به گزارش خبرگزاری ایمنا، خون برای ادامه حیات باید همواره در حرکتی متعادل میان جریان داشتن و بند آمدن خونریزی قرار داشته باشد؛ تعادلی ظریف که کوچکترین اختلال در آن میتواند سلامت فرد را تحت تأثیر قرار دهد. بدن از سازوکاری پیچیده برای حفظ این تعادل استفاده میکند تا در زمان آسیب، خونریزی را متوقف کند و در شرایط عادی، مانع تشکیل لختههای غیرضروری شود.
تشکیل لخته خون همیشه اتفاقی خطرناک نیست و در بسیاری از مواقع، واکنشی ضروری برای محافظت از بدن بهشمار میرود. مسئله از جایی آغاز میشود که این فرایند در زمان یا مکان نامناسب فعال شود و جریان طبیعی خون را مختل کند؛ شرایطی که گاهی میتواند پیامدهای جدی برای اندامهای مختلف بدن به همراه داشته باشد.
عوامل مؤثر بر ایجاد لخته نیز تنها به یک علت مشخص محدود نمیشوند. وضعیت جسمانی، شرایط زندگی، برخی بیماریها و عوامل ژنتیکی میتوانند کنار یکدیگر زمینه را برای افزایش تمایل بدن به انعقاد فراهم کنند و گاهی این زمینه مدتها پیش از بروز نخستین نشانهها شکل گرفته است.
به همین دلیل، شناخت سازوکار انعقاد و آگاهی از عواملی که تعادل آن را برهم میزنند، اهمیت زیادی دارد بهویژه در افرادی که سابقه خانوادگی یا شرایط مستعدکننده دارند. توجه به این عوامل میتواند به شناسایی زودتر افراد در معرض خطر و پیشگیری از عوارض ناشی از لختههای غیرطبیعی کمک کند.
پشتپرده شکلگیری لخته خون؛ از عوامل ارثی تا خطرات اکتسابی
محمدعلی فلاحزاده، فوق تخصص خون و آنکولوژی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه سیستم انعقادی بدن در واقع یک سازوکار بسیار دقیق و حیاتی است که همچون شمشیر دولبه عمل میکند، اظهار کرد: سیستم انعقادی بدن از یک سو وظیفه دارد در مواقعی که رگ یا بافتی دچار آسیب و خونریزی میشود، با ایجاد لخته جلوی ادامه خونریزی را بگیرد و از سوی دیگر باید مراقب باشد که در محلهایی که نیازی به انعقاد وجود ندارد، لخته ایجاد نشود.
وی افزود: برای مثال، اگر دست فردی دچار بریدگی شود و سیستم انعقادی بدن نتواند خونریزی را متوقف کند، حتی یک زخم کوچک میتواند به از دست رفتن حجم قابل توجهی از خون منجر شود، بنابراین وجود سیستم انعقاد برای ادامه حیات ضروری است، اما همین سیستم باید بسیار دقیق تنظیم شده باشد.
فوق تخصص خون و آنکولوژی با بیان اینکه اگر این تنظیم به هم بخورد و در محلهایی که نباید لخته ایجاد شود، فرایند انعقاد فعال شود، با بیماریهای ناشی از تشکیل لخته روبهرو خواهیم شد، تصریح کرد: همانطور که اختلال در سیستم انعقاد میتواند موجب خونریزیهای غیرطبیعی، کبودی، خونریزی بینی و بیماریهایی همچون هموفیلی شود، اختلال در جهت دیگر این سیستم میتواند موجب تشکیل لخته در عروق شود و خون در جایی که نباید لخته شود، شروع به انعقاد کند.
چرا برخی افراد بیشتر مستعد ایجاد شدن لخته خون در بدن خود هستند؟
فلاحزاده با بیان اینکه لخته شدن غیرطبیعی خون فقط یک اتفاق ساده نیست و در بعضی شرایط میتواند عوارض بسیار جدی برای فرد ایجاد کند، ادامه داد: ممکن است لخته امروز ایجاد شود، اما زمینه ایجاد آن طی سالها و در اثر مجموعهای از عوامل به وجود آمده باشد، بنابراین نباید تصور کنیم که هر لختهای حاصل یک اتفاق یا یک اشتباه مربوط به همان روز است.
وی با بیان اینکه در بسیاری از موارد، مجموعهای از عوامل در طول زمان دست به دست هم دادهاند تا شرایط برای تشکیل لخته فراهم شود، گفت: علل ایجاد لخته خون را میتوان به دو گروه کلی تقسیم کرد که شامل عوامل ارثی و عوامل اکتسابی میشود و در میان عوامل ارثی، گروهی از اختلالات وجود دارند که به آنها ترومبوفیلی یا استعداد افزایشیافته برای انعقاد گفته میشود.
فوق تخصص خون و آنکولوژی اضافه کرد: در این شرایط، بعضی تغییرات ژنتیکی موجب میشوند سیستم انعقادی بدن تمایل بیشتری به تشکیل لخته داشته باشد. این تغییرات ممکن است از پدر یا مادر به فرد به ارث برسند یا در مراحل اولیه شکلگیری جنین و دوران ابتدایی زندگی فرد ایجاد شوند، البته باید به یک نکته مهم توجه کنیم که داشتن یک استعداد ژنتیکی به تنهایی به این معنا نیست که فرد دچار لختههای شدید و مکرر خواهد شد.
شناخت لخته خون تنها بهمعنای آشنایی با یک عارضه پزشکی نیست، بلکه شناخت سازوکاری است که هر روز برای حفظ تعادل حیاتی بدن فعالیت میکند. همان فرایندی که در زمان آسیب از ادامه خونریزی جلوگیری میکند، اگر خارج از شرایط طبیعی فعال شود، میتواند جریان خون را با مشکل روبهرو کند.
نکته مهم این است که شکلگیری لخته در بسیاری از موارد حاصل یک عامل منفرد نیست و مجموعهای از شرایط میتوانند در طول زمان احتمال بروز آن را افزایش دهند. همین مسئله ضرورت توجه به عوامل زمینهای و سابقه خانوادگی را بیشتر میکند بهویژه زمانی که فرد در شرایطی قرار دارد که خطر تشکیل لخته در او افزایش یافته است.
در عین حال، وجود یک عامل ژنتیکی یا استعداد افزایش انعقاد نباید به معنای ابتلای قطعی فرد به بیماری تلقی شود. تشخیص میزان خطر و تصمیمگیری درباره اقدامات لازم، نیازمند بررسی شرایط فرد، سابقه پزشکی و ارزیابی تخصصی است و نمیتوان فقط بر اساس یک عامل منفرد درباره آینده سلامت فرد قضاوت کرد.
توجه به عوامل خطر و مراجعه بهموقع برای بررسیهای پزشکی میتواند نقش مهمی در شناسایی افراد مستعد و پیشگیری از عوارض احتمالی داشته باشد. آگاهی از عملکرد سیستم انعقاد، بهجای ایجاد نگرانی، میتواند زمینهای برای مراقبت آگاهانهتر از سلامت و توجه جدیتر به نشانهها و شرایط خطرساز باشد.
نظر شما