به گزارش خبرگزاری ایمنا، سفر همزمان هیئتهای پاکستانی و عمانی به تهران، بار دیگر پرونده پیامرسانی میان ایران و طرفهای غربی را به یکی از موضوعات مهم تحولات منطقه تبدیل کرده است؛ رفتوآمدهایی که در ظاهر میتواند در چارچوب روابط دوجانبه، مناسبات تجاری و رایزنیهای منطقهای تعریف شود، اما همزمانی آن با تشدید فشارهای اقتصادی و تداوم وضعیت ویژه در تنگه هرمز، این پرسش را مطرح میکند که آیا تهران بار دیگر در معرض پیشنهادهایی برای مذاکره با واشنگتن قرار گرفته است؟
در شرایطی که آمریکا تلاش کرده است با فشار اقتصادی و دریایی، ایران را به تغییر محاسبات خود وادار کند، معادله موجود بهتدریج ابعاد پیچیدهتری پیدا کرده است. تنگه هرمز که یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان محسوب میشود، در این میان از یک مسیر جغرافیایی فراتر رفته و به یکی از مهمترین اهرمهای سیاسی و اقتصادی ایران تبدیل شده است؛ اهرمی که هرگونه تغییر در وضعیت آن میتواند آثار خود را نهفقط بر ایران و آمریکا، بلکه بر بازار انرژی و اقتصاد کشورهای منطقه و جهان نشان دهد.
در چنین فضایی، نقش میانجیها نیز تغییر کرده است. عمان که در مقاطع مختلف سابقه میانجیگری میان تهران و واشنگتن را داشته، اکنون در کنار پاکستان وارد صحنه شده است؛ با این تفاوت که مأموریت و دستورکار هر یک به طور حتم یکسان نیست. در حالی که رایزنیهای عمان بیشتر با موضوع ترتیبات مربوط به تنگه هرمز و مناسبات دوجانبه تهران و مسقط ارتباط دارد، حضور مقامهای پاکستانی، بهویژه عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور، میتواند حامل پیامهایی فراتر از روابط دوجانبه باشد؛ بهخصوص آنکه پیش از این سفر، تماسهایی میان مقامهای پاکستانی و دونالد ترامپ نیز انجام شده بود.
از سوی دیگر، واشنگتن که در مقطعی تلاش میکرد خود را بینیاز از مذاکره نشان دهد و بر اثرگذاری سریع فشارهای اقتصادی و محاصره دریایی حساب باز کرده بود، اکنون با تداوم بحران انرژی و تبعات اقتصادی آن مواجه است. همین مسئله این گمانه را تقویت کرده که تلاش برای بازکردن دوباره مسیر دیپلماسی، بیش از آنکه نشانه تغییر موضع ایران باشد، میتواند ناشی از افزایش هزینههای سیاست فشار برای آمریکا باشد.
در این میان، پرسش اصلی این است که میانجیها با چه پیامی به تهران آمدهاند و ایران در برابر این پیامها چه پاسخی خواهد داشت؟ آیا قرار است تنگه هرمز در برابر رفع بخشی از فشارها باز شود یا تهران برای هرگونه تغییر در وضعیت موجود، شروط و مابهازای جدیدی را مطرح خواهد کرد؟ از سوی دیگر، آیا این رفتوآمدها مقدمهای برای آغاز دور تازهای از مذاکرات است یا تنها تلاشی برای سنجش مواضع ایران؟
برای بررسی ابعاد این تحولات، مأموریت هیئتهای پاکستانی و عمانی، احتمال انتقال پیامهای آمریکا، وضعیت تنگه هرمز و همچنین آمادگی نیروهای مسلح در برابر هرگونه ماجراجویی جدید، با اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی به گفتوگو نشستیم.
ایمنا: با توجه به سفر مقامهای قطری و پاکستانی به تهران، آیا این رفتوآمدها را میتوان حامل پیامهایی از سوی آمریکا دانست؟
کوثری: ممکن است یکی از اهداف این سفرها انتقال پیام باشد، اما نباید همه موضوع را به این مسئله محدود کنیم. بالاخره آنها میآیند، حرف خودشان را میزنند و ما نیز مواضع خودمان را مطرح میکنیم. ارتباط داشتن با کشورها هیچ اشکالی ندارد و حتی در شرایط فعلی باید این ارتباطات را تقویت کنیم.
ما با این کشورها ارتباط تجاری داریم و این مسئله دوطرفه است؛ یعنی همانطور که آنها به برخی محصولات و کالاهای ما نیاز دارند، ما نیز برای تأمین برخی اقلام به آنها نیاز داریم. بهویژه در شرایطی که در محاصره دریایی قرار داریم، باید مسیرهای تجاری خود را مدیریت کنیم؛ هم کالا وارد کنیم و هم صادرات داشته باشیم. بنابراین نباید تمام رفتوآمدهای دیپلماتیک را فقط در چارچوب مذاکره یا انتقال پیام سیاسی تحلیل کرد.
ایمنا: در شرایط اقتصادی فعلی، برخی معتقدند دولت باید برای حل مشکلات اقتصادی به سمت مذاکره با غرب برود. آیا اقتصاد ایران بدون مذاکره امکان عبور از مشکلات را دارد؟
کوثری: ما مشکلات اقتصادی را حل کردهایم و در ادامه نیز حل خواهیم کرد. البته شرایط اقتصادی امروز شرایط آسانی نیست و مشکلات و فشارهایی وجود دارد، اما اینطور نیست که تصور کنیم تنها راه برونرفت از مشکلات، مذاکره با آمریکا یا کشورهای غربی است.
باید توجه داشته باشیم که امروز شرایط به گونهای است که طرف مقابل بیشتر از ما به برخی مسائل نیاز دارد. آمریکاییها به دنبال بازشدن مسیر انتقال انرژی در منطقه هستند و یکی از موضوعات مهم برای آنها، تنگه هرمز است. آنها میخواهند انرژی از این مسیر وارد بازار جهانی شود و اقتصاد خودشان و کشورهای غربی دچار مشکل نشود.
بنابراین نباید این تصور ایجاد شود که ما در شرایطی هستیم که حتماً باید به سراغ آنها برویم و درخواست مذاکره کنیم. ما حرف خودمان را داریم و اگر پیامی از سوی کشوری منتقل شود، میشنویم و بررسی میکنیم، اما شنیدن پیام به معنای پذیرش آن یا ورود به مذاکره نیست.
ایمنا: موضع شما درباره مذاکره با آمریکا چیست؟ آیا اساساً راهی برای مذاکره وجود دارد؟
کوثری: ما بارها تجربه کردهایم و به این نتیجه رسیدهایم که به آمریکا نمیتوان اعتماد کرد. فرمایش امام شهید ما، حضرت آیتالله العظمی امام خامنهای، نیز همواره بر همین مسئله تأکید داشته است که نمیتوان به آمریکاییها اعتماد کرد. آنها بارها تعهدات خود را زیر پا گذاشتهاند و رفتارشان نشان داده که نمیتوان روی قول و وعده آنها حساب کرد.
البته اگر پیامی از کشورهای مختلف به ما منتقل شود، دلیلی ندارد که آن را نشنویم. شنیدن حرف طرف مقابل یک مسئله است و اعتمادکردن به آن مسئلهای دیگر. ما حرفشان را میشنویم، موضع خودمان را میگوییم و بعد بر اساس منافع ملی تصمیم میگیریم.
اولویت اصلی ما مذاکره نیست. ما در درجه اول به دنبال دفاع از کشور، حفظ منافع ملی و گرفتن انتقام خون شهدای خود از جنایتکارانی هستیم که به کشور ما تجاوز کردند. این مسئله برای ما جدی است و نباید با طرح بحث مذاکره، اصل موضوع را به حاشیه برد.
ایمنا: دونالد ترامپ همزمان با تأکید بر فشار اقتصادی و گزینه نظامی، هرگونه مذاکره با ایران را انکار کرده است. این موضع را چگونه ارزیابی میکنید؟
کوثری: ترامپ بارها حرفهایی زده که با واقعیت فاصله داشته است. اینکه او بگوید هیچ مذاکرهای وجود ندارد، در حالی مطرح میشود که رفتوآمدهای دیپلماتیک و انتقال پیام از مسیر کشورهای مختلف انجام میشود. بنابراین باید میان حرفهای تبلیغاتی ترامپ و واقعیتهای میدانی تفاوت قائل شد.
ترامپ در همین مدت بارها اظهارات متناقض داشته است. این مسئله حتی برای مردم آمریکا نیز روشن شده است. وقتی کسی یک روز موضوعی را مطرح میکند و روز دیگر خلاف آن را میگوید، طبیعی است که نمیتوان به اظهارات او اعتماد کرد.
ایمنا: یکی از ادعاهای اخیر ترامپ درباره بازبودن تنگه هرمز بوده است. وضعیت تنگه را چگونه میبینید؟
کوثری: اینکه گفته شود تنگه هرمز باز است، با واقعیت موجود همخوانی ندارد. وضعیت تنگه به طور کامل مشخص است و تحت کنترل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران قرار دارد. نیروهای دریایی ما در منطقه حضور دارند و شرایط را بهطور دقیق رصد میکنند.
البته درباره مسیرهایی که برای عبور کشتیها در نظر گرفته شده، هماهنگیهایی وجود داشته و توافقاتی با عمان نیز در این زمینه مطرح شده است، اما این به معنای آن نیست که تنگه هرمز به شکل عادی و بدون محدودیت در اختیار کشتیها قرار دارد. شرایط منطقه و تصمیمات جمهوری اسلامی ایران تعیینکننده است.
ایمنا: آیا تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین اهرمهای ایران در شرایط فعلی محسوب میشود؟
کوثری: همینطور است. تنگه هرمز یک موقعیت راهبردی و بسیار مهم است و جمهوری اسلامی ایران نسبت به آن اشراف و تسلط دارد. طبیعی است که دشمن نیز این موضوع را میداند و به همین دلیل تلاش میکند از مسیرهای مختلف، شرایطی ایجاد کند که این فشار کاهش پیدا کند.
اینکه آمریکا و کشورهای غربی به دنبال بازشدن مسیر انرژی هستند، نشان میدهد این مسئله برای آنها اهمیت زیادی دارد. بنابراین نباید تصور کنیم که تنها ایران نیازمند تغییر شرایط است؛ طرف مقابل نیز نیازهای جدی دارد و باید این واقعیت در محاسبات سیاسی و اقتصادی کشور مورد توجه قرار گیرد.
ایمنا: اگر آمریکا دوباره دست به ماجراجویی نظامی بزند، آمادگی نیروهای مسلح را در چه سطحی ارزیابی میکنید؟
کوثری: نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در آمادگی صددرصدی قرار دارند. ما خودمان در مناطق مختلف حضور پیدا کردهایم و از نزدیک شرایط نیروها را بررسی کردهایم. اعضای کمیسیون امنیت ملی نیز در مقاطع مختلف در مناطق حساس حضور داشتهاند و با نیروهای مسلح گفتوگو کردهاند.
حتی حدود دو هفته پیش تعدادی از اعضای کمیسیون امنیت ملی در مناطق مرتبط با تنگه هرمز حضور پیدا کردند و از نزدیک در جریان آمادگی نیروها قرار گرفتند. نیروهای مسلح با روحیه بسیار بالا و آمادگی کامل در منطقه حضور دارند.
نیروهایی که ما با آنها صحبت کردیم، با صراحت میگفتند که محکم ایستادهاند و تا زمانی که دشمن از منطقه خارج نشود و از ادامه اقدامات خود ناامید نشود، عقبنشینی نخواهند کرد. این آمادگی در مناطق مختلف وجود دارد و دشمن باید بداند که هرگونه ماجراجویی جدید، با پاسخ متناسب و سخت جمهوری اسلامی ایران مواجه خواهد شد.
ایمنا: احتمال وقوع یک جنگ گسترده را چقدر میدانید؟
کوثری: تا زمانی که دشمن دست از اقدامات خود برندارد، نمیتوان احتمال ماجراجویی را نادیده گرفت. اما نکته مهم این است که نیروهای مسلح ما برای هر شرایطی آمادهاند. دشمن باید بداند که ایران غافلگیرشدنی نیست و اگر اقدامی انجام دهد، پاسخ آن را دریافت خواهد کرد.
امروز امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز برای ما یک موضوع کامل راهبردی است. نیروهای ما در جزایر و مناطق حساس حضور دارند و از منافع کشور دفاع میکنند. از بوموسی و قشم تا مناطق مرتبط با تنگه هرمز، اشراف و آمادگی لازم وجود دارد.
پیام ما روشن است؛ جمهوری اسلامی ایران نه از ارتباط با کشورهای مختلف واهمه دارد و نه از شنیدن پیام آنها. اما این ارتباطات به معنای اعتماد به آمریکا یا پذیرش خواستههای آن نیست. ما منافع ملی خود را دنبال میکنیم، در حوزه اقتصادی روابط تجاری خود را توسعه میدهیم، در حوزه دیپلماتیک پیامها را میشنویم و در حوزه دفاعی نیز با آمادگی کامل از کشور دفاع میکنیم. دشمن باید بداند که ملت ایران و نیروهای مسلح، هم در میدان دیپلماسی و هم در میدان دفاع، هوشیار و آماده هستند.
نظر شما