به گزارش خبرگزاری ایمنا، مسجد در فرهنگ اسلامی از ابتدا تنها محلی برای اقامه نماز نبوده، بلکه محلی برای گردهمایی مردم، آموزش، مشورت، تصمیمگیری، خدمترسانی و شکلگیری حرکتهای اجتماعی بوده و در مقاطع مختلف تاریخی، نقشی فراتر از یک فضای عبادی ایفا کرده است.
همین پیشینه نشان میدهد که مسجد میتواند در جامعه امروز نیز یکی از مهمترین پایگاههای اجتماعی محله باشد؛ به شرط آنکه کارکرد آن به ساعات اقامه نماز محدود نشود و ارتباطش با مسائل واقعی زندگی مردم تداوم داشته باشد.
تقارن روز جهانی مسجد با سالروز شهادت امام حسن عسکری (ع) و آغاز امامت حضرت ولیعصر (عج)، فرصت مناسبی برای بازخوانی همین جایگاه است، چراکه مسجد در اندیشه اسلامی، تنها محل عبادت نیست، بلکه میتواند کانون تربیت، بصیرتافزایی، مقاومت و خدمت به مردم باشد.
در این نگاه، مسجد زمانی میتواند نقش خود را بهدرستی ایفا کند که در شادی و غم مردم، مشکلات خانوادهها، فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی و حتی نیازهای اقتصادی محله حضور داشته باشد.
امروز اما بخشی از مساجد با چالشهایی همچون کاهش حضور جوانان، محدود شدن فعالیتها به زمان نماز و فاصله گرفتن از نیازهای روز جامعه روبهرو هستند؛ مسئلهای که ضرورت بازتعریف کارکرد مسجد و استفاده از ظرفیتهای مردمی را بیش از گذشته نمایان میکند.
پیوند مسجد با گروههای جهادی، مواکب، جوانان و مجموعههای مردمی میتواند زمینهای برای بازگشت پویایی به مساجد و تبدیل آنها به قرارگاههای محلی خدمت و فعالیت اجتماعی باشد.
در چنین شرایطی، استفاده از تجربه مواکب در سازماندهی نیروهای داوطلب، جذب مشارکتهای مردمی و خدمترسانی، تقویت صندوقهای قرضالحسنه، ایجاد تعاونیهای محلی و توسعه وقف مشارکتی، از جمله ظرفیتهایی است که میتواند به تقویت نقش اجتماعی و حتی اقتصادی مسجد کمک کند.
مسجدی که بتواند بخشی از نیازهای محله را پاسخ دهد، برای جوانان فرصت مشارکت ایجاد و در کنار فعالیتهای عبادی، بستری برای خدمت و همدلی فراهم کند، میتواند بار دیگر جایگاه خود را بهعنوان یکی از کانونهای اصلی زندگی اجتماعی مردم به دست آورد.
از این منظر، «مسجد؛ حلقه اتصال مقاومت، خدمت و زندگی اجتماعی» تنها یک عنوان نیست، بلکه نگاهی به ظرفیتی است که میتواند میان ایمان و زندگی روزمره مردم پیوند ایجاد کند؛ ظرفیتی که احیای آن، بیش از هر چیز به حضور مردم، میدان دادن به جوانان و بازگشت مسجد به متن مسائل محله نیاز دارد.
حسینعلی کاظمی، کارشناس مذهبی به خبرنگار ایمنا میگوید: مسجد از صدر اسلام تاکنون همواره سنگر عبادت، مبارزه و سازندگی بوده است و امروز نیز میتواند بهعنوان پایگاه مقاومت، خدمترسانی و انتظار نقشآفرینی کند.
وی ادامه میدهد: روز جهانی مسجد، شهادت امام حسن عسکری (ع) و آغاز امامت حضرت حجت (عج)، همه پیامهای مشترکی دارند و یکی از مهمترین این پیامها آن است که مسجد، خانه امید و قرارگاه انتظار است.
کارشناس مذهبی خاطرنشان میکند: مسجد از صدر اسلام تا امروز همواره سنگر بوده است؛ سنگر عبادت، مبارزه و سازندگی و امروز نیز باید بتواند جایگاه واقعی خود را در متن زندگی اجتماعی مردم پیدا کند.
کاظمی با اشاره به شعار سال جاری روز جهانی مسجد با عنوان «مسجد پایگاه مقاومت و خونخواهی» تصریح میکند: این شعار یک پیام روشن دارد؛ وقتی میگوییم «مسجد پایگاه مقاومت»، یعنی مسجد تنها مکانی برای اقامه نماز نیست، بلکه در طول تاریخ انقلاب اسلامی از سال ۱۳۴۲ تا دوران دفاع مقدس و پس از آن، پایگاه سازماندهی مبارزه با ظلم بوده است.
وی ادامه میدهد: بخش «خونخواهی» این شعار نیز ناظر به خون مظلوم هزاران شهید جنگ با استکبار جهانی و بهویژه خونخواهی رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله خامنهای است که در نبرد با آمریکای جنایتکار به شهادت رسیدند؛ خونخواهی یعنی این شهادت را یک حادثه تمامشده ندانیم، بلکه ادامه راه شهید و برافراشته نگهداشتن پرچم این مسیر در مسجد باشد.
مسجد؛ کانون انسانسازی و تمدنسازی
کارشناس مذهبی با اشاره به جایگاه مسجد در اندیشه رهبر شهید انقلاب اسلامی میگوید: ایشان برای مسجد جایگاهی عظیم و بیبدیل قائل بودند و مسجد را تنها عبادتگاه نمیدانستند، بلکه آن را کانون انسانسازی، مقابله با دشمن و زمینهسازی برای تمدن اسلامی معرفی میکردند.
کاظمی اضافه میکند: در نگاه ایشان، مسجد میتواند پایگاه همه کارهای نیک، خودسازی، انسانسازی، تعمیر دل و دنیا، مقابله با دشمن، زمینهسازی برای ایجاد تمدن اسلامی و بصیرتافزایی افراد باشد.
وی با اشاره به نقش مسجد در صدر اسلام ادامه میدهد: مسجد در آن دوران تنها محل اقامه نماز نبود و پیغمبر اکرم (ص) در مسجد به مسائل مهم اجتماعی میپرداختند. هرگاه مسئله مهمی برای جامعه پیش میآمد، مردم را به مسجد فرا میخواندند تا برای مشورت، اطلاعرسانی و بسیج امکانات تصمیمگیری کنند.
کارشناس مذهبی تصریح میکند: مسجد در تاریخ اسلام، مرکز تعلیم، تصمیمگیری و حرکت بوده است و باید این کارکردها در جامعه امروز نیز با اقتضائات زمان بازخوانی و احیا شود.
کاظمی با اشاره به تعبیر «هسته مقاومت» درباره مسجد خاطرنشان میکند: وقتی از مقاومت سخن میگوییم، ممکن است ذهنها ابتدا به مقاومت نظامی و امنیتی معطوف شود، در حالی که مقاومت فرهنگی اهمیت بسیاری دارد و اگر حصار و خاکریز فرهنگی در کشور سست شود، همهچیز در معرض آسیب قرار میگیرد.
وی میافزاید: مساجد باید هستههای مقاومت فرهنگی باشند و بتوانند در برابر هجمههای فرهنگی و فکری نقش فعال و اثرگذار ایفا کنند.
آبادانی مسجد؛ وظیفهای همگانی
کارشناس مذهبی با تأکید بر ضرورت توجه به عمران مساجد اظهار میکند: آباد کردن مسجد یک وظیفه عمومی است و هر فرد باید متناسب با توان و ظرفیت خود در آبادانی مسجد و تقویت جنبههای معنوی و ظاهری آن مشارکت داشته باشد.
کاظمی ادامه میدهد: مسجد باید محل رفتوآمد دائمی مردم باشد و نمیتوان پذیرفت که برخی مساجد تنها در زمان اقامه نماز باز شوند و پس از پایان نماز دوباره درهای آنها بسته شود؛ مسجد باید زنده، پویا و همواره در دسترس مردم باشد.
وی خاطرنشان میکند: مسجد باید با همه گروههای جامعه ارتباط مستحکم داشته باشد؛ از جوانانی که ازدواج میکنند و افرادی که به موفقیتهای علمی، اجتماعی، هنری و ورزشی میرسند تا غمدیدگانی که نیازمند همدلی هستند و حتی خانوادههایی که صاحب فرزند میشوند. مسجد باید در تمام شئون زندگی مردم حضور داشته باشد.
کارشناس مذهبی با اشاره به نقش مسجد در فعالیتهای مردمی و بسیج اجتماعی میگوید: بهترین محل برای فعالیت نیروهای مقاومت بسیج، مساجد است و محوریت مسجد باید در فعالیتهای اجتماعی و جهادی تقویت شود.
پیوند ظرفیت مواکب با مساجد
کاظمی با بیان اینکه برخی مساجد امروز با کاهش حضور جوانان روبهرو هستند، میگوید: این یک واقعیت تلخ است و نباید آن را نادیده گرفت. در برخی مناطق، مسجد به یک نمازخانه صرف تبدیل شده است؛ باز میشود، نماز اقامه میشود و دوباره بسته میشود.
وی یکی از دلایل این وضعیت را ضعف در برنامهریزی فرهنگی، اقتصادی و مدیریتی میداند و عنوان میکند: در عین حال، امروز یک ظرفیت عظیم مردمی در اختیار داریم که کمتر به آن توجه شده و آن ظرفیت مواکب و تجمعات حماسی مردم است که بسیاری از آنها در کنار یا داخل مساجد برگزار میشود.
این کارشناس مذهبی تصریح میکند: در ماههای اخیر، مردم در سطح شهرها در مواکب و تجمعات مختلف حضور داشتهاند و این مواکب به یک پدیده اجتماعی قابل توجه تبدیل شدهاند. مردم در این فضاها جمع میشوند، از مقاومت حمایت میکنند و برای خدمترسانی و فعالیتهای مردمی مشارکت دارند.
کاظمی ادامه میدهد: باید این انرژی و ظرفیت مردمی را به مسجد پیوند زد. مواکب روح حماسه و خدمت دارند و مسجد ریشه و هویت دارد؛ اگر این روح حماسی به کالبد مسجد منتقل شود، مسجد میتواند دوباره جان بگیرد.
وی تاکید میکند: موکبداران تجربه ارزشمندی در پذیرایی از جمعیت، سازماندهی نیروها و جمعآوری کمکهای مردمی دارند و میتوان از این ظرفیت در مساجد استفاده کرد. جلسات تبیین و روشنگری مواکب میتواند در مسجد ادامه پیدا کند و نیروهای جوان و پرانرژی مواکب نیز میتوانند در مدیریت و فعالیتهای مساجد نقشآفرین باشند.
اقتصاد مسجد باید به درآمد پایدار برسد
کارشناس مذهبی با تأکید بر ضرورت توجه به اقتصاد مسجد اظهار میکند: مسجدی که برای تأمین هزینههای خود همواره دست نیاز بهسوی مردم دراز کند، نمیتواند با استقلال و قدرت لازم فعالیت کند، بنابراین باید برای اقتصاد مسجد و ایجاد منابع درآمدی پایدار برنامهریزی شود.
کاظمی یکی از راهکارهای مهم در این زمینه را ایجاد صندوقهای قرضالحسنه مسجدی میداند و تاکید میکند: موکبداران در جمعآوری کمکهای مردمی تجربه ارزشمندی دارند و میتوان از این تجربه برای راهاندازی و تقویت صندوقهای قرضالحسنه مسجدی استفاده کرد؛ این صندوقها هم میتوانند به نیازمندان محله کمک کنند و هم اعتماد مردم به مسجد را افزایش دهند.
وی تاکید میکند: راهاندازی تعاونیهای تولیدی و خدماتی در دل مساجد نیز میتواند مورد توجه قرار گیرد، برای مثال یک مسجد میتواند زمینه ایجاد کارگاه خیاطی، بستهبندی مواد غذایی یا تولید محصولات فرهنگی را فراهم کند. این اقدام علاوه بر ایجاد اشتغال برای جوانان محله، میتواند درآمدی پایدار برای مسجد ایجاد کند.
کارشناس مذهبی با اشاره به ظرفیت وقف مشارکتی اظهار میکند: امروز دیگر لازم نیست تصور کنیم که وقف تنها با واگذاری یک ملک بزرگ امکانپذیر است؛ میتوان فرهنگ وقف جمعی را توسعه داد و برای مثال، صد نفر هرکدام با اختصاص سهمی کوچک، یک دارایی پایدار برای مسجد ایجاد کنند.
کاظمی خاطرنشان میکند: مساجد از ظرفیت فضاهای خود نیز میتوانند برای خدمترسانی و تأمین درآمد استفاده کنند، البته این موضوع باید با رعایت کامل شئونات مسجد انجام شود. ایجاد مهدکودک، کلاسهای آموزشی، مراکز مشاوره خانواده و برخی خدمات عمومی میتواند هم به مردم خدمترسانی کند و هم درآمدی پایدار و آبرومند برای مسجد ایجاد کند.
وی برگزاری بازارچههای خیریه، عرضه محصولات فرهنگی و صنایعدستی اعضای محله را از دیگر ظرفیتهای اقتصادی مساجد میداند و میگوید: استفاده صحیح از این ظرفیتها میتواند وابستگی مسجد به کمکهای مقطعی را کاهش دهد.
مسجد؛ قرارگاه خدمت و مقاومت در شرایط بحرانی
کارشناس مذهبی با اشاره به نقش مسجد در شرایط بحرانی میگوید: مسجد باید قرارگاه مقاومت و خونخواهی باشد؛ یعنی مرکز سازماندهی کمکهای مردمی، پشتیبانی از جبهه مقاومت، تبیین اهداف جنگ، تقویت روحیه مردم و پایگاه بیان مطالبات مؤمنان در برابر مسئولان و دستگاههای دولتی و نظامی باشد.
کاظمی ادامه میدهد: در شرایط جنگ و بحران، مردم به یک نقطه اتکا نیاز دارند و مسجد میتواند این نقطه اتکا باشد. گروههای جهادی مسجدمحور میتوانند به خانوادههای شهدا و ایثارگران خدمترسانی کنند و مساجد نیز میتوانند مراکز ساماندهی و توزیع کمکهای مردمی باشند.
وی تصریح میکند: خونخواهی تنها شعار دادن نیست، بلکه به معنای ادامه دادن راه شهید در عمل و پیگیری مطالبات رهبر شهید از دستاندرکاران مدیریت کشور است.
کارشناس مذهبی با تأکید بر ضرورت جوانگرایی در مساجد اظهار میکند: متولیان مساجد باید درها را به روی جوانان و فعالان مواکب باز کنند و از ایدههای نو نترسند. موکبداران نیز باید سرمایه معنوی و تجربه ارزشمند خود را به مسجد بیاورند.
کاظمی عنوان میکند: مردم باید بدانند مسجد سنگر همه ماست؛ اگر مسجد آباد باشد، محله آباد میشود، شهر آباد میشود و کشور در برابر تهدیدها مقاومتر خواهد بود.
وی با اشاره به جایگاه مسجد در فرهنگ انتظار خاطرنشان میکند: ما در آستانه ظهور حضرت ولیعصر (عج) هستیم و مسجد، خانه انتظار است؛ امیدواریم با همت همه مردم و مسئولان، شاهد شکلگیری مساجدی پویا، زنده و اثرگذار باشیم؛ مساجدی که بتوانند به معنای واقعی کلمه، پایگاه مقاومت، خدمت و خونخواهی باشند.
به گزارش ایمنا، مسجد زمانی میتواند جایگاه واقعی خود را در زندگی شهری و اجتماعی مردم پیدا کند که از یک فضای تنها عبادی فراتر برود و به محلی برای حل مسائل محله، خدمترسانی و شکلگیری ارتباط میان مردم تبدیل شود. استفاده از ظرفیت جوانان، گروههای مردمی و هیئتهای محلی میتواند این نهاد را به یکی از مهمترین کانونهای سرمایه اجتماعی محلهها تبدیل کند.
در این مسیر، بازتعریف کارکردهای مسجد به معنای فاصله گرفتن از هویت دینی آن نیست، بلکه فرصتی است تا مسجد با حفظ جایگاه معنوی خود، بار دیگر به قلب تپنده محله و پناه مردم در مسائل اجتماعی و روزمره تبدیل شود.
نظر شما