ال‌نینو در آستانه یک رکورد تاریخی؛ بارش‌های ایران بیشتر می‌شود؟

به گزارش خبرگزاری ایمنا، ال‌نینو ۲۰۲۶ وارد مرحله‌ای جدی شده است و تازه‌ترین گزارش مرکز پیش‌بینی اقلیمی آمریکا (NOAA) از تقویت این پدیده و احتمال بیش از ۹۰ درصدی وقوع یک ال‌نینوی بسیار قوی در پاییز و زمستان پیش‌رو خبر می‌دهد، حتی احتمال یک رخداد تاریخی در پاییز امسال ۶۹ درصد برآورد شده است.

ال‌نینو ۲۰۲۶ قوی‌تر شد؛ هشدار تازه NOAA چه می‌گوید؟

بر اساس تازه‌ترین ENSO Diagnostic Discussion مرکز پیش‌بینی اقلیمی آمریکا که ۱۳ اوت ۲۰۲۶ منتشر شده، ال‌نینو در حال تقویت است و احتمال وقوع یک رخداد بسیار قوی در پاییز و زمستان نیمکره شمالی ۲۰۲۶-۲۰۲۷، بیش از ۹۰ درصد برآورد شده است.

NOAA همچنین اعلام کرده که در ماه ژوئیه، شاخص دمای سطح آب در منطقه Niño 3.4 به ۱.۴ درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین رسیده و در منطقه شرقی‌تر Niño 1+2 این ناهنجاری به ۲.۹ درجه رسیده است. دمای آب در بخش‌هایی از شرق اقیانوس آرام نیز بیش از ۲ درجه بالاتر از میانگین بوده است، اما عددی که بیش از همه توجه‌ها را جلب کرده، ۶۹ درصد است.

NOAA برآورد کرده که در فصل اکتبر تا دسامبر ۲۰۲۶، احتمال وقوع یک ال‌نینوی تاریخی که از نظر شدت از رخدادهای قبلی ثبت‌شده از سال ۱۹۵۰ عبور کند، ۶۹ درصد است. معیار این برآورد، رسیدن مقدار سه‌ماهه شاخص RONI به دست‌کم ۲.۵ درجه سانتی‌گراد است.

البته ۶۹ درصد احتمال به معنای قطعی بودن یک رکورد تاریخی نیست. خود NOAA نیز تأکید می‌کند که حتی در صورت وقوع چنین رخدادی، آثار معمول ال‌نینو تضمین‌شده نیستند و پیش‌بینی اثرات اقلیمی همچنان احتمالی است.

WMO هم از تشدید ال‌نینو خبر می‌دهد

سازمان جهانی هواشناسی (WMO) نیز در تازه‌ترین چشم‌انداز اقلیمی خود اعلام کرده که یک ال‌نینوی قوی در حال شکل‌گیری است و انتظار می‌رود در بازه اوت تا اکتبر ۲۰۲۶ تقویت شود. این سازمان همزمان از احتمال دماهای بالاتر از میانگین در بخش بزرگی از جهان و تغییر قابل توجه الگوهای بارش خبر داده است.

WMO تأکید می‌کند که ال‌نینو می‌تواند در نقاط مختلف جهان آثار متفاوتی ایجاد کند؛ در برخی مناطق احتمال بارش بیشتر وجود دارد و در برخی مناطق دیگر خطر خشکسالی افزایش می‌یابد. بنابراین یک ال‌نینوی قوی الزاماً به معنای بارش بیشتر در همه‌جا نیست.

یک پدیده دیگر همزمان وارد بازی می‌شود

ماجرا فقط به اقیانوس آرام محدود نیست و WMO پیش‌بینی کرده که فاز مثبت نوسان دوقطبی اقیانوس هند (IOD) نیز شکل بگیرد. همزمانی این الگو با ال‌نینو می‌تواند بر توزیع بارش و دما در بخش‌های مختلف جهان اثر بگذارد و اهمیت پیش‌بینی‌های منطقه‌ای را بیشتر کند.

این موضوع برای خاورمیانه اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا آب‌وهوای کشور نتیجه اثر یک پدیده منفرد نیست و چندین الگوی جوی و اقیانوسی می‌توانند به صورت همزمان بر آن اثر بگذارند.

ال‌نینو با ایران چه می‌کند؟

نمی‌توان فقط از روی یک ال‌نینوی قوی نتیجه گرفت که زمستان ۱۴۰۵ در ایران چگونه خواهد بود و چنین پیش‌بینی قطعی از منابع معتبر فعلی به دست نمی‌آید، اما مطالعات علمی نشان می‌دهند که ENSO یکی از عوامل مهم در تغییرپذیری بارش ایران و جنوب‌غرب آسیاست.

یک پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۲۶ در Journal of Hydrology: Regional Studies، اثر فازهای مختلف ENSO را بر بارش حوضه‌های ایران بررسی کرده است. نتیجه کلی مطالعه نشان می‌دهد که ال‌نینو در مقایسه با لانینا، اثر مثبت و پایدارتر و محسوس‌تری بر بارش سالانه ایران دارد؛ البته این رابطه در مناطق مختلف کشور یکسان نیست و تفاوت‌های منطقه‌ای قابل توجهی وجود دارد.

این پژوهش درباره رابطه آماری میان رخدادهای گذشته ENSO و بارش ایران است، بنابراین نمی‌توان از آن مستقیم نتیجه گرفت که هر ال‌نینوی قوی، زمستان آینده ایران را به طور حتم پربارش خواهد کرد.

پژوهش‌های جدید چه سرنخی درباره بارش ایران می‌دهد؟

اهمیت مطالعه ۲۰۲۶ در این است که به جای نگاه کردن به ایران به عنوان یک نقطه واحد، حوضه‌های مختلف کشور را بررسی کرده است و نتایج نشان می‌دهد پاسخ بارش به ENSO در سراسر ایران یکسان نیست. به بیان ساده، ممکن است یک سیگنال اقلیمی واحد در بخش‌هایی از کشور با افزایش بارش همراه شود، اما در منطقه‌ای دیگر اثر ضعیف‌تر یا متفاوتی داشته باشد و این همان نکته‌ای است که باید در گزارش‌های رسانه‌ای درباره ال‌نینو و ایران جدی گرفته شود.

به طور کلی، ال‌نینوی قوی می‌تواند احتمال تغییر در الگوی بارش ایران را افزایش دهد، اما شدت و جهت این تغییرات در مناطق مختلف کشور متفاوت است.

ال‌نینو و بارش‌های سنگین ایران؛ ماجرا فقط میانگین بارش نیست

موضوع حتی از میانگین بارندگی هم پیچیده‌تر است و یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۲۵ در نشریه Global and Planetary Change اثر ENSO بر بارش‌های حدی در جنوب‌غرب آسیا را بررسی کرده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که ال‌نینو با افزایش رخدادهای بارش حدی در جنوب‌غرب آسیا در فصل‌های پاییز، زمستان و بهار ارتباط دارد، در حالی که لانینا در جهت مخالف عمل می‌کند.

این یافته برای ایران اهمیت دارد، چون نشان می‌دهد مسئله فقط این نیست که در مجموع چقدر باران می‌بارد و زمان، شدت و نحوه توزیع بارش هم اهمیت دارد.

به عنوان مثال، افزایش بارش سالانه به معنای پایان بحران آب نیست، اگر بخش بزرگی از این بارش به شکل رخدادهای شدید و کوتاه‌مدت اتفاق بیفتد، ممکن است همزمان خطر سیلاب افزایش پیدا کند و سهم کمتری از آب وارد منابع زیرزمینی شود.

ال‌نینوی قوی‌تر یعنی بارش بیشتر در ایران؟

ENSO یک سیستم پیچیده اقیانوس-جو است و اثر آن بر ایران به عوامل دیگری نیز وابسته است. موقعیت و شدت سامانه‌های بارشی، الگوهای فشار، جریان‌های جوی و سایر دورپیوندهای اقلیمی می‌توانند نتیجه نهایی را تغییر دهند.

پژوهش‌های اقلیمی درباره جنوب‌غرب آسیا نیز نشان داده‌اند که ENSO از عوامل مهم تغییرات بارش این منطقه است، اما اثر آن در طول زمان و در نقاط مختلف یکسان نیست، بنابراین قوی بودن ال‌نینو، به تنهایی نقشه بارش ایران را تعیین نمی‌کند.

زمستان ۱۴۰۵ پربارش می‌شود یا خشک؟

هنوز نمی‌توان با قطعیت درباره وضعیت زمستان ۱۴۰۵ صحبت کرد و شرایط ارزش رصد جدی دارد. از یک طرف، NOAA احتمال بیش از ۹۰ درصدی یک ال‌نینوی بسیار قوی را برای پاییز و زمستان ۲۰۲۶-۲۰۲۷ مطرح کرده و احتمال یک رخداد تاریخی در اکتبر تا دسامبر را ۶۹ درصد دانسته است.

از طرف دیگر، WMO نیز تشدید ال‌نینو در ماه‌های پیش‌رو را تأیید کرده و انتظار دارد این پدیده در الگوهای دما و بارش جهانی نقش مهمی داشته باشد و در مورد ایران، مطالعات علمی نشان می‌دهند که ال‌نینو می‌تواند با تغییرات معنادار در بارش و حتی افزایش احتمال برخی بارش‌های حدی در منطقه همراه باشد.

زمستان ۱۴۰۵ می‌تواند از نظر الگوهای جوی فصلی اهمیت ویژه‌ای داشته باشد، اما هنوز برای پیش‌بینی قطعی بارش استان‌ها و شهرهای ایران زود است.

ال‌نینو آمده، اما نسخه زمستان ایران هنوز نوشته نشده است

ال‌نینو در حال تقویت است و NOAA احتمال وقوع یک ال‌نینوی بسیار قوی را بیش از ۹۰ درصد اعلام کرده و احتمال یک رخداد تاریخی در اکتبر تا دسامبر ۲۰۲۶ نیز ۶۹ درصد برآورد شده است.

WMO نیز تشدید ال‌نینو و تغییر الگوهای جهانی دما و بارش را تأیید کرده است و درباره ایران، پژوهش‌های علمی نشان می‌دهند که ENSO با تغییرات بارش و بارش‌های حدی در ایران و جنوب‌غرب آسیا ارتباط دارد، اما این اثر در همه نقاط کشور یکسان نیست، پس هنوز نمی‌توان گفت زمستان ۱۴۰۵ پربارش است یا خشکسالی در راه است.

اما یک چیز را می‌توان با اطمینان بیشتری گفت که اقیانوس آرام در حال ساختن یکی از مهم‌ترین داستان‌های اقلیمی سال ۲۰۲۶ است و ایران هم نمی‌تواند نسبت به پیامدهای احتمالی آن بی‌تفاوت باشد و هرچه به پاییز و زمستان نزدیک‌تر شویم، داده‌های جدید ENSO و مدل‌های پیش‌بینی فصلی تصویر دقیق‌تری از اثر احتمالی این ال‌نینوی غیرعادی بر ایران ارائه خواهند کرد.