به گزارش خبرگزاری ایمنا، رکورد افزایش دمای آبهای جهان در سال ۲۰۲۶ وارد مرحله تازهای شده است و دادههای جدید سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیک نشان میدهد دمای سطح اقیانوسهای غیرقطبی در جولای ۲۰۲۶ به بالاترین سطح ثبتشده برای این ماه رسید؛ رکوردی که نشان میدهد گرمای غیرعادی اقیانوسها همچنان ادامه دارد.
بر اساس دادههای کوپرنیک، میانگین دمای سطح اقیانوسهای واقع در محدوده ۶۰ درجه جنوبی تا ۶۰ درجه شمالی در جولای ۲۰۲۶ به ۲۰.۹۶ درجه سانتیگراد رسید و رکورد قبلی جولای ۲۰۲۳ را پشت سر گذاشت. سرویس دریایی کوپرنیک نیز میانگین این دما را حدود ۲۱ درجه سانتیگراد برآورد کرده است.
این رکورد در شرایطی ثبت شده است که اقیانوس آرام استوایی نیز به سمت شکلگیری النینو (El Niño) پیش میرود؛ پدیدهای طبیعی که میتواند بهطور موقت گرمای جهانی را تشدید کند. با این حال، دانشمندان تأکید دارند که زمینه اصلی این رکوردها، افزایش بلندمدت دمای ناشی از تغییرات اقلیمی و انتشار گازهای گلخانهای است.
رکورد دمای آب در جولای ۲۰۲۶
جولای ۲۰۲۶ نقطه اوج یک روند چندماهه بود و دادههای کوپرنیک نشان میدهد جولای ۲۰۲۶ گرمترین جولای ثبتشده برای سطح اقیانوسهای غیرقطبی جهان بوده است. این رکورد نسبت به رکورد قبلی که در جولای ۲۰۲۳ ثبت شده بود، بالاتر قرار گرفت.
بر اساس دادههای سرویس دریایی کوپرنیک، میانگین دمای سطح اقیانوس در این محدوده در جولای به حدود ۲۱ درجه سانتیگراد رسید، در حالی که رکورد قبلی جولای ۲۰۲۳ حدود ۲۰.۹۲ درجه سانتیگراد بود.
این افزایش شاید در ظاهر فقط چند صدم درجه به نظر برسد، اما در مقیاس یک اقیانوس جهانی، همین اختلاف کوچک به معنای ذخیره شدن حجم بسیار بزرگی از انرژی گرمایی است.
ژوئن ۲۰۲۶ نیز گرمترین ژوئن تاریخ اقیانوسها بود
رکورد جولای یک اتفاق منفرد نبود. ژوئن ۲۰۲۶ نیز گرمترین ژوئن ثبتشده برای دمای سطح اقیانوسهای غیرقطبی بود و طبق دادههای کوپرنیک، میانگین دمای سطح آب دریا در محدوده ۶۰ درجه جنوبی تا ۶۰ درجه شمالی در ژوئن ۲۰۲۶ به ۲۰.۸۶ درجه سانتیگراد رسید؛ تنها ۰.۰۱ درجه بیشتر از رکورد قبلی ژوئن ۲۰۲۴.
این نخستین ماه در سال ۲۰۲۶ بود که میانگین ماهانه و دمای روزانه سطح اقیانوس در این محدوده از مقادیر متناظر سال ۲۰۲۴ عبور کرد و به رکورد جدید رسید.
حتی در ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶، ناهنجاری دمای سطح آب اقیانوس در مقیاس جهانی به حدود ۰.۵ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین مرجع رسید؛ بالاترین مقدار ثبتشده برای آن تاریخ.
روند رکوردشکنی از بهار ۲۰۲۶ آغاز شد
گرمای بیسابقه تابستان ۲۰۲۶ را نمیتوان یک اتفاق ناگهانی دانست. دادههای ماههای قبل نیز نشان میدادند دمای آب در سطح بسیار بالایی قرار دارد. در مه ۲۰۲۶ میانگین دمای سطح اقیانوسهای بدون پوشش یخ حدود ۲۰.۹۰ درجه سانتیگراد بود که دومین مقدار بالای ثبتشده برای ماه مه محسوب میشود.
دادههای سرویس دریایی کوپرنیک رقم دقیقتری حدود ۲۰.۹۷ درجه سانتیگراد را برای محدوده ۶۰ درجه جنوبی تا ۶۰ درجه شمالی گزارش کردهاند که تنها اندکی پایینتر از رکورد مه ۲۰۲۴ بوده است.
در مارس ۲۰۲۶ نیز دمای سطح اقیانوسها در نزدیکی رکوردهای تاریخی قرار داشت و سال ۲۰۲۶ در آن مقطع دومین سال گرم ثبتشده از نظر میانگین دمای جهانی سطح زمین و دریا محسوب میشد.
میتوان روند چندماهه را چنین خلاصه کرد:
مارس ۲۰۲۶: نزدیک به رکوردهای تاریخی
مه ۲۰۲۶: دومین مه گرم تاریخ
ژوئن ۲۰۲۶: گرمترین ژوئن تاریخ
جولای ۲۰۲۶: گرمترین جولای تاریخ
چرا آب اقیانوسها تا این اندازه گرم شده است؟
مهمترین عامل، گرمایش ناشی از افزایش گازهای گلخانهای در جو زمین است. دیاکسیدکربن، متان و سایر گازهای گلخانهای موجب میشوند بخشی از انرژی گرمایی که از سطح زمین به سمت فضا منتشر میشود، در سامانه زمین باقی بماند.
اقیانوسها بخش بزرگی از این گرمای اضافی را جذب میکنند و به همین دلیل، برای بررسی تغییرات اقلیمی نباید تنها به دمای هوای سطح زمین توجه کرد؛ وضعیت اقیانوسها یکی از مهمترین شاخصهای تغییرات اقلیمی بلندمدت است.
گرمشدن سطح آب در واقع تنها بخشی از داستان و بخش مهم دیگر، افزایش گرمای ذخیرهشده در لایههای مختلف اقیانوس است.
تفاوت دمای سطح آب با گرمای ذخیرهشده در اقیانوس چیست؟
یکی از اشتباهات رایج در گزارشهای مربوط به گرمایش اقیانوس، یکیدانستن این دو مفهوم است. دمای سطح آب دریا (SST) نشان میدهد سطح اقیانوس در یک منطقه یا در مقیاس جهانی چقدر گرم یا سرد است، اما محتوای گرمایی اقیانوس (Ocean Heat Content) مقدار انرژی گرمایی ذخیرهشده در حجم بسیار بزرگتری از آب، از سطح تا اعماق اقیانوس را بررسی میکند.
به همین دلیل ممکن است در یک سال دمای سطح آب نسبت به سال قبل کمی کاهش پیدا کند، اما مقدار کل گرمای ذخیرهشده در اقیانوس همچنان افزایش یابد. برای ارزیابی گرمایش بلندمدت اقیانوسها، محتوای گرمایی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.
نقش النینو در رکوردهای دمایی ۲۰۲۶
یکی از عوامل مهمی که در تحلیل رکوردهای سال ۲۰۲۶ باید در نظر گرفته شود، النینو است. سازمان جهانی هواشناسی در ژوئن ۲۰۲۶ اعلام کرد احتمال شکلگیری شرایط النینو در فاصله ژوئن تا اوت حدود ۸۰ درصد برآورد شده و احتمال آن برای دوره سپتامبر تا دسامبر به حدود ۹۰ درصد میرسد. بیشتر مدلها نیز احتمال شکلگیری دستکم یک النینوی متوسط را نشان میدادند.
النینو میتواند گرمای اقیانوس آرام استوایی را به جو منتقل کند و در نتیجه بر دمای متوسط جهان و الگوهای آبوهوایی مناطق مختلف اثر بگذارد، اما نکته مهم این است که النینو بهتنهایی علت رکوردهای گرمای اقیانوس نیست. این پدیده روی زمینهای از گرمایش بلندمدت ناشی از تغییر اقلیم رخ میدهد و میتواند رکوردهای دمایی را تشدید کند.
موجهای گرمای دریایی در سال ۲۰۲۶ گسترش یافتهاند
همزمان با افزایش دمای متوسط اقیانوسها، مناطق مختلف جهان نیز با موجهای گرمای دریایی مواجه شدهاند. موج گرمای دریایی زمانی رخ میدهد که دمای آب در یک منطقه برای چند روز یا بیشتر بهطور غیرعادی بالاتر از شرایط معمول قرار گیرد.
در تابستان ۲۰۲۶، بخشهایی از اقیانوس اطلس، اقیانوس آرام و مدیترانه با گرمای شدید دریایی روبهرو شدند که این وضعیت نگرانیهایی درباره اثرات طولانیمدت گرمای آب بر اکوسیستمهای دریایی ایجاد کرده است.
گرمای طولانیمدت آب میتواند برای مرجانها، ماهیها، پلانکتونها و دیگر موجودات دریایی استرس حرارتی ایجاد کند و حتی موجب تغییر محدوده زیست گونهها شود.
مدیترانه نیز رکورد گرمای آب را شکست
یکی از بخشهای قابل توجه دادههای جولای ۲۰۲۶، وضعیت دریای مدیترانه است. بر اساس بولتن دمای اقیانوس سرویس دریایی کوپرنیک، جولای ۲۰۲۶ گرمترین جولای ثبتشده در مدیترانه بود.
میانگین دمای سطح آب مدیترانه در این ماه به حدود ۲۷.۰۷ درجه سانتیگراد رسید و رکورد قبلی جولای ۲۰۲۵، یعنی حدود ۲۶.۶۸ درجه را پشت سر گذاشت.
این رکورد برای کشورهای ساحلی مدیترانه اهمیت ویژهای دارد، زیرا دمای آب با شرایط جوی، رطوبت، بارش، اکوسیستمهای دریایی و حتی شدت بعضی رخدادهای آبوهوایی منطقه ارتباط دارد.
گرمشدن آب دریا چه تأثیری بر زندگی آبزیان دارد؟
اکوسیستمهای دریایی به تغییرات دما حساساند. بسیاری از گونهها در محدوده دمایی مشخصی زندگی میکنند و افزایش دما میتواند آنها را مجبور به مهاجرت به سمت آبهای خنکتر کند. این جابهجایی ممکن است ترکیب زیستی مناطق مختلف را تغییر دهد و بر زنجیره غذایی اثر بگذارد.
یکی از نمونههای حساس، صخرههای مرجانی هستند. افزایش دمای آب میتواند موجب سفیدشدگی مرجانها شود و اگر استرس حرارتی طولانی باشد، احتمال مرگومیر مرجانها افزایش پیدا میکند و در کنار آن، تغییر دمای آب میتواند بر زمان تولیدمثل، مهاجرت و پراکنش برخی ماهیها و سایر گونههای دریایی اثر بگذارد.
افزایش دمای آب و خطر بالا آمدن سطح دریا
گرمشدن اقیانوسها تنها به اکوسیستمها آسیب نمیزند، بلکه با افزایش سطح آب دریا نیز ارتباط مستقیم دارد. یکی از سازوکارهای مهم، انبساط حرارتی آب است. وقتی آب گرمتر میشود، حجم آن افزایش پیدا میکند و در نتیجه سطح دریا بالا میآید.
عامل دیگر، ذوب یخچالها و یخسارهای بزرگ در گرینلند و جنوبگان است که آب بیشتری وارد اقیانوس میکند، بنابراین رکوردهای دمای اقیانوس در نهایت میتوانند پیامدهایی برای شهرهای ساحلی، جزایر کوچک، زیرساختهای بندری و میلیونها انسانی داشته باشند که در مناطق کمارتفاع ساحلی زندگی میکنند.
آیا اقیانوس گرمتر میتواند طوفانها را شدیدتر کند؟
آب گرمتر انرژی و رطوبت بیشتری در اختیار سامانههای جوی قرار میدهد و میتواند در شرایط مناسب به تقویت برخی طوفانهای حارهای کمک کند، با این حال، شدت یک طوفان فقط به دمای آب بستگی ندارد و عواملی همچون سرعت و جهت باد در ارتفاعات مختلف، رطوبت جو و ساختار گردش جوی نیز نقش دارند.
رابطه علمی را باید اینگونه بیان کرد: گرمایش اقیانوس یکی از عوامل مهم افزایش ظرفیت برخی سامانههای طوفانی برای شدت گرفتن است، اما بهتنهایی تعیینکننده شدت یک طوفان نیست.
پژوهشهای جدید سال ۲۰۲۶ همچنین بر اهمیت گرمای لایههای زیرسطحی اقیانوس در شکلگیری طوفانهای حارهای تأکید کردهاند، زیرا تغییرات گرمای آب در عمق میتواند بر شرایط حرارتی سطح اقیانوس هنگام شکلگیری طوفان اثر بگذارد.
رکورد دمای آب چه ارتباطی با گرمای اروپا دارد؟
رکوردهای اقیانوسی در سال ۲۰۲۶ همزمان با گرمای شدید در بخشهایی از اروپا رخ دادهاند و طبق دادههای کوپرنیک، اروپای غربی گرمترین دوره ژوئن تا جولای ثبتشده خود را در سال ۲۰۲۶ تجربه کرد.
در همین دوره، موجهای گرما، خشکسالی و آتشسوزیهای گسترده بخشهایی از منطقه را تحت تأثیر قرار دادند.
دمای بالای آب و خشکی هرکدام بخشی از سیستم اقلیمی هستند و تعامل میان اقیانوس و جو میتواند در شکلگیری شرایط آبوهوایی منطقهای نقش داشته باشد.
آیا رکورد جولای ۲۰۲۶ به معنای گرمترین سال تاریخ است؟
باید میان گرمترین ماه یا گرمترین دوره برای یک ماه خاص و گرمترین سال تقویمی تفاوت قائل شد و بر اساس دادههای کوپرنیک، جولای ۲۰۲۶ از نظر دمای جهانی سطح زمین و دریا بهطور مشترک دومین جولای گرم تاریخ بود و با جولای ۲۰۲۴ برابری کرد، اما در بخش اقیانوسهای غیرقطبی، جولای ۲۰۲۶ رکورد جدیدی برای دمای سطح آب ثبت کرد.
بنابراین عبارت دقیقتر این است که «جولای ۲۰۲۶ گرمترین جولای ثبتشده از نظر دمای سطح اقیانوسهای غیرقطبی بود» و این عبارت از نظر علمی دقیقتر از ادعای گرمترین ماه تاریخ جهان است.
چشمانداز دمای اقیانوسها در ماههای آینده
چشمانداز ماههای آینده نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا شکلگیری النینو میتواند بر دمای جهانی و اقیانوس آرام اثر بگذارد.
سازمان جهانی هواشناسی احتمال شکلگیری النینو را برای نیمه دوم سال ۲۰۲۶ بالا ارزیابی کرده است. شدت دقیق این پدیده هنوز با قطعی نبودن همراه است، اما مدلهای پیشبینی نشان میدهند احتمال تداوم شرایط گرم در بسیاری از نقاط جهان قابل توجه است.
در چنین شرایطی، حتی اگر یک یا چند ماه رکورد جدیدی ثبت نکنند، مسئله اصلی همچنان پابرجاست: سطح پایه دمای اقیانوسها نسبت به دهههای گذشته بسیار گرمتر شده است.
چرا چند صدم درجه افزایش دمای اقیانوس مهم است؟
وقتی درباره دمای آب صحبت میکنیم، افزایش چند صدم درجه ممکن است ناچیز به نظر برسد، اما اقیانوسها میلیاردها میلیارد تن آب دارند، بنابراین افزایش کوچک دما در مقیاس یک اقیانوس جهانی به معنای جذب و ذخیره مقدار عظیمی انرژی است.
به همین دلیل، دانشمندان برای ارزیابی گرمایش اقیانوس فقط به یک نقطه یا حتی فقط به دمای سطح نگاه نمیکنند، بلکه روندهای بلندمدت دما، محتوای گرمایی، موجهای گرمای دریایی، سطح آب دریا و وضعیت اکوسیستمها را در کنار یکدیگر بررسی میکنند.
اقیانوسهای جهان زنگ خطر تغییر اقلیم را به صدا درآوردهاند
رکوردهای ثبتشده در سال ۲۰۲۶ نشان میدهند روند گرمایش آبهای جهان همچنان ادامه دارد. ژوئن ۲۰۲۶ گرمترین ژوئن ثبتشده برای دمای سطح اقیانوسهای غیرقطبی بود و جولای نیز رکورد جدیدی را برای گرمترین جولای به ثبت رساند.
در ژوئیه، میانگین دمای سطح اقیانوسهای غیرقطبی به حدود ۲۰.۹۶ درجه سانتیگراد رسید و دادههای سرویس دریایی کوپرنیک رقم حدود ۲۱ درجه سانتیگراد را نشان دادند. در مدیترانه نیز جولای ۲۰۲۶ گرمترین جولای ثبتشده بود و میانگین دمای سطح آب به حدود ۲۷.۰۷ درجه سانتیگراد رسید.
این رکوردها در کنار افزایش موجهای گرمای دریایی، شکلگیری النینو و روند بلندمدت گرمایش جهانی نشان میدهند اقیانوسها همچنان یکی از مهمترین بخشهای سامانه اقلیمی در حال تغییر زمین هستند.
رکورد دمای آبهای جهان فقط یک عدد در جدولهای اقلیمی نیست؛ این رکورد میتواند نشانهای از تغییراتی باشد که آثار آن از اعماق اقیانوس تا سواحل، آبوهوا، اکوسیستمهای دریایی، اقتصاد و زندگی انسانها گسترش پیدا میکند.
نظر شما