به گزارش خبرگزاری ایمنا، شهر تنها آن چیزی نیست که در سطح خیابان دیده میشود؛ بخشی از ظرفیتهای شهری در ارتفاع قرار گرفته است، جایی بالاتر از خیابانها و ساختمانها که سالها بیشتر بهعنوان فضایی برای تأسیسات، کولرها و مخازن آب شناخته میشد، اما امروز در بسیاری از شهرهای جهان، نگاه تازهای به آن شکل گرفته است؛ پشتبامهایی که میتوانند به بخشی از فضای عمومی شهر تبدیل شوند.
افزایش تراکم ساختمانی و محدودیت زمین برای ایجاد پارکها و فضاهای عمومی، مدیریت شهری را با این پرسش روبهرو کرده است که آیا میتوان از ظرفیتهای موجود در شهر استفاده بیشتری کرد؟ پشتبام ساختمانها یکی از همین ظرفیتهای کمتر دیدهشده است.
وقتی پشتبام از یک فضای مرده خارج میشود
پشتبام سبز، یکی از شناختهشدهترین نمونههای استفاده متفاوت از این فضاهاست. پوشش گیاهی و طراحی مناسب میتواند علاوهبر ایجاد یک فضای قابل استفاده، به کاهش جذب گرما در ساختمان و بهبود کیفیت محیط پیرامون کمک کند.
ظرفیت پشتبامها تنها به فضای سبز محدود نمیشود. در صورت وجود سازه مناسب، رعایت الزامات ایمنی و پیشبینی دسترسی، میتوان بخشی از این فضاها را برای ایجاد فضاهای مکث، نشیمنهای کوچک، کتابخانههای روباز، کافههای شهری، فضاهای فرهنگی یا حتی فعالیتهای اجتماعی اختصاص داد.
البته تبدیل پشتبام به فضای عمومی به معنای باز کردن درِ هر ساختمان به روی عموم شهروندان نیست. این ایده نیازمند طراحی، ضوابط مشخص، مسئولیتپذیری مالک یا بهرهبردار و مهمتر از همه رعایت استانداردهای ایمنی است.
شهر به فضای سبز بیشتری نیاز دارد
یکی از مهمترین مزایای استفاده از پشتبامها، ظرفیت آنها برای توسعه فضای سبز در مناطقی است که امکان ایجاد پارک جدید در آنها دشوار است.
در بافتهای متراکم شهری، هر مترمربع زمین ارزش اقتصادی بالایی دارد و تملک زمین برای ایجاد فضای سبز یا فضاهای عمومی، هزینه زیادی به مدیریت شهری تحمیل میکند. در چنین شرایطی، استفاده از سطوح موجود میتواند بخشی از فشار بر زمینهای شهری را کاهش دهد.
پشتبامهای سبز جایگزین پارکهای شهری نیستند، اما میتوانند در مقیاس محلهای بخشی از کمبود فضای سبز و فضاهای جمعی را جبران کنند.
پشتبام؛ فرصتی برای کاهش گرمای شهر
سطوح گسترده بتنی و آسفالتی یکی از ویژگیهای بسیاری از شهرهای متراکم هستند. این سطوح در روزهای گرم تابستان گرما را جذب و در ساعات بعدی آزاد میکنند.
افزایش پوشش گیاهی در پشتبامها میتواند بخشی از این سطح سخت را به سطحی زنده تبدیل کند. انتخاب پوشش گیاهی متناسب با شرایط اقلیمی، استفاده صحیح از آب و طراحی اصولی، از الزامات چنین طرحهایی است.
بنابراین، پشتبام سبز تنها یک ایده زیباییشناختی نیست؛ میتواند در کنار سایر راهکارهای طراحی شهری، به افزایش آسایش حرارتی ساختمان و محیط پیرامون نیز کمک کند.
همه پشتبامها آماده عمومی شدن نیستند
در کنار تمام ظرفیتها، موانع مهمی نیز وجود دارد. وزن سازه، ایمنی، دسترسی اضطراری، وضعیت تأسیسات، مقاومت ساختمان، مسائل مربوط به مالکیت و هزینه نگهداری از جمله موضوعاتی است که نمیتوان در اجرای چنین طرحهایی نادیده گرفت.
از سوی دیگر، هر پشتبامی ظرفیت تبدیل شدن به فضای عمومی را ندارد، ساختمانهای قدیمی یا سازههایی که برای تحمل بار اضافی طراحی نشدهاند، نمیتوانند بدون بررسی فنی وارد چنین طرحهایی شوند.
به همین دلیل، نخستین گام برای استفاده عمومی از پشتبامها، تدوین ضوابط مشخص و انجام مطالعات فنی است، نهتنها اختصاص بودجه برای زیباسازی یک سطح ساختمانی.
از پشتبام خصوصی تا ظرفیت عمومی شهر
یکی از جذابترین ابعاد این ایده، امکان ایجاد پیوند میان منافع خصوصی و اهداف عمومی است. ساختمانها میتوانند با ایجاد فضای سبز یا فضای اجتماعی در پشتبام، علاوهبر افزایش کیفیت محیط خود، بخشی از نیاز محله را نیز پاسخ دهند.
مدیریت شهری نیز میتواند با ارائه مشوقهایی همچون تخفیفهای عوارضی، تسهیلات یا حمایتهای فنی، مالکان را به ایجاد پشتبامهای سبز و قابل استفاده تشویق کند، البته مشروط به اینکه ضوابط ایمنی و شهرسازی رعایت شود.
در این میان، ساختمانهای عمومی، مراکز فرهنگی، دانشگاهها، مجموعههای تجاری و حتی برخی مجتمعهای مسکونی میتوانند گزینههای مناسبتری برای آغاز چنین طرحهایی باشند.
آینده شهر تنها روی زمین ساخته نمیشود
توسعه شهری به معنای ساخت بیشتر و اشغال زمینهای بیشتر نیست. گاهی راهحل، استفاده خلاقانهتر از فضاهایی است که اکنون در اختیار شهر قرار دارند.
پشتبامها یکی از همین فضاها هستند؛ سطوحی که اگر با نگاه مهندسی، اقتصادی و اجتماعی به آنها توجه شود، میتوانند از فضای تأسیساتی به بخشی از شبکه سبز و اجتماعی شهر تبدیل شوند.
شاید در آینده، وقتی از فضای عمومی شهر صحبت میکنیم، دیگر نگاهمان تنها به پارکها، میدانها و پیادهراهها نباشد؛ بلکه بخشی از زندگی شهری را چند طبقه بالاتر، روی پشتبامهایی ببینیم که امروز هنوز بسیاری از آنها خالی و بیاستفاده ماندهاند.
نظر شما