به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، در بسیاری از مدارس شهری، حیاط مدرسه تنها فضایی برای ورزش یا تجمع دانشآموزان محسوب میشود؛ فضایی که اغلب با سطوح سخت و کاربریهای محدود تعریف شده و پاسخگوی نیازهای متنوع کودکان نیست. پروژه «باغ بازی عمودی» بوداپست مجارستان نشان میدهد که فضاهای شهری مرده نیز میتوانند به محیطهایی شاد برای کودکان تبدیل شوند.
این پروژه در حیاط دبستان بایزا در بوداپست و در یکی از متراکمترین بخشهای مرکزی پایتخت مجارستان، شکل گرفته است. بیش از ۵۰۰ دانشآموز هر روز از این مدرسه استفاده میکنند، اما حیاط آن سالها تنها یک زمین ورزشی با کفپوش لاستیکی بود که میان ساختمانهای مدرسه و سالن استخر محصور شده بود. چنین فضایی فرصت چندانی برای بازی آزاد، خلوت، ارتباط با طبیعت یا فعالیتهای متنوع آموزشی فراهم نمیکرد و در عمل همه دانشآموزان را به استفاده از یک محیط یکسان و تکمنظوره محدود میکرد.
ایده شکلگیری این پروژه از سال ۲۰۱۹ آغاز شد. بررسی فضای مدرسه نشان داد که تنها فضای قابل استفاده برای توسعه، نواری خدماتی با عرض حدود شش متر میان زمین ورزشی و سالن استخر است؛ فضایی که در نگاه نخست ظرفیت چندانی برای ایجاد یک پروژه شاخص معماری نداشت، اما همین محدودیت به نقطه آغاز یک ایده خلاقانه تبدیل شد.
هسته اصلی این طرح بر یک اصل ساده اما اساسی استوار است؛ هیچ دو کودکی شبیه یکدیگر نیستند. کودکان از نظر سن، ویژگیهای شخصیتی، میزان حساسیت حسی، رفتارهای اجتماعی و حتی تفاوتهای عصبی نیازهای فضایی متفاوتی دارند، از همینرو، طراحی این مجموعه بهجای آنکه تنها بر تجهیزات استاندارد بازی تکیه کند، تلاش کرده است محیطی منعطف و چندلایه ایجاد کند که امکان حرکت، استراحت، مشاهده، تعامل اجتماعی، بازی آزاد و آموزش در فضای باز را به طور همزمان در اختیار گروههای مختلف قرار دهد.
پاسخ معماران به این چالش، خلق یک چشمانداز عمودی برای بازی بود. بهجای گسترش افقی که در این سایت امکانپذیر نبود، فضا در ارتفاع سازماندهی شد. خانههای کوچک چوبی که یادآور خانههای درختی هستند، بر پایههایی در ارتفاعهای مختلف قرار گرفتهاند و از طریق پلها، پلهها، تونلهای طنابی، تورهای صعود و مسیرهای معلق به یکدیگر متصل شدهاند. این سازماندهی عمودی تنها یک حرکت فرمال یا زیباییشناسانه نیست، بلکه پاسخی مستقیم به محدودیت زمین و تلاشی برای افزایش کیفیت تجربه فضایی در حداقل مساحت ممکن بهشمار میرود.
یکی از مهمترین ویژگیهای این مجموعه، فاصله گرفتن از زمینهای بازی متعارف است. در این پروژه خبری از تجهیزات از پیش تعریفشده و بازیهای تکمنظوره نیست؛ بلکه معماری بستری را فراهم میکند که کودکان بتوانند با تکیه بر تخیل خود، هر روز تجربهای تازه خلق کنند. فضاهای نیمهباز، سکوهای مرتفع، مسیرهای معلق و نقاط پنهان، امکان سناریوهای متنوع بازی را فراهم میکنند و هر کودک میتواند متناسب با روحیات و نیازهای خود، شیوه متفاوتی از تعامل با محیط را تجربه کند.
در عین حال، طراحی به گونهای انجام شده که ساختار مجموعه از نظر بصری بهطور کامل شفاف باقی بماند. مسیرهای دسترسی پیرامون سازه این امکان را برای معلمان فراهم میکند که همواره دید مناسبی بر فعالیت دانشآموزان داشته باشند، در حالی که کودکان همچنان احساس استقلال، امنیت، خلوت و کشف فضاهای شخصی را تجربه میکنند. این تعادل میان نظارت و آزادی، یکی از ظریفترین دستاوردهای طراحی پروژه محسوب میشود.
کارکرد این مجموعه نیز به زمان زنگ تفریح محدود نیست. باغ بازی عمودی به تدریج به بخشی از فرایند آموزشی مدرسه تبدیل شده است و اکنون برای برگزاری کلاسهای درس در فضای باز، فعالیتهای فوقبرنامه، اردوهای تابستانی و برنامههای اجتماعی محله مورد استفاده قرار میگیرد. به این ترتیب، این پروژه مرز میان فضای آموزشی و فضای عمومی را تا حد زیادی از میان برداشته و به بخشی از زیرساخت اجتماعی منطقه تبدیل شده است.
پایداری محیطزیستی نیز از ارکان اصلی طراحی بهشمار میرود. در ساخت این مجموعه از مصالح طبیعی مانند چوب لارچ و اوکومه در کنار سازههای فولادی رنگآمیزیشده و ورقهای فلزی قابل استفاده دوباره بهره گرفته شده است، همچنین گیاهان رونده در بخشهای مختلف سازه کاشته شدهاند تا در گذر زمان، کل مجموعه به یک داربست سبز در دل بافت متراکم شهری تبدیل شود؛ فضایی که نهتنها کیفیت بصری محیط را ارتقا میدهد، بلکه ارتباط مستقیم کودکان با طبیعت را نیز تقویت میکند.
نگاه بلندمدت به چرخه عمر پروژه نیز در طراحی آن بهطور کامل مشهود است. از آنجا که احتمال تغییرات گستردهتر در ساختار داخلی این بلوک شهری در آینده وجود دارد، تمام اجزای سازه بهگونهای طراحی شدهاند که قابلیت جداسازی، استفاده دوباره و بازیافت داشته باشند. این رویکرد نشان میدهد حتی مداخلات سبک، موقت و کمهزینه نیز میتوانند آثار پایدار اجتماعی و زیستمحیطی بر جای بگذارند.
فرایند طراحی این پروژه نیز نمونهای از مشارکت واقعی جامعه در معماری است. مدیران مدرسه، مسئولان منطقه، معلمان و حتی دانشآموزان در شکلگیری ایدهها نقش داشتند. برگزاری پرسشنامه برای معلمان، کارگاههای مشترک با کادر آموزشی و مسابقه نقاشی «حیاط رویایی مدرسه شما» که در دوران همهگیری کووید-۱۹ برگزار شد، موجب شد نیازها و خواستههای کاربران نهایی بهطور مستقیم در روند طراحی منعکس شود.
باغ بازی عمودی در نهایت تنها یک فضای بازی جدید نیست، بلکه نمونهای موفق از بازتعریف معماری مدارس در شهرهای متراکم بهشمار میرود. این پروژه نشان میدهد محدودیت فضا تنها مانعی برای خلق محیطهای باکیفیت نیست و با اتکا به طراحی خلاقانه، نگاه انسانمحور و مشارکت جامعه میتوان حتی باریکترین و فراموششدهترین بخشهای شهر را به فضاهایی پویا، فراگیر و الهامبخش تبدیل کرد؛ فضاهایی که نهتنها نیازهای آموزشی و تفریحی کودکان را پاسخ میدهند، بلکه به هویت اجتماعی و زیستمحیطی محله نیز ارزش تازهای میبخشند.
نظر شما