به گزارش خبرگزاری ایمنا، آنتیبیوتیکها از مهمترین دستاوردهای پزشکی مدرن هستند؛ داروهایی که درمان بسیاری از عفونتهای باکتریایی را ممکن کردهاند و در موارد ضروری میتوانند از بروز عوارض جدی بیماری جلوگیری کنند. با این حال، ارزش و اثربخشی این داروها زمانی حفظ میشود که در جای درست و برای بیماری مناسب مورد استفاده قرار گیرند، زیرا مصرف نادرست آنها میتواند پیامدهایی ایجاد کند که فراتر از یک دوره بیماری است.
در زندگی روزمره گاهی مرز میان بیماریهایی که به درمان اختصاصی نیاز دارند و عارضههایی که با مراقبت و گذشت زمان برطرف میشوند، برای افراد روشن نیست. همین موضوع باعث میشود برخی افراد با مشاهده نخستین نشانههای بیماری، پیش از آنکه علت آن مشخص شود، مصرف دارو را آغاز کنند؛ رفتاری که در مورد آنتیبیوتیکها میتواند به عادتی نادرست و پرهزینه تبدیل شود.
اهمیت این مسئله تنها به عوارض احتمالی مصرف دارو محدود نمیشود. افزایش مقاومت میکروبی یکی از پیامدهای جدی مصرف نادرست آنتیبیوتیکهاست؛ پدیدهای که موجب میشود برخی باکتریها در برابر داروهایی که پیشتر برای درمان آنها مؤثر بودهاند، مقاوم شوند و در نتیجه، درمان عفونتهای جدیتر در آینده دشوارتر شود.
در چنین شرایطی، شناخت تفاوت میان عفونتهای ویروسی و باکتریایی و آگاهی از زمان مناسب مصرف آنتیبیوتیک اهمیت زیادی پیدا میکند. قرار نیست هر بیماری با یک نسخه ثابت درمان شود و تصمیمگیری درباره مصرف این داروها باید بر اساس نوع بیماری، علائم، شرایط فرد و تشخیص پزشکی انجام شود.
از خوددرمانی تا مقاومت میکروبی؛ آنتیبیوتیک چه زمانی ضروری است؟
راضیه رمضانی، متخصص داروسازی بالینی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با بیان اینکه آنتیبیوتیکها داروهای بسیار باارزشی هستند، اما فقط زمانی باید استفاده شوند که به آنها نیاز داشته باشیم، اظهار کرد: برای درمان همه بیماریها و علائم، نیازمند مصرف آنتیبیوتیک نیستیم. یکی از اشتباهات رایج این است که فرد به محض اینکه دچار گلودرد، سرماخوردگی یا تب میشود، بهصورت خودسرانه مصرف آنتیبیوتیک را شروع میکند، در حالی که بسیاری از این بیماریها منشأ ویروسی دارند و آنتیبیوتیک هیچ اثری بر ویروس ندارد.
وی با بیان اینکه مصرف بیدلیل آنتیبیوتیک علاوه بر اینکه میتواند برای خود فرد عوارضی ایجاد کند، مسئله مهم دیگری را نیز به دنبال دارد و آن ایجاد مقاومت میکروبی است، افزود: ممکن است زمانی که فرد به یک عفونت باکتریایی مبتلا میشود، دیگر نتوانیم بیماری را بهراحتی و با همان دارویی که انتظار داریم درمان کنیم، بنابراین مصرف آنتیبیوتیک باید زمانی انجام شود که ضرورت آن مشخص شده باشد.
متخصص داروسازی بالینی با بیان اینکه با توجه به اینکه بیشتر سرماخوردگیها ویروسی هستند، در این موارد درمان حمایتی و علامتی انجام میشود، تصریح کرد: گاهی ممکن است پزشک تشخیص دهد که علاوه بر سرماخوردگی ساده یا عفونت ویروسی، یک عفونت باکتریایی نیز به بیماری اضافه شده است که در چنین شرایطی ممکن است مصرف آنتیبیوتیک ضرورت پیدا کند و پزشک آن را برای بیمار تجویز کند.
روایت مصرف بیرویه آنتیبیوتیک و هزینهای که باقی میماند
رمضانی ادامه داد: نکته مهم این است که وجود تب یا ترشحات بینی، بهتنهایی به معنای وجود عفونت باکتریایی یا ضرورت مصرف آنتیبیوتیک نیست. برای تشخیص اینکه بیماری ویروسی است یا باکتریایی، باید مجموعه علائم، وضعیت بیمار و در صورت نیاز معاینه پزشکی مورد توجه قرار بگیرد.
وی با بیان اینکه ویروسها و باکتریها با یکدیگر متفاوت هستند و بیماریهای متفاوتی ایجاد میکنند، گفت: در سرماخوردگی با عفونت ویروسی روبهرو هستیم و ممکن است بیمار تب خفیف داشته باشد و علائمی همچون آبریزش بینی، گرفتگی صدا یا گرفتگی بینی را تجربه کند که این علائم ما را بیشتر به سمت یک عفونت ویروسی و سرماخوردگی هدایت میکنند.
متخصص داروسازی بالینی با بیان اینکه در عفونتهای باکتریایی ممکن است علائم متفاوتی وجود داشته باشد و در برخی موارد تب شدیدتر یا علائم دیگری مشاهده شود، اضافه کرد: تشخیص این موارد با توجه به شرایط بیمار و معاینه توسط پزشک انجام میشود، بنابراین فرد نباید فقط بر اساس مشاهده یک یا دو علامت، تصمیم بگیرد که بیماری او باکتریایی است و آنتیبیوتیک مصرف کند.
مصرف منطقی دارو از آنجا آغاز میشود که فرد پیش از انتخاب درمان، علت بیماری خود را بشناسد و میان نیاز واقعی به دارو و تمایل به مصرف سریع آن تفاوت قائل شود و این نگاه میتواند از بسیاری درمانهای غیرضروری و عوارض ناشی از آنها جلوگیری کند.
آنتیبیوتیکها نیز باید در همین چارچوب دیده شوند؛ داروهایی ارزشمند که استفاده صحیح از آنها میتواند جان بیماران را نجات دهد، اما مصرف بیرویه و بدون تشخیص، نهتنها فایدهای برای بسیاری از بیماریها ندارد، بلکه ممکن است مشکلات تازهای ایجاد کند.
از سوی دیگر، مقابله با مقاومت میکروبی تنها وظیفه پزشکان و نظام سلامت نیست و رفتار افراد در مصرف دارو نیز در این زمینه اهمیت دارد. هر بار مصرف غیرضروری آنتیبیوتیک میتواند به تقویت چرخهای کمک کند که در نهایت، درمان عفونتهای باکتریایی را برای بیماران دشوارتر میکند.
از همینرو پرهیز از خوددرمانی و مصرف آنتیبیوتیک تنها در صورت تشخیص و تجویز مناسب، اقدامی ساده، اما مؤثر برای حفظ سلامت فرد و جامعه است، چراکه این داروها زمانی بیشترین ارزش را دارند که برای بیماری درست، در زمان درست و به شیوه درست استفاده شوند.
بهطور کلی، مصرف منطقی آنتیبیوتیکها بهمعنای استفاده از این داروها تنها در مواقع ضروری و با تجویز پزشک است. آنتیبیوتیکها برای درمان عفونتهای باکتریایی کاربرد دارند و در بیماریهای ویروسی همچون سرماخوردگی و آنفلوانزا مؤثر نیستند و مصرف خودسرانه، انتخاب نادرست دارو یا قطع زودهنگام دوره درمان میتواند موجب ایجاد مقاومت آنتیبیوتیکی شود و درمان عفونتهای آینده را دشوارتر کند.
نظر شما