به گزارش خبرگزاری ایمنا، تنگه هرمز بار دیگر به مهمترین محور تحولات منطقهای و بینالمللی تبدیل شده است. از ادعای تازه فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) درباره باز بودن «مسیر جنوبی» این آبراه گرفته تا مذاکرات فنی و سیاسی ایران و عمان برای تعیین سازوکار جدید تردد کشتیها، مجموعهای از تحولات همزمان، پرسشهای تازهای را درباره آینده این گذرگاه راهبردی ایجاد کرده است.
در شرایطی که مقامات آمریکایی از احتمال توافق سخن میگویند و رسانههای غربی از نزدیک بودن یک تفاهم موقت خبر میدهند، جمهوری اسلامی ایران تأکید دارد که هرگونه ترتیبات جدید باید با حفظ حقوق حاکمیتی، امنیت ملی و نقش ایران در مدیریت تردد دریایی در تنگه هرمز همراه باشد.
ادعای سنتکام درباره «مسیر جنوبی» تنگه هرمز
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا بامداد چهارشنبه مدعی شد که «مسیر جنوبی از طریق تنگه هرمز برای همه کشتیهای تجاری که قصد عبور از این آبراه بینالمللی را دارند، آزاد و باز است.»
سنتکام ادعا کرد طی سه ماه گذشته نیروهای آمریکایی به بیش از هزار کشتی برای عبور از تنگه هرمز کمک کردهاند و این روند همچنان ادامه دارد.
این ادعا در حالی مطرح شد که جمهوری اسلامی ایران پیش از این بارها به شناورهای تجاری در آبهای جنوبی هشدار داده است تنها مسیرهای تعیینشده از سوی ایران برای عبور ایمن از تنگه معتبر بوده و خروج از کریدورهای مشخصشده میتواند مخاطرات جدی برای کشتیها ایجاد کند.
به گفته منابع رسمی، مدیریت تردد در این آبراه بر اساس ملاحظات ایمنی، امنیت دریایی و حقوق حاکمیتی ایران انجام میشود و هرگونه تلاش برای ایجاد مسیرهای خارج از سازوکارهای مورد توافق، با حساسیت تهران روبهرو خواهد شد.
بیشتر بخوانید: ادعای ترامپ: تنگه هرمز باز میشود
آیا ایران و عمان بر سر تنگه هرمز به توافق رسیدهاند؟
پاسخ کوتاه، بر اساس اطلاعات رسمی، خیر است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در گفتوگویی اعلام کرد که مذاکرات ایران و عمان همچنان ادامه دارد و این گفتوگوها میان دو کشور ساحلی تنگه هرمز با هدف تعیین مسیرهای رفت و برگشت ایمن برای کشتیها در حال پیگیری است.
وی تأکید کرد: این مسیرها باید همزمان حقوق حاکمیتی، ملاحظات امنیت ملی ایران و عمان و الزامات ایمنی دریانوردی را تأمین کند.
بقایی گفت: مذاکرات در هر دو سطح فنی و سیاسی مثبت ارزیابی شده و ایران در حال تدوین سازوکارهای لازم برای ترتیبات آینده مدیریت تردد کشتیرانی در این گذرگاه راهبردی است. نتایج نهایی نیز پس از جمعبندی رسمی اطلاعرسانی خواهد شد.
این موضع رسمی نشان میدهد برخلاف برخی گزارشهای رسانهای، هنوز هیچ توافق نهایی درباره سازوکار جدید تردد کشتیها اعلام نشده است.
چرا آمریکا از «توافق نزدیک» سخن میگوید؟
همزمان با ادامه مذاکرات، چند مقام آمریکایی طی ساعات گذشته اظهارات قابل توجهی درباره آینده تنگه هرمز مطرح کردند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا در گفتوگو با شبکه CNBC مدعی شد، احتمال دستیابی به توافقی با ایران برای بازگشایی تنگه هرمز در آینده نزدیک وجود دارد و حتی ممکن است این توافق در مدت کوتاهی حاصل شود.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا نیز اعلام کرد مذاکرات با ایران با میانجیگری عمان ادامه دارد و پیشرفتهایی حاصل شده است، هرچند هنوز توافق نهایی به دست نیامده است.
از سوی دیگر، دونالد ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی خود مدعی شد که مذاکرات ایران و آمریکا با محوریت برنامه هستهای و تنگه هرمز از سر گرفته خواهد شد و «توافق در آستانه نهایی شدن» قرار دارد.
با این حال، هیچ مقام رسمی جمهوری اسلامی ایران این ادعاها را تأیید نکرده و موضع رسمی تهران همچنان ادامه مذاکرات فنی با عمان و اعلام نتایج تنها از مسیر مراجع رسمی است.
رویترز، نیویورکتایمز، بلومبرگ و اکسیوس چه گفتهاند؟
در کنار اظهارات مقامات آمریکایی، رسانههای غربی نیز طی ۲۴ ساعت گذشته گزارشهای متعددی درباره مذاکرات منتشر کردهاند.
نیویورکتایمز مدعی شده تهران و مسقط به توافقی برای ساماندهی عبور کشتیها نزدیک شدهاند؛ توافقی که بر اساس آن شناورهای ورودی از مسیر نزدیک به سواحل ایران و کشتیهای خروجی از مسیر سواحل عمان تردد خواهند کرد.
رویترز نیز به نقل از یک منبع ایرانی گزارش داده تهران خواهان کنترل تردد کشتیهای ورودی و نظارت بر کشتیهای خروجی از تنگه هرمز است و در صورت لزوم امکان مداخله در عبورومرور نیز در چارچوب ترتیبات پیشنهادی بررسی شد.
اکسیوس از احتمال دستیابی به یک «توافق موقت» میان ایران، آمریکا و عمان خبر داده و بلومبرگ نیز مدعی شده تهران برخی گزینههای مرتبط با عادیسازی کشتیرانی را در چارچوب مذاکرات بررسی میکند.
با وجود این گزارشها، تاکنون هیچیک از این ادعاها از سوی مقامات رسمی جمهوری اسلامی ایران تأیید نشده است.
نقش عمان، قطر و پاکستان در میانجیگری
عمان همچنان مهمترین کانال ارتباطی و میانجی منطقهای در پرونده تنگه هرمز محسوب میشود.
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، اعلام کرد تلاشها برای حل بحران در مراحل پیشرفته قرار دارد و دوحه هماهنگی نزدیکی با عمان برای تسهیل مذاکرات انجام میدهد.
همزمان، منابع خبری منطقهای از جمله المیادین مدعی شدهاند میانجیهای پاکستانی و قطری در حال تدوین تفاهمنامهای مستقل درباره تنگه هرمز هستند که بهعنوان پیوست توافق اولیه تنظیم خواهد شد و تنها بر مدیریت این آبراه راهبردی تمرکز دارد.
با این حال، تاکنون هیچ اطلاعیه رسمی از سوی جمهوری اسلامی ایران درباره نهایی شدن چنین سندی منتشر نشده است.
چرا تنگه هرمز همچنان مهمترین گلوگاه انرژی جهان است؟
تنگه هرمز همچنان اصلیترین مسیر صادرات نفت و گاز کشورهای حوزه خلیج فارس به شمار میرود.
بر اساس گزارشهای بینالمللی، پیش از تشدید تنشهای اخیر روزانه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت از این آبراه عبور میکرد.
همین اهمیت موجب شده کشورهای منطقه طی سالهای اخیر پروژههای متعددی برای کاهش وابستگی به این مسیر دنبال کنند؛ از جمله:
-
توسعه خط لوله شرق-غرب عربستان تا بندر ینبع در دریای سرخ؛
-
افزایش ظرفیت خط لوله امارات به بندر فجیره؛
-
برنامههای عراق برای صادرات نفت از مسیر ترکیه، سوریه و بندر عقبه اردن.
به گزارش بیزنس اینسایدر و برآوردهای تحلیلگران گلدمن ساکس، تکمیل این پروژهها تا پایان سال ۲۰۲۸ میتواند امکان انتقال بخش قابل توجهی از صادرات نفت خلیج فارس بدون عبور از تنگه هرمز را فراهم کند؛ هرچند این مسیرهای جایگزین نیز با چالشهای امنیتی، هزینههای بالا و محدودیتهای زیرساختی روبهرو هستند.
آیا تنگه هرمز باز میشود؟
بر اساس اطلاعات رسمی، مذاکرات ایران و عمان ادامه دارد، اما هنوز هیچ توافق نهایی درباره بازگشایی یا تغییر سازوکار تردد کشتیها اعلام نشده است.
آنچه تاکنون از سوی تهران اعلام شده، تمرکز بر تعیین مسیرهای ایمن رفت و برگشت، حفظ حقوق حاکمیتی جمهوری اسلامی ایران، تأمین امنیت ملی و تدوین ترتیبات آینده مدیریت کشتیرانی در تنگه هرمز است.
در مقابل، مقامات آمریکایی و برخی رسانههای غربی از نزدیک بودن توافق سخن میگویند، اما این ادعاها هنوز از سوی مراجع رسمی ایران تأیید نشده است.
بنابراین، پاسخ به پرسش «آیا تنگه هرمز باز میشود؟» در حال حاضر این است که گفتوگوها در جریان است، اما تصمیم نهایی تنها پس از پایان مذاکرات و اعلام رسمی جمهوری اسلامی ایران و عمان مشخص خواهد شد.
نظر شما