است تا اجزای هر بنا ثبت و برای بازاستفاده در آینده آماده شود و به این ترتیب، «ساختمان بهعنوان بانک مصالح» به یک واقعیت عملی بدل شود.
سیدنی؛ استراتژی جامع بازیابی منابع ساختمانی
سیدنی، بزرگترین شهر استرالیا، در سال ۲۰۲۵ استراتژی کاهش پسماند و مواد دایرهای ۲۰۲۵-۲۰۳۵ را تصویب کرد که در آن نخاله ساختمانی و تخریب بهعنوان یکی از اولویتهای اصلی تعیین شده است. این استراتژی هدف بازیابی ۹۰ درصد از نخاله ساختمانی تولیدشده توسط پروژههای خود شهرداری و ۹۵ درصد در بعضی مواردی را تعیین کرده است. منطق این هدفگذاری از حجم واقعی پسماند برمیخیزد: پروژههای ساختوساز خود شهرداری سیدنی سالانه حدود ۲۸ هزار تن پسماند تولید میکنند و برآورد میشود در کل محدوده شهر سالانه بیش از یک میلیون تن نخاله ساختمانی تولید شود.
ترکیب این پسماند شامل آجر، بتن و خاک است که بیش از ۷۵ درصد آن بازیافت میشود. با این حال، چالش اصلی آن است که بخش بزرگی از این بازیافت کمسطح است و مواد بهجای بازگشت به ساختوساز، بهعنوان پرکننده یا زیربنای جاده به کار میروند. استراتژی جدید سیدنی بر کاهش و بازاستفاده تمرکز دارد؛ یعنی اولویت دادن به طراحی برای جداسازی و بازاستفاده اجزا در مبدأ، بهجای اتکای صرف به بازیافت در پایان عمر. این رویکرد با ترتیب اولویتهای مدیریت پسماند هماهنگ است که کاهش و بازاستفاده را بر بازیافت و دفن مقدم میشمارد.
سیدنی همچنین بر ابزارهای دیجیتال و شفافیت داده تکیه کرده است. این شهر در حال توسعه سامانههایی برای ردیابی جریان نخاله ساختمانی و اندازهگیری نرخ بازیابی واقعی است تا بتواند پیشرفت بهسوی اهداف ۹۰ و ۹۵ درصدی را بهطور دقیق پایش کند. در کنار این ابزار، سیاستهای خرید دولتی سبز به کار گرفته میشود تا پروژههای شهرداری به استفاده از مصالح بازیافتی و دایرهای ملزم شوند و به این ترتیب تقاضای پایداری برای مصالح بازیافتی ایجاد شود. این استراتژی بخشی از تلاش گستردهتر سیدنی برای دستیابی به هدف بلندمدت کاهش پسماند و انتشار کربن است و با قوانین ملی استرالیا برای مدیریت پسماند ساختمانی هماهنگ شده است.
مدیریت نخاله ساختمانی نیازمند یک چشمانداز بلندمدت و اهداف قابل اندازهگیری است. تعیین اهداف روشن بازیابی، سرمایهگذاری در ردیابی داده و استفاده از قدرت خرید دولتی، سه ابزاری هستند که میتوانند پسماند ساختمانی را از یک هزینه به یک منبع تبدیل کنند. علاوه بر این، سیدنی در حال همکاری با صنعت ساختوساز برای توسعه بازار مصالح بازیافتی و ایجاد اطمینان از کیفیت آنهاست، زیرا بدون تقاضای پایدار، حتی بهترین سامانههای بازیافت نیز نمیتوانند مصالح بازیافتی را به چرخه بازگردانند. اگرچه سیدنی در آغاز مسیر این استراتژی دهساله است، اما رویکرد آن نشان میدهد که شهرهای بزرگ میتوانند با برنامهریزی دقیق، نرخ بازیابی نخاله ساختمانی را از حدود ۷۵ درصد به بیش از ۹۰ درصد برسانند و در عین حال از تخلیه غیرقانونی و فشار بر محلهای دفن بکاهند.
نظر شما