به گزارش خبرگزاری ایمنا، ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ یکی از مهمترین و سرنوشتسازترین روزهای تاریخ معاصر ایران است؛ روزی که مسیر سیاسی کشور را برای سالها تغییر داد.
ماجرا از زمانی جدیتر شد که محمد مصدق، نخستوزیر ایران، پس از ملی شدن صنعت نفت، تلاش کرد دست بریتانیا را از منابع نفتی و تصمیمگیریهای اقتصادی و سیاسی ایران کوتاه کند. این اقدام برای دولت بریتانیا که منافع گستردهای در صنعت نفت ایران داشت، قابل پذیرش نبود.
انگلیسیها حتی طرحهایی برای اقدام نظامی علیه ایران در نظر گرفتند، اما در آن مقطع، آمریکا با توجه به نگرانیهای خود از گسترش نفوذ شوروی در ایران و منطقه با گزینه حمله نظامی همراه نشد.
مصدق نیز که به حمایت آمریکا امید بسته بود، در برابر فشارهای انگلیس عقبنشینی نکرد. او حتی در ادامه روابط سیاسی ایران و بریتانیا را قطع کرد و کارکنان سفارت انگلیس مجبور به ترک ایران شدند.
مصدق، شاه و یک اختلاف قدیمی
اختلاف مصدق تنها با انگلیسیها نبود. در داخل کشور نیز نخستوزیر با محمدرضا شاه پهلوی بر سر حدود اختیارات سلطنت و اداره کشور اختلاف داشت.
مصدق معتقد بود شاه باید در چارچوب قانون اساسی مشروطه سلطنت کند و در اداره مستقیم امور اجرایی کشور دخالت نداشته باشد. شدت این اختلافات حتی یکبار به استعفای مصدق انجامید، اما اعتراضها و فشار افکار عمومی موجب شد شاه بار دیگر او را به نخستوزیری بازگرداند.
با این حال، اختلاف میان شاه و نخستوزیر پایان پیدا نکرد و بهتدریج به یکی از مهمترین زمینههای بحران سیاسی سال ۱۳۳۲ تبدیل شد.
وقتی ورق در واشنگتن برگشت
با روی کار آمدن دوایت آیزنهاور در آمریکا، سیاست واشنگتن در قبال ایران نیز تغییر کرد. آمریکا و بریتانیا این بار به جای ادامه فشارهای قبلی به سمت طراحی یک عملیات مشترک برای سرنگونی دولت مصدق رفتند.
نام این عملیات «آژاکس» بود؛ عملیاتی که سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، و سرویس اطلاعات مخفی بریتانیا در طراحی و اجرای آن نقش داشتند. کرمیت روزولت، مأمور ارشد سیا، نیز از چهرههای اصلی اجرای عملیات در ایران بود.
شاه که از نتیجه ماجرا بیمناک بود، پیش از تثبیت کودتا از ایران خارج شد و ابتدا به عراق و سپس به ایتالیا رفت تا منتظر بماند و ببیند سرنوشت دولت مصدق چه خواهد شد.
دلارهایی که خیابان را تغییر داد
کودتا تنها در اتاقهای مذاکره و پشت درهای بسته اتفاق نیفتاد. پول و سازماندهی نیروهای سیاسی، نظامی و خیابانی نیز بخشی از این عملیات بود. منابع مالی آمریکا برای ایجاد آشوب و تحریک گروههای مختلف در خیابانها به کار گرفته شد و در نهایت با گسترش ناآرامیها و همراهی بخشی از نیروهای نظامی، دولت مصدق سقوط کرد.
با سرنگونی دولت مصدق، شاه به ایران بازگشت و قدرت او بیش از گذشته تثبیت شد؛ اتفاقی که مسیر سیاسی ایران را برای سالهای بعد بهطور جدی تحت تأثیر قرار داد.
روایتی از پشت پرده یک کودتا
ماجرایی که خواندید، برشی از کتاب «سرگذشت استعمار» است؛ مجموعهای که تلاش میکند تاریخ معاصر ایران و جهان و نقش قدرتهای بزرگ در تحولات سیاسی کشورها را با زبانی ساده، روان و داستانگونه روایت کند.
در این روایت، کودتای ۲۸ مرداد تنها یک اتفاق سیاسی نیست؛ داستان اعتماد، رقابت قدرتها، دخالت خارجی و تصمیمهایی است که سرنوشت یک کشور را برای سالها تغییر داد.
نظر شما