به گزارش خبرگزاری ایمنا از کرمانشاه، سامرا امروز برای شیعیان فقط یک شهر نیست؛ نام شهری است که بخشی از سختترین روزهای تاریخ امامت در آن گذشته است؛ شهری که امام هادی(ع) و پس از او فرزندش امام حسن عسکری(ع) در آن زندگی کردند و سرانجام پیکرهای مطهرشان در همین شهر آرام گرفت.
امام حسن عسکری(ع)، یازدهمین امام شیعیان، در دورهای عهدهدار امامت شد که حکومت عباسی حساسیت زیادی نسبت به حضور اجتماعی امامان و ارتباط آنان با شیعیان داشت. زندگی امام در سامرا نیز در همین فضای سیاسی و امنیتی سپری شد و ارتباط مستقیم ایشان با پیروانشان، مانند گذشته آسان نبود.
حتی لقب «عسکری» نیز بخشی از فضای زندگی این امام را روایت میکند. «عسکری» از واژه «عَسکر» به معنای لشکر و سپاه گرفته شده و به منطقهای در سامرا اشاره دارد که محل استقرار نیروهای نظامی بود؛ امام حسن عسکری(ع) و پدر بزرگوارشان، امام هادی(ع)، در این منطقه سکونت داشتند و از همین رو به «عسکری» و «عسکریین» شهرت یافتند.
این لقب وقتی در کنار شرایط زندگی امام قرار میگیرد، معنای دیگری هم پیدا میکند؛ امامی که در محیطی نظامی و زیر نظر حکومت زندگی میکرد، اما این محدودیت نتوانست ارتباط او با جامعه شیعه را از بین ببرد.
حجتالاسلام صادق ایرانی، مدیر حوزه علمیه استان کرمانشاه، در گفتوگو با خبرنگار ایمنا در کرمانشاه با اشاره به شرایط دوران امام حسن عسکری(ع) اظهار کرد: فشار و محدودیتی که حکومت بر اهل بیت(ع) و بهویژه شخص امام عسکری(ع) وارد میکرد، در این دوره به اوج خود رسید و حضرت در شرایطی بسیار سخت، جامعه شیعه را هدایت میکرد.
وی افزود: امام حسن عسکری(ع) برای هدایت جامعه شیعه سه راهبرد اساسی را دنبال کردند؛ نخست، نظم و سازماندهی جریان وکالت، دوم، تقیه و سوم، حفظ ارتباط با وکلا و نمایندگان.
ارتباطی که حتی از پشت دیوارهای مراقبت ادامه داشت
شاید تصور اینکه امامی در چنین شرایطی چگونه میتوانسته با شیعیان مناطق مختلف ارتباط داشته باشد، ما را به یکی از مهمترین بخشهای زندگی امام حسن عسکری(ع) میرساند؛ شبکه وکالت.
این شبکه در دوره امامان پیشین شکل گرفته و گسترش یافته بود و در دوره امام حسن عسکری(ع) اهمیت بیشتری پیدا کرد. نمایندگان امام در مناطق مختلف، مسائل و نیازهای شیعیان را منتقل میکردند و پیامها و دستورهای امام را به آنان میرساندند.
حجتالاسلام ایرانی با اشاره به ریشههای این جریان میگوید: از زمان امام رضا(ع)، جریان وکلا توسعه پیدا کرد و یک سازمان منسجم و منظم در جامعه شیعه شکل گرفت؛ روندی که در دوران امام جواد(ع) و امام هادی(ع) نیز ادامه پیدا کرد و در زمان امام حسن عسکری(ع) به مسئلهای بسیار مهم تبدیل شد.به گفته وی، امام عسکری(ع) همان سیره و سنت نیاکان خود را ادامه داد و ارتباط با نمایندگان و وکلا را برای هدایت جامعه شیعه حفظ کرد.
یکی از چهرههای شناختهشده در این شبکه، احمد بن اسحاق اشعری قمی بود؛ او از یاران امام جواد(ع)، امام هادی(ع) و امام حسن عسکری(ع) و از وکلای امام عسکری(ع) در قم بود.
در منابع روایی نیز گزارشی از ارتباط احمد بن اسحاق با امام حسن عسکری(ع) آمده است؛ او از امام خواست نمونهای از دستخط ایشان داشته باشد تا بتواند نامههای امام را شناسایی کند. این روایت، تصویری از دشواری ارتباط میان امام و یارانش در آن روزگار ارائه میدهد.
ایرانی نیز با اشاره به همین ماجرا میگوید امام حسن عسکری(ع) حتی در برخی مکاتبات، جوانب احتیاط را رعایت میکرد و ارتباط با وکلا را به شکلی پیش میبرد که دستگاه حاکم نتواند شبکه ارتباطی آنان را شناسایی کند.
تقیه؛ سکوت نبود، راهی برای ادامه مسیر بود
در روزگاری که یک ارتباط ساده میتوانست برای امام یا یارانش هزینه داشته باشد، ادامه مسیر نیازمند تدبیر بود.
حجتالاسلام ایرانی درباره راهبرد تقیه در سیره امام حسن عسکری(ع) توضیح میدهد: تقیه به معنای ترک کار و رها کردن مسئولیت نیست؛ اگر بخواهیم تعبیری برای آن پیدا کنیم، میتوان گفت اقدامی است که انجام میشود اما دشمن از آن مطلع نمیشود.
به گفته وی، فشار حکومت به اندازهای بود که ارتباط امام با اطرافیان و یارانش نیز باید با احتیاط انجام میشد و همین مسئله باعث شد تقیه در این دوره اهمیت بیشتری پیدا کند.
در واقع، امام حسن عسکری(ع) در شرایطی که امکان فعالیت آشکار بسیار محدود بود، راه دیگری برای ادامه هدایت جامعه انتخاب کرد؛ ارتباطها حفظ شد، اما با تدبیر و احتیاط.
امامی که رفت، اما راهش ماند
امام حسن عسکری(ع) مدت زیادی فرصت نیافت تا مسیر امامت خود را ادامه دهد. منابع شیعه شهادت ایشان را در هشتم ربیعالاول سال ۲۶۰ قمری در سامرا گزارش کردهاند. شهادت امام، اما پایان راهی نبود که او و امامان پیش از او برای حفظ و گسترش جریان ولایت پیموده بودند.
فرزند امام حسن عسکری(ع)، حضرت مهدی(عج)، در اعتقاد شیعه امام دوازدهم است و از همین رو زندگی امام عسکری(ع) در پیوندی عمیق با مسئله امامت و آغاز دوران غیبت قرار میگیرد.
شاید همینجا بتوان معنای دیگری از صبر و تدبیر امام را دید؛ امامی که در سالهای کوتاه امامت خود با محدودیتهای فراوان روبهرو بود، اما اجازه نداد فشار زمانه ارتباط جامعه شیعه با مسیر امامت را از بین ببرد.
حجتالاسلام ایرانی بیان داشت: وقتی حکومت با وجود تمام محدودیتها نتوانست مسیر هدایتگری امام را متوقف کند، در نهایت امام حسن عسکری(ع) به شهادت رسید.
وی یکی از مهمترین درسهای سیره امام حسن عسکری(ع) را تلاش برای تحقق حاکمیتی منطبق با آموزههای دین دانست و گفت: فعالیتهای ائمه(ع)، از جمله جریان وکالت و اقدامات همراه با تقیه، در همین چارچوب قابل تحلیل است.
از سامرا تا امروز
قرنها از آن روزهای سامرا گذشته است؛ اما آنچه امام حسن عسکری(ع) در سالهای کوتاه امامت خود دنبال کرد، تنها در تاریخ نمانده است.
امروز نام امام عسکری(ع) برای شیعیان با مفهوم انتظار گره خورده است؛ با فرزندی که ادامه امامت اوست و با وعدهای که هنوز در قلب میلیونها انسان زنده است.
حجتالاسلام ایرانی با اشاره به همین پیوستگی تاریخی میگوید امروز مکتب اهل بیت(ع) در نقاط مختلف جهان گسترش یافته و اجتماع بزرگ اربعین را میتوان یکی از جلوههای آن دانست؛ جایی که دوستداران اهل بیت(ع) از کشورهای مختلف گرد هم میآیند.
سامرا شاید روزگاری تلاش کرد امام را در حصار خود نگه دارد؛ اما امروز دیگر نمیتوان برای نام امام حسن عسکری(ع) مرزی کشید.او در میان محدودیتها زندگی کرد، اما پیامش محدود نماند؛ ارتباطهایش زیر نظر بود، اما قطع نشد؛ و سرانجام در حالی به شهادت رسید که راه امامت را به فرزندش، حضرت مهدی(عج)، پیوند داد.
امروز، در سالروز شهادت مظلومانه پدر حضرت مهدی(عج)، شاید بهترین راه برای سوگ او فقط گریستن بر غربت سامرا نباشد؛ شاید باید لحظهای ایستاد و از خود پرسید امامی که در سختترین شرایط دست از مسئولیت نکشید، از ما در روزگار خودمان چه انتظاری دارد؟
سلام بر امام حسن عسکری(ع)، بر یازدهمین خورشید امامت؛ امامی که در «عَسکر» زیست، اما نور ولایتش از دیوارهای سامرا گذشت و به دلهای منتظر رسید.
نظر شما