به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، میزان مصرف انرژی در کشورها تنها به تعداد جمعیت یا سطح رفاه خانوارها وابسته نیست، بلکه عواملی همچون شرایط اقلیمی، ساختار اقتصادی، صنایع انرژیبر، نیازهای حملونقلی و جایگاه کشورها در زنجیره تولید و تجارت جهانی نیز نقش مهمی در تعیین میزان انرژی مورد استفاده دارند. بررسی دادههای سال ۲۰۲۵ نشان میدهد بعضی اقتصادهای کوچک و صنعتی جهان بهمراتب بیشتر از کشورهای بزرگ به ازای هر نفر انرژی تأمین میکنند.
بر اساس دادههای «مؤسسه انرژی» در گزارش آماری انرژی جهان ۲۰۲۶، ایسلند با تأمین ۷۴۴.۹ گیگاژول انرژی به ازای هر نفر در سال ۲۰۲۵ در رتبه نخست جهان قرار گرفته است. این رقم تقریباً سه برابر میزان انرژی تأمینشده به ازای هر نفر در ایالات متحده است که ۲۷۰.۲ گیگاژول گزارش شده است.
پس از ایسلند، قطر با ۷۱۷.۳ گیگاژول و سنگاپور با ۶۲۷.۸ گیگاژول در رتبههای دوم و سوم قرار دارند. امارات متحده عربی با ۴۶۳.۲ گیگاژول، کویت با ۳۷۷.۵ گیگاژول، ترینیداد و توباگو با ۳۵۸.۲ گیگاژول، عربستان سعودی با ۳۴۷.۹ گیگاژول و عمان با ۳۱۴.۹ گیگاژول نیز رتبههای چهارم تا هشتم را به خود اختصاص دادهاند.
کانادا با ۳۰۰.۴ گیگاژول در جایگاه نهم قرار دارد و آمریکا با ۲۷۰.۲ گیگاژول دهم است. کره جنوبی، روسیه، استرالیا، ترکمنستان و نروژ نیز بهترتیب با ۲۵۱.۱، ۲۱۶.۶، ۲۰۴.۹، ۲۰۲.۱ و ۲۰۰.۳ گیگاژول در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند.
این آمار نشان میدهد صدرنشینی کشورها در مصرف انرژی سرانه تنها به معنای مصرف بالاتر خانوارها یا سبک زندگی پرمصرف شهروندان نیست. شاخص استفادهشده در این رتبهبندی، «مجموع عرضه انرژی» است؛ یعنی تمام انرژی واردشده به اقتصاد یک کشور برای بخشهایی همچون صنعت، تولید برق و حملونقل، پیش از در نظر گرفتن تلفات ناشی از تبدیل انرژی، بنابراین این شاخص تصویری از میزان استفاده کل اقتصاد از انرژی ارائه میکند و نباید آن را با میزان مصرف مستقیم انرژی توسط خانوارها یا ردپای انرژی هر فرد یکسان دانست.
ایسلند نمونه روشنی از تأثیر ساختار اقتصادی و منابع طبیعی بر این شاخص است. برق این کشور بهطور کامل از منابع داخلی برقآبی و زمینگرمایی تأمین میشود، اما در کنار آن، صنایعی همچون تولید و ذوب آلومینیوم که به انرژی بسیار زیادی نیاز دارند، سهم قابلتوجهی از تقاضای انرژی کشور را به خود اختصاص میدهند. در نتیجه، جمعیت نسبتاً کم ایسلند در کنار فعالیتهای صنعتی انرژیبر باعث شده است میزان انرژی سرانه این کشور به سطحی بسیار بالا برسد.
قطر و سنگاپور نیز شرایط متفاوت اما مشابهی دارند. قطر یکی از مراکز بزرگ تولید، فراوری و صادرات گاز طبیعی در جهان است و بخش قابلتوجهی از انرژی آن در فرایندهای مرتبط با تولید و مایعسازی گاز مصرف میشود. سنگاپور نیز با وجود جمعیت کم، میزبان بعضی از بزرگترین تأسیسات پالایش نفت و صنایع پتروشیمی جهان است، بنابراین انرژی مورد استفاده در این کشورها فقط برای نیازهای داخلی شهروندان مصرف نمیشود، بلکه بخشی از آن صرف تولید کالاها و سوختهایی میشود که در بازارهای دیگر جهان استفاده میشود.
در میان هشت کشور نخست این رتبهبندی، بهجز ایسلند و سنگاپور، شش کشور دیگر از تولیدکنندگان مهم نفت و گاز هستند که جمعیت بهنسبت کمی دارند. کویت با ۳۷۷.۵ گیگاژول، ترینیداد و توباگو با ۳۵۸.۲ گیگاژول، عربستان سعودی با ۳۴۷.۹ گیگاژول و عمان با ۳۱۴.۹ گیگاژول از جمله این کشورها هستند. همین ترکیب نشان میدهد که در کشورهای صادرکننده انرژی، میزان بالای فعالیتهای استخراج، فراوری و تولید میتواند رقم انرژی سرانه را به شکل قابلتوجهی افزایش دهد.
از نظر جغرافیایی نیز این رتبهبندی قابلتوجه است. هیچ کشوری از آفریقا یا آمریکای جنوبی در میان ۴۰ کشور نخست جهان قرار ندارد و این فهرست بهطور کامل از کشورهای اروپا، آسیا، آمریکای شمالی و اقیانوسیه تشکیل شده است.
ایران نیز در این رتبهبندی جایگاه قابلتوجهی دارد. بر اساس دادههای سال ۲۰۲۵، مجموع عرضه انرژی به ازای هر نفر در ایران به ۱۴۳.۷ گیگاژول رسیده است؛ رقمی که حدود دو برابر میانگین جهانی ۷۲.۹ گیگاژول است. ایران با این میزان، فاصله محسوسی با کشورهایی همچون هند و چین دارد و با کسب رتبه ۲۵ حتی بالاتر از بسیاری از کشورهای اروپایی قرار میگیرد؛ برای نمونه، انرژی سرانه چین ۱۱۴.۵ گیگاژول، ایتالیا ۹۳.۶ گیگاژول و بریتانیا ۹۰.۵ گیگاژول بوده است.
در میان اقتصادهای بزرگ جهان، کانادا با ۳۰۰.۴ گیگاژول در رتبه نهم قرار دارد و نخستین اقتصاد بزرگ در این فهرست محسوب میشود. پس از آن آمریکا با ۲۷۰.۲ گیگاژول در جایگاه دهم قرار گرفته است. شرایط اقلیمی سرد، مسافتهای طولانی میان شهرها و مناطق مختلف و فعالیت صنایع انرژیبر و استخراج منابع طبیعی، از جمله عواملی هستند که به بالا بودن میزان انرژی سرانه در آمریکای شمالی کمک میکنند.
با وجود جایگاه بالای آمریکا، میزان انرژی مصرفشده به ازای هر نفر در این کشور نسبت به نیمقرن گذشته کاهش یافته است. با این حال، اختلاف میان آمریکا و بسیاری از کشورهای پرجمعیت جهان همچنان بسیار زیاد است. برای نمونه، میزان انرژی سرانه آمریکا تقریباً ۱۰ برابر هند است. هند با ۲۷ گیگاژول انرژی به ازای هر نفر، فاصله زیادی با ۴۰ کشور نخست جهان دارد.
چین نیز نمونه متفاوتی ارائه میدهد. این کشور با وجود جمعیت بسیار زیاد، در سال ۲۰۲۵ به ازای هر نفر ۱۱۵ گیگاژول انرژی تأمین کرده و در نتیجه بالاتر از اسپانیا با ۱۰۹ گیگاژول قرار گرفته است. چین که بزرگترین مصرفکننده زغالسنگ جهان نیز محسوب میشود، بهدلیل حجم عظیم فعالیتهای صنعتی و اقتصادی خود انرژی زیادی مصرف میکند، اما جمعیت بسیار زیاد آن باعث میشود رقم سرانه همچنان بسیار پایینتر از کشورهای کوچک و انرژیبر قرار گیرد.
مقایسه چین با بعضی کشورهای اروپایی نیز نکته قابل توجهی را نشان میدهد. انرژی سرانه چین با ۱۱۵ گیگاژول از بریتانیا و ایتالیا بیشتر است، در حالی که این دو کشور از اقتصادهای توسعهیافته اروپا محسوب میشوند. این اختلاف را میتوان تا حد زیادی با تفاوت در ساختار صنعتی، سهم تولید در اقتصاد و نوع منابع انرژی در حال استفاده توضیح داد.
رتبهبندی انرژی سرانه تصویر متفاوتی از جایگاه کشورها در نظام انرژی جهان ارائه میکند. کشوری همچون قطر یا سنگاپور ممکن است به دلیل جمعیت کم و فعالیت گسترده در حوزه تولید و فراوری انرژی، در رتبههای بسیار بالای این فهرست قرار بگیرد، در حالی که کشورهای بسیار پرجمعیتی همچون هند بهدلیل تقسیم حجم کل انرژی میان جمعیت بزرگ خود، رقم سرانه بسیار پایینتری داشته باشند.
از منظر شهری نیز این دادهها اهمیت ویژهای دارند؛ زیرا میزان انرژی مورد نیاز شهرها تنها به مصرف خانوارها وابسته نیست و حملونقل، صنایع، ساختمانها، تولید برق، زیرساختها و فعالیتهای اقتصادی در آن نقش دارند. به همین دلیل، بررسی انرژی سرانه میتواند برای برنامهریزی آینده شهرها، طراحی شبکههای حملونقل، توسعه ساختمانهای کممصرف و حرکت به سمت منابع انرژی پاک مورد توجه قرار گیرد.
این رتبهبندی نشان میدهد که مصرف بالای انرژی فقط نشانه مصرف بالای شهروندان نیست. بخشی از انرژی در کشورهایی همچون قطر و سنگاپور صرف تولید کالا و سوخت برای سایر نقاط جهان میشود، بنابراین برای ارزیابی عملکرد انرژی کشورها و شهرها، تنها نگاهکردن به یک عدد سرانه کافی نیست و باید همزمان ساختار اقتصادی، نوع صنایع، شرایط اقلیمی، حملونقل و نقش کشور در بازار جهانی انرژی را نیز در نظر گرفت.
نظر شما