به گزارش خبرگزاری ایمنا از قم، اربعین حسینی روایتی زنده از تاریخ، ایمان، و ایستادگی است که قرنها پس از واقعه کربلا، همچنان در دل میلیونها انسان تپش دارد. هر ساله با فرارسیدن چهلمین روز شهادت امام حسین(ع)، سیلی از عاشقان از سراسر جهان با پای پیاده راهی کربلا میشوند؛ حرکتی که امروز بهعنوان بزرگترین گردهمایی انسانی جهان شناخته میشود.
ریشههای تاریخی اربعین؛ از جابر تا امروز
بر اساس منابع تاریخی، نخستین زائر اربعین «جابر بن عبدالله انصاری» از صحابه پیامبر(ص) بود که چهل روز پس از واقعه عاشورا، خود را به کربلا رساند. این حرکت، آغاز سنتی شد که بعدها به یکی از مهمترین شعائر شیعیان تبدیل شد.
در طول تاریخ، زیارت اربعین همواره با فراز و نشیبهایی همراه بوده است. در دوران حکومتهای مختلف بهویژه در عصر حاکمیت رژیم بعث عراق، این مراسم با محدودیتهای شدید روبهرو شد، اما هیچگاه متوقف نشد. پس از سقوط این رژیم در سال ۲۰۰۳، راه برای حضور گسترده زائران باز شد و اربعین به تدریج به یک پدیده جهانی تبدیل شد.
فلسفه اربعین؛ استمرار یک پیام
برای فهم اربعین، باید به پیام عاشورا بازگشت. امام حسین(ع) در سال ۶۱ هجری، در برابر انحراف، ظلم و تحریف دین ایستاد، اما آنچه این قیام را جاودانه کرد، تنها شهادت نبود؛ بلکه روایت آن بود.
حضرت زینب(س) با خطبههای خود در کوفه و شام، اجازه ندادند پیام کربلا در تاریخ گم شود. همانگونه که در یکی از بیانات نقل شده، این نهضت، ثمره همان پیام است که «ما خاموششدنی نیستیم».
در واقع، اربعین ادامه همان مسیر است؛ مسیری که در آن، حقیقت در برابر تحریف میایستد و انسان، مسئولیت خود را در قبال عدالت و حق بازمییابد.
حضرت آیتالله جوادی آملی اربعین را ثمره فرهنگ «یا حسین» و پیام جاودانه حضرت زینب کبری(سلاماللهعلیها) دانسته و اظهار میکند: نهضت اربعین، محصول همان پیام ماندگار است که حضرت زینب کبری فرمودند که «ما خاموششدنی نیستیم».
این مرجع تقلید میگوید: سخنان حضرت زینب (سلاماللهعلیها) در کوفه تنها سخن از گریه و مصیبت نبود، بلکه کلامی عمیق و کلامی در برابر تفکر انحرافی جبرگرایی بود؛ آنگاه که عبیدالله بن زیاد از زینب کبری پرسید «دیدی خدا با برادرت چه کرد؟» یا آنجا که گفت «علی بن الحسین را خدا در کربلا کشت!» اینجا سخن از من و ما و بنی امیه و اینها نبود، بلکه سخن از خدا و در واقع از موضع جبر سخن گفتن است!، حضرت زینب(س) پاسخ داد «ما رأیتُ إلا جمیلا»؛ یعنی کار خدا زیباست، اما شما قاتل هستید، این شما بودید که علی بن الحسین را به شهادت رساندید، یعنی آن حضرت، تفکر جبری اموی را شکست و حقیقت اختیار و مسئولیت انسانی را بیان کرد.
اربعین در آیینه روایات؛ جایگاه زیارت
در منابع معتبر شیعه، زیارت امام حسین(ع) جایگاهی ویژه دارد؛ حجتالاسلام والمسلمین سیدعلی حسینی، استاد و پژوهشگر حوزه علمیه قم در گفتوگو با خبرنگار ایمنا در قم با اشاره به جایگاه کتاب «کامل الزیارات» میگوید: این اثر از معتبرترین منابع حدیثی شیعه در موضوع زیارت است که حدود ۷۵۰ روایت را در بر میگیرد و نزدیک به ۵۰۰ روایت آن به فضائل، آداب و زیارت امام حسین(ع) اختصاص دارد؛ کتابی که همواره مورد توجه عالمان بوده و به زبانهای مختلف نیز ترجمه شده است.
وی با استناد به روایتی از امام صادق(ع) میافزاید: حتی کسانی که امکان زیارت ندارند اما زمینه سفر دیگران را فراهم میکنند، از ثواب عظیمی برخوردارند، به نحوی که خداوند در برابر هر درهم هزینهشده، پاداشی به اندازه کوه احد عطا میکند؛ این روایات نشاندهنده جایگاه والای خدمت به زائران و مشارکت در این مسیر معنوی است.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به روایت امام باقر(ع) ادامه میدهد: اگر مردم از عظمت فضیلت زیارت امام حسین(ع) آگاه بودند، از شدت شوق جان میدادند و زائر با معرفت، پاداشی همچون هزار حج و عمره و هزار شهید دریافت میکند.
حجتالاسلام والمسلمین حسینی خاطرنشان میکند: زیارت امام حسین(ع) وسیلهای برای تقرب به خدا و پیامبر(ص) است و حتی جاماندگان اربعین نیز میتوانند با زیارت از راه دور و اعمالی همچون زیارت عاشورا، از برکات این ایام بهرهمند شوند.
این روایات نشان میدهد که اربعین تنها یک حرکت جمعی نیست، بلکه سلوکی معنوی است که در آن، انسان به بازتعریف رابطه خود با ایمان، فداکاری و حقیقت میپردازد.
اربعین؛ بزرگترین همبستگی انسانی
یکی از وجوه برجسته اربعین، بُعد اجتماعی آن است. میلیونها نفر از ملیتها، زبانها و فرهنگهای مختلف، بدون هیچ سازماندهی متمرکز، در یک مسیر واحد گرد هم میآیند.
در این مسیر، مفاهیمی همچون ایثار، مهماننوازی و خدمت، به شکلی بینظیر تجلی پیدا میکند، موکبها بدون چشمداشت به زائران خدمت و بسیاری از مردم، دارایی خود را در این راه وقف میکنند.
این همان مفهومی است که در روایات نیز به آن اشاره شده است؛ اینکه حتی فراهم کردن مقدمات زیارت دیگران، ارزشی عظیم دارد و نوعی مشارکت در این حرکت معنوی محسوب میشود.
حجتالاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان با تأکید بر جایگاه زیارت امام حسین(ع) و پیادهروی اربعین اظهار میکند: ائمه اطهار(ع) با نگاهی آیندهنگر، برای ایجاد پیوند عاطفی میان مردم و سیدالشهدا(ع) برنامهریزی کردهاند و تأکید بر ثواب زیارت، گریه و حرکت به سوی کربلا تنها یک امر عبادی فردی نیست، بلکه بخشی از یک نقشه کلان برای قدرتآفرینی امت اسلامی است.
وی با بیان اینکه هیچ عاملی همچون محبت امام حسین(ع) توان ایجاد وحدت میان ملتها را ندارد، میگوید: اجتماع عظیم اربعین جلوهای از همین قدرت است که از عشق به اهلبیت(ع) شکل میگیرد؛ چنانکه امام خمینی(ره) نیز این ظرفیت را پیشبینی کرده بودند و امروز اتحاد ملتهای ایران و عراق در مسیر اربعین، نمونهای عینی از این حقیقت است؛ اتحادی که پس از تحمل سختیهای جنگ، اکنون در بستر محبت حسینی به همدلی رسیده است.
پناهیان با اشاره به کارکرد اجتماعی و تمدنی اربعین تصریح میکند: این اجتماع میلیونی نهتنها موجب خستگی نمیشود، بلکه فضایی از محبت و همدلی شبیه یک خانواده بزرگ ایجاد میکند و مصداق عملی «مودت» در جامعه است.
وی تأکید میکند: این قدرت برخاسته از محبت، میتواند زمینهساز نصرت دین و ظهور امام زمان(عج) باشد و حتی کسانی که امکان حضور ندارند، میتوانند با حمایت مالی یا نیابتی در این حرکت عظیم سهیم شوند.
بازتاب اربعین در جهان امروز
اربعین در دهههای اخیر از یک آیین مذهبی به یک پدیده جهانی تبدیل شده است. حضور میلیونها زائر از کشورهای مختلف، توجه رسانهها و پژوهشگران را به خود جلب و آن را به موضوعی برای مطالعات اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی تبدیل کرده است.
برخی تحلیلگران، اربعین را نمادی از «قدرت نرم» جهان اسلام میدانند؛ جریانی که بدون ابزارهای رسمی، توانسته است چنین جمعیتی را حول یک ارزش مشترک گرد هم آورد.
حجتالاسلام والمسلمین رفیعی، استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به جایگاه ویژه حرم امام حسین(ع) عنوان میکند: در میان حرمهای اهلبیت(ع)، کربلا ویژگیهای منحصربهفردی دارد؛ از جمله اینکه امام حسین(ع) با بدن بیسر به خاک سپرده شد و در کنار ایشان بیش از ۷۰ شهید و همچنین حضرت علیاصغر(ع) به شهادت رسیدند که این ویژگیها حرم سیدالشهدا(ع) را متمایز کرده است.
وی با بیان اینکه برای زیارت امام حسین(ع) بیش از ۱۰۰ زیارتنامه نقل شده است، میافزاید: روایات، ثوابهای بزرگی برای زیارت و عبادت در حرم آن حضرت بیان کردهاند، به نحوی که حتی دو رکعت نماز در این مکان مقدس، پاداشی همسنگ حجهای متعدد دارد و نشاندهنده عظمت معنوی کربلا است.
رفیعی با اشاره به حضور میلیونی زائران در اربعین تصریح کرد: با وجود سختیهایی مانند گرما و طول مسیر، عشق به امام حسین(ع) باعث شده این حرکت عظیم هر سال پرشورتر برگزار شود و صحنههایی از ایثار، خدمت و فداکاری در مسیر پیادهروی اربعین شکل بگیرد که تنها از یک عشق عمیق معنوی برمیآید.
این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اینکه اربعین تنها یک مناسبت زمانی نیست، تاکید میکند: این رویداد مسیری است که اهلبیت(ع) برای زنده نگه داشتن پیام عاشورا طراحی کردهاند و زیارت اربعین نیز با طرح پرسشهایی درباره شخصیت امام حسین(ع)، دشمنان او و وظیفه امروز ما، به تبیین مسیر حق کمک میکند.
حجتالاسلام والمسلمین رفیعی با اشاره به شرایط امروز جامعه خاطرنشان میکند: محبت امام حسین(ع) عامل وحدت میان مردم است و شیعیان باید با کنار گذاشتن اختلافات در برابر دشمنانی که به دنبال تفرقه و ضربه به ارزشها هستند، هوشیار باشند؛ چراکه اربعین نشان میدهد این محبت میتواند ملتها را گرد هم آورد و زمینهساز قدرت و همبستگی در جامعه اسلامی باشد.
اربعین؛ تمرین انسانیت
اربعین را میتوان فراتر از یک مناسک مذهبی، نوعی «تمرین انسانیت» دانست، در این مسیر انسانها از خود عبور میکنند، به دیگران خدمت میکنند و در کنار هم، تجربهای از همدلی و همبستگی را رقم میزنند که در دنیای امروز کمتر دیده میشود.
اربعین، یادآور این حقیقت است که پیام عاشورا، همچنان زنده است؛ پیامی درباره آزادی، مسئولیت و ایستادن در برابر ظلم. شاید به همین دلیل است که هر سال، این حرکت نهتنها تکراری نمیشود، بلکه گستردهتر و عمیقتر از گذشته ادامه پیدا میکند؛ چراکه اربعین یک «مسیر» است؛ مسیری به سوی حقیقت.
نظر شما