به گزارش خبرگزاری ایمنا، تازهترین بررسی OECD درباره نظامهای پذیرش آموزش عالی نشان میدهد از ۳۴ کشور و اقتصاد دارای داده، ۳۲ مورد دستکم از یک نوع آزمون برای ورود به دورههای کارشناسی دانشگاههای دولتی استفاده میکنند. در ۱۸ کشور نیز آزمون ملی یا مرکزی در فرایند پذیرش نقش دارد؛ البته هدف و میزان تأثیر آن در کشورها متفاوت است، بنابراین اینکه گفته شود بیشتر کشورهای جهان کنکور ندارند دقیق نیست؛ مسئله اصلی تفاوت در نوع، میزان تمرکز و اثر آزمون بر پذیرش است.
چین؛ رقابتیترین نمونه جهان
چین یکی از روشنترین نمونههای نظام کنکورمحور است. آزمون Gaokao آزمون ملی ورود به دانشگاه است و نمره آن نقش بسیار مهمی در تعیین مسیر تحصیلی دانشآموزان دارد. ساختار پذیرش دانشگاههای چین به گونهای است که نتیجه این آزمون میتواند بر انتخاب دانشگاه و رشته اثر مستقیم بگذارد.
اهمیت گائوکائو فقط آموزشی نیست؛ این آزمون در جامعه چین به یک رویداد بزرگ ملی تبدیل شده و خانوادهها و دانشآموزان سالها برای آن برنامهریزی میکنند. به همین دلیل، چین را میتوان یکی از نزدیکترین نمونهها به مفهوم «کنکور سرنوشتساز» دانست.
کره جنوبی؛ یک روز برای آینده دانشگاهی
در کره جنوبی نیز آزمون CSAT یا Suneung یکی از مهمترین مراحل زندگی تحصیلی دانشآموزان است. آزمونی متمرکز و رقابتی که نتایج آن در پذیرش دانشگاهها نقش مهمی دارد.
نظام کره البته فقط به یک نمره محدود نمیشود و دانشگاهها میتوانند از معیارهای دیگری نیز استفاده کنند؛ با این حال، فشار رقابتی آزمون ملی باعث شده Suneung یکی از شناختهشدهترین آزمونهای ورود به دانشگاه در جهان باشد. در دادههای OECD نیز کره در میان کشورهایی قرار دارد که نظام پذیرش آنها از ترکیبی از فرآیند متمرکز و درخواست مستقیم دانشگاهی استفاده میکند.
ترکیه؛ نزدیکترین همسایه به مدل ایران
در ترکیه آزمون YKS مسیر اصلی رقابتی ورود بسیاری از دانشآموزان به دانشگاه است. این آزمون چندمرحلهای برگزار میشود و داوطلبان براساس نتایج آن برای رشتهها و دانشگاهها رقابت میکنند.
مقیاس YKS نیز قابل توجه است؛ در سال ۲۰۲۶ حدود ۲ میلیون و ۴۲۵ هزار نفر برای این آزمون ثبتنام کردند.
از نظر ساختار رقابت، YKS یکی از نمونههایی است که برای مقایسه با کنکور ایران اهمیت زیادی دارد؛ هرچند نظام آموزشی و نحوه محاسبه امتیازها در دو کشور یکسان نیست.
ژاپن؛ آزمون ملی بهعلاوه آزمون دانشگاه
ژاپن نیز آزمون سراسری دارد، اما مدل آن با ایران متفاوت است. Common Test for University Admissions یک آزمون استاندارد ملی است که دانشگاهها میتوانند از نتایج آن در فرآیند پذیرش استفاده کنند و برخی دانشگاهها آزمونهای اختصاصی خود را نیز برگزار میکنند.
در سالهای اخیر ساختار این آزمون تغییراتی داشته و حتی درس «اطلاعات» و علوم رایانهای نیز وارد آزمون شده است. پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد ورود این بخش به آزمون از ۲۰۲۵ بر نحوه مطالعه دانشآموزان اثر قابلتوجهی گذاشته است.
هند؛ یک کنکور ندارد، چندین آزمون دارد
هند را نمیتوان دارای یک «کنکور سراسری واحد» دانست. این کشور برای گروههای مختلف، آزمونهای ملی جداگانهای دارد.
JEE برای ورود به بسیاری از رشتههای مهندسی، NEET برای پزشکی و CUET برای پذیرش در بسیاری از دانشگاهها و رشتههای کارشناسی استفاده میشوند. بنابراین، دانشآموز هندی بسته به هدف تحصیلی خود ممکن است در یکی یا چند آزمون رقابتی شرکت کند.
اهمیت این آزمونها بسیار بالاست. برای نمونه، NEET در سال ۲۰۲۶ بیش از دو میلیون داوطلب داشت و حواشی مربوط به برگزاری آن حتی به اعتراضات گسترده دانشجویی منجر شد، همچنین در سال ۲۰۲۶ نمرات CUET در پذیرش دانشگاههایی مانند دانشگاه دهلی مورد استفاده قرار گرفت.
روسیه؛ آزمونی که هم پایان مدرسه است، هم مسیر دانشگاه
در روسیه Unified State Exam یا EGE نقش دوگانه دارد: هم آزمون پایان دوره متوسطه است و هم نتیجه آن در پذیرش دانشگاه استفاده میشود. داوطلبان نتایج دروس مورد نیاز را به دانشگاهها ارائه میکنند و برخی رشتهها یا دانشگاهها ممکن است آزمونهای تکمیلی نیز داشته باشند.
این مدل با ایران تفاوت دارد؛ زیرا در ایران کنکور یک آزمون مستقل برای رقابت بر سر ظرفیت دانشگاههاست، در حالی که در روسیه آزمون نهایی مدرسه نیز با فرآیند پذیرش دانشگاه پیوند خورده است.
قزاقستان و گرجستان؛ مدلهای متمرکز منطقهای
در قزاقستان Unified National Testing یا UNT آزمون استانداردشده ورود به دانشگاه است و در سال ۲۰۲۶ نیز فارغالتحصیلان مدارس در آن شرکت کردند. این آزمون آنقدر در نظام پذیرش دانشگاه اهمیت دارد که نتایج آن حتی در سال ۲۰۲۶ از سوی مالزی برای برخی فرآیندهای پذیرش تحصیلی به رسمیت شناخته شد.
در گرجستان نیز Unified National Examinations برای ورود به دانشگاه برگزار میشود و نتایج آزمونهای سال ۲۰۲۶ در تابستان همین سال منتشر شد.
ویتنام؛ یک آزمون برای چند هدف
ویتنام نمونه متفاوتی دارد. آزمون سراسری فارغالتحصیلی دبیرستان علاوه بر تعیین وضعیت فارغالتحصیلی، میتواند مبنای پذیرش دانشگاه نیز قرار گیرد. در سال ۲۰۲۶ بیش از ۱.۲۲ میلیون داوطلب برای این آزمون ثبتنام کردند.
برزیل؛ ENEM در کنار آزمونهای دانشگاهی
در برزیل آزمون ENEM یک آزمون ملی استانداردشده است که برای ارزیابی دانشآموزان دوره متوسطه برگزار میشود و نتایج آن در مسیر ورود به دانشگاه، از جمله از طریق سامانههای پذیرش دانشگاههای فدرال، کاربرد دارد. در کنار آن، برخی دانشگاهها آزمون اختصاصی خود یا همان Vestibular را برگزار میکنند. بنابراین برزیل نیز یک مدل کاملاً مشابه ایران ندارد.
در نهایت، چند کشور واقعا کنکور دارند؟
اگر کنکور را به معنای عامِ آزمون ملی یا متمرکز مؤثر بر ورود به دانشگاه تعریف کنیم، فهرست کشورها بسیار طولانی میشود و کشورهایی همچون چین، کره جنوبی، ایران، ترکیه، ژاپن، هند، روسیه، برزیل، قزاقستان، گرجستان و ویتنام در آن قرار میگیرند، اما اگر تعریف را سختتر کنیم و منظورمان آزمون رقابتی و متمرکزی باشد که نتیجه آن نقش بسیار مهمی در تعیین دانشگاه و رشته داشته باشد، نمونههای شاخصتر عبارتاند از ایران، چین، کره جنوبی، ترکیه، قزاقستان و تا حدی هند و ژاپن.
در مقابل، کشورهایی همچون آمریکا نظام متفاوتی دارند. حتی در بسیاری از دانشگاههای آمریکا، ارائه نمره آزمون استانداردشده الزامی نیست؛ برای نمونه، در نظام دانشگاههای دولتی جورجیا برای سال تحصیلی ۲۰۲۶-۲۰۲۷، ۲۳ دانشگاه از ۲۶ دانشگاه دولتی این ایالت نیازی به ارائه نمره آزمون برای پذیرش نداشتند.
بنابراین پاسخ دقیق این است که کنکور پدیدهای جهانی است، اما «کنکور به سبک ایران» جهانی نیست. تفاوت اصلی کشورها در این است که آیا یک آزمون ملی واحد سرنوشت تحصیلی دانشآموز را تعیین میکند، یا دانشگاهها مجموعهای از نمرات مدرسه، آزمونهای استاندارد، مصاحبه، سوابق تحصیلی و آزمون اختصاصی را کنار هم قرار میدهند. OECD نیز تأکید میکند که تقریباً نیمی از کشورها در کنار نظامهای انتخابی، حداقل در بخشی از آموزش عالی از پذیرش نسبتاً باز استفاده میکنند و معیارهایی مانند عملکرد تحصیلی، مصاحبه و سایر سوابق نیز در بسیاری از کشورها اهمیت دارند.
در نتیجه، ایران نه تنها کشور دارای آزمون ورود به دانشگاه نیست، بلکه در میان کشورهایی قرار دارد که هنوز آزمون متمرکز و رقابتی را به یکی از مهمترین ابزارهای توزیع ظرفیت دانشگاهی تبدیل کردهاند؛ مدلی که در شرق آسیا و بخشی از آسیا و منطقه خاورمیانه نمونههای مشابه و گاه شدیدتری دارد.
نظر شما