به گزارش خبرگزاری ایمنا، در حالی که اروپا همچنان با چالشهای امنیتی، اقتصادی و پیامدهای جنگهای منطقهای دستوپنجه نرم میکند، این روزها بار دیگر نگاهها به جنوب قاره سبز و مرزهای آفریقایی اسپانیا دوخته شده است. موج تازه عبور گسترده مهاجران از سواحل شمالی مراکش به شهرهای خودمختار سئوتا و ملیلیه یکی از بزرگترین بحرانهای مرزی سالهای اخیر را رقم زده تا جایی که ابعاد انسانی، امنیتی و سیاسی آن از مرزهای اسپانیا فراتر رفته و به موضوعی مهم در روابط اروپا، شمال آفریقا و حتی آمریکا تبدیل شده است.
ورود هزاران مهاجر در مدت زمانی کوتاه، کشته شدن شماری از آنها در مسیر عبور، ورود ارتش اسپانیا برای کنترل اوضاع، افزایش تنش میان مادرید و رباط، موضعگیری کشورهای اروپایی و طرح گمانهزنیهایی درباره نقش بازیگران منطقهای و بینالمللی، موجب شده بحران سئوتا و ملیلیه بار دیگر به یکی از مهمترین پروندههای سیاسی و امنیتی اروپا تبدیل شود.
سئوتا و ملیلیه؛ دو نقطه کوچک با اهمیتی بزرگ
سئوتا و ملیلیه دو شهر خودمختار اسپانیا در شمال قاره آفریقا هستند که در ساحل مدیترانه و در مجاورت خاک مراکش قرار گرفتهاند. این دو منطقه تنها مرز زمینی اتحادیه اروپا با آفریقا محسوب میشوند و به همین دلیل طی دهههای گذشته همواره یکی از اصلیترین مسیرهای مهاجرت غیرقانونی به اروپا بودهاند.
اهمیت این دو شهر تنها به مسئله مهاجرت محدود نمیشود. موقعیت راهبردی آنها در ورودی جنوبی تنگه جبلالطارق، موجب شده از قرنها پیش محل رقابت قدرتهای مختلف باشند.
سئوتا پس از ورود مسلمانان به شبهجزیره ایبری، به یکی از پایگاههای مهم فتوحات اندلس تبدیل شد و طی قرون متمادی مرکز مهم تجاری و علمی میان شمال آفریقا و اندلس بود. این شهر در سال ۱۴۱۵ به تصرف پرتغال درآمد و پس از اتحادهای سیاسی میان پرتغال و اسپانیا، تحت حاکمیت مادرید باقی ماند.
ملیلیه نیز از سال ۱۴۹۷ در اختیار اسپانیا قرار گرفت. اگرچه مراکش پس از استقلال خود در سال ۱۹۵۶ بارها بر مالکیت تاریخی این دو شهر تأکید کرده است، اما اسپانیا آنها را بخش جداییناپذیر خاک خود میداند؛ اختلافی که همچنان یکی از پروندههای باز روابط دو کشور محسوب میشود.
بحران چگونه آغاز شد؟
بر اساس گزارش روزنامه اسپانیایی الپائیس و روزنامه فرانسوی لا دپش، آغاز بحران اخیر با انتشار گسترده شایعهای در شبکههای اجتماعی همراه بود؛ شایعهای که مدعی میشد گذرگاه مرزی سئوتا برای ورود آزاد به اسپانیا باز شده است.
این خبر ظرف چند ساعت هزاران نفر را از شهرهای شمال مراکش، بهویژه طنجه و الفنیدق، به سمت مرز کشاند. بسیاری از مهاجران که امید داشتند بتوانند وارد خاک اروپا شوند، خود را به سئوتا رساندند؛ برخی از مسیر زمینی و شماری نیز با شنا کردن در آبهای مدیترانه.
با این حال، برخی رسانههای اسپانیایی گزارش دادند که همزمان با این اتفاق، نیروهای امنیتی مراکش برای چند ساعت در بخشهایی از مرز حضور نداشتند؛ موضوعی که از سوی برخی منابع اطلاعاتی اسپانیا اقدامی غیرعادی توصیف شد و احتمال هماهنگی یا مدیریتشده بودن آن را مطرح کرد، هرچند مقامهای مراکش تاکنون توضیح رسمی درباره این مسئله ارائه نکردهاند.
از شادی رسیدن تا فاجعه انسانی
تصاویر منتشرشده از سئوتا، جوانانی را نشان میداد که پس از عبور از مرز، پرچم اسپانیا را در دست گرفته یا از خوشحالی زمین را میبوسیدند، اما پشت این تصاویر، بحران انسانی گستردهای جریان داشت.
بر اساس اعلام مقامهای اسپانیا، دستکم ۱۸ مهاجر هنگام تلاش برای رسیدن به سئوتا جان خود را از دست دادند و سازمانهای حقوق بشری نیز از افزایش شمار قربانیان مسیر مهاجرت در این منطقه خبر دادهاند.
از سوی دیگر، مرکز موقت پذیرش مهاجران که تنها ظرفیت اسکان حدود ۵۰۰ نفر را دارد، با ورود هزاران مهاجر به سرعت از ظرفیت خود فراتر رفت و نگرانیها درباره وضعیت بهداشتی، کمبود امکانات و احتمال بروز بحران انسانی افزایش یافت.
واکنش فوری مادرید
دولت اسپانیا برای کنترل اوضاع، نیروهای ارتش را در کنار گارد مرزی مستقر کرد و همزمان یگانهای دریایی و هوایی نیز به منطقه اعزام شدند.
پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، بهطور شخصی به سئوتا سفر کرد تا روند مدیریت بحران را از نزدیک بررسی کند، همچنین گذرگاه مرزی ملیلیه نیز بهصورت موقت بسته شد تا از گسترش موج مهاجرت جلوگیری شود.
رئیس دولت محلی سئوتا نیز وضعیت موجود را «یک بحران کامل انسانی و اجتماعی» توصیف کرد و خواستار اعلام وضعیت اضطراری ملی شد.
بحرانی که به اروپا کشیده شد
ماجرای سئوتا خیلی زود از یک بحران مرزی فراتر رفت و به موضوعی سیاسی در سطح اروپا تبدیل شد.
احزاب راستگرای اسپانیا دولت سانچز را مسئول ضعف در حفاظت از مرزها دانستند و این موج مهاجرت را نتیجه سیاستهای مهاجرتی دولت توصیف کردند.
در ایتالیا نیز پیشنهادهایی درباره بررسی تعلیق اجرای توافق شنگن با اسپانیا مطرح شد؛ موضوعی که با واکنش تند دولت مادرید روبهرو شد و وزیر امور خارجه اسپانیا این مواضع را «عوامگرایانه» توصیف کرد.
در همین حال، اتحادیه اروپا از آمادگی برای افزایش حمایتهای مرزی و تقویت مأموریت آژانس فرانتکس در مرزهای جنوبی اروپا خبر داد.
بازتاب بحران در آمریکا
این بحران به سرعت وارد فضای سیاسی آمریکا نیز شد.
برخی مقامهای دولت دونالد ترامپ با انتشار تصاویر ورود مهاجران به سئوتا، از آن بهعنوان نمونهای برای دفاع از سیاستهای سختگیرانه مهاجرتی خود استفاده کردند و مدعی شدند چنین صحنههایی نتیجه سیاستهای مهاجرتی دولتهای رقیب است.
آیا مراکش در این بحران نقش داشت؟
یکی از مهمترین پرسشهای مطرحشده درباره بحران اخیر، نقش احتمالی مراکش است.
برخی رسانههای اسپانیایی از جمله الپائیس، زمان وقوع این رخداد را با سفر اخیر پدرو سانچز به الجزایر و تلاش مادرید برای عادیسازی روابط با الجزیره مرتبط دانستهاند؛ اقدامی که در سایه رقابتهای ژئوپلیتیکی میان الجزایر و مراکش، از نگاه برخی تحلیلگران میتواند موجب نارضایتی رباط شده باشد.
بحران مشابه سال ۲۰۲۱ نیز بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است؛ زمانی که هزاران مهاجر طی چند ساعت وارد سئوتا شدند و بسیاری از تحلیلگران آن رخداد را با تنش دیپلماتیک میان دو کشور مرتبط دانستند.
با این حال، مقامهای مراکش هرگونه موضعگیری رسمی درباره نقش احتمالی خود در بحران اخیر را مطرح نکردهاند و تنها از توافق با اسپانیا برای بازگرداندن سریع مهاجران غیرقانونی خبر دادهاند.
نقش رژیم صهیونیستی
با این وجود، برخی سیاستمداران و کارشناسان اسپانیایی بر این باورند که رژیم صهیونیستی از بحران مهاجرت در سئوتا برای ایجاد بیثباتی سیاسی در اسپانیا بهرهبرداری میکند.
«دانی دانون» نماینده دائم رژیم صهیونیستی در سازمان ملل و «اسکار پوئنته» وزیر حملونقل اسپانیا پس از آغاز بحران، در شبکههای اجتماعی به تبادل اظهارات انتقادی پرداختند.
دانون در واکنش به انتقادهای ماههای اخیر اسپانیا از اقدامات رژیم صهیونیستی علیه فلسطینیها نوشت: «اسپانیا همچنان از اسرائیل انتقاد میکند، اما اکنون خود بهدلیل بحران مهاجرت در سئوتا وضعیت اضطراری اعلام کرده است. شاید بهتر باشد پیش از آنکه به ما درس بدهد، توضیح دهد چرا در آفریقا شهرکسازی کرده است.»
در مقابل، وزیر حملونقل اسپانیا در واکنشی کوتاه نوشت: «به نظر میرسد اکنون همه چیز روشنتر شده است»؛ جملهای که از سوی برخی کارشناسان بهعنوان اشاره به نقش رژیم صهیونیستی در تحولات اخیر تعبیر شد.
در همین راستا، «کارولینا آلونسو» کارشناس مسائل سیاسی اسپانیا در گفتوگو با خبرگزاری آناتولی نیز اظهار کرد: اسرائیل که به ارتکاب نسلکشی در غزه متهم است، تلاش میکند با استفاده از بحران سئوتا و ملیلیه، دولت اسپانیا را که مواضع انتقادی نسبت به جنگ غزه دارد، تضعیف کند.
وی با اشاره به درخواست ایتالیا برای تعلیق شینگن در قبال اسپانیا، گفت: این روند با حمایت اسرائیل و جریانهای راست افراطی در اروپا و اسپانیا دنبال میشود و آمریکا نیز در پی تضعیف دولت مادرید است.
«خوزه ویزنر» روزنامهنگار اسپانیایی نیز با اشاره به اظهارات «یائیر نتانیاهو» پسر نخستوزیر رژیم صهیونیستی در سال ۲۰۱۹ گفت: «او همان زمان تلویحاً گفته بود اسرائیل از جنبشهای جداییطلب در سئوتا و ملیلیه حمایت میکند، آیا هنوز تردیدی باقی مانده که آنچه امروز رخ میدهد، نوعی انتقام از دولت سانچز است؟»
هدف، تحت فشار قرار دادن اسپانیا است
محمدحسن دهقانی، کارشناس مسائل بینالملل، در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به تحولات اخیر اسپانیا اظهار کرد: صهیونیستها بارها اعلام کردهاند که اسپانیا نتیجه چنین تصمیمگیریهایی در حوزه سیاست خارجی را خواهد دید، بنابراین آنها بهطور قطع در این موضوع نقش دارند.
وی افزود: موضوع دیگر، هماهنگی میان برخی کشورهای اروپایی برای تحت فشار قرار دادن اسپانیا بهدلیل مواضع سیاسی این کشور است؛ بهعنوان مثال پیشنهادهایی درباره خروج اسپانیا از حوزه شینگن و کنار گذاشتن این کشور از سازوکار لغو ویزای مشترک اتحادیه اروپا مطرح شده است، همچنین اسپانیا تحت فشار قرار گرفت تا در موضوع جام جهانی از حمایت خود از فلسطینیها دست بردارد.
این کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به ریشه اصلی این اختلافات تصریح کرد: اصل موضوع این است که آنها متوجه موضع تقابلی اسپانیا در برابر جنایتهای رژیم صهیونیستی شدهاند و نمیخواهند این رویکرد از سوی یک کشور مطرح اروپایی به یک رویه در فضای سیاسی و رسانهای تبدیل شود؛ از همینرو برای مقابله با آن، همه ابتکارهای خود را به کار گرفتهاند.
دهقانی ادامه داد: اکنون نیز صهیونیستها و آمریکاییها با فراغتی که پیدا کردهاند، تلاش میکنند اقداماتی را که اسپانیا در حمایت از مردم مظلوم غزه انجام داده است، متوقف کنند که نمونه بارز آن، اقدام اسپانیاییها پس از مراسم جام جهانی بود که در راهپیمایی جشن قهرمانی خود، پرچم فلسطین را برافراشتند.
وی خاطرنشان کرد: این اقدام بههیچوجه به مذاق برخی کشورهای اروپایی بهویژه فرانسه، انگلیس و آلمان خوش نیامد و برای رژیم صهیونیستی و ایالات متحده نیز خوشایند نبود. مجموعه این عوامل موجب شده است برنامهریزیهایی برای تحت فشار قرار دادن اسپانیا بهمنظور عقبنشینی از مواضعش انجام شود.
این کارشناس مسائل بینالملل گفت: آغاز این روند، باز شدن مسیر مهاجران از مراکش به سمت اسپانیا بود تا از این طریق دولت اسپانیا و افکار عمومی این کشور تحت فشار قرار گیرند و مادرید به مواضع مورد نظر آنها بازگردد، البته باید دید در ادامه، مواضع اسپانیا به کدام سمت سوق پیدا خواهد کرد.
بحران مهاجرت؛ آزمونی برای آینده سیاست اسپانیا
به گزارش ایمنا، بحران سئوتا و ملیلیه بار دیگر نشان داد که مهاجرت به یکی از مهمترین ابزارهای فشار سیاسی و ژئوپلیتیکی در روابط میان کشورها تبدیل شده است. اسپانیا اکنون در نقطه تلاقی چند بحران همزمان قرار گرفته است؛ از یک سو باید مرزهای جنوبی اتحادیه اروپا را مدیریت کند، از سوی دیگر با اختلافات دیرینه با مراکش، رقابتهای منطقهای شمال آفریقا، فشار جریانهای راستگرای اروپایی و پیامدهای مواضع خود درباره جنگ غزه روبهرو است.
در چنین شرایطی، آنچه در روزها و هفتههای آینده رخ خواهد داد، تنها بر آینده روابط مادرید و رباط اثر نخواهد گذاشت، بلکه میتواند بر سیاست مهاجرتی اتحادیه اروپا، مناسبات داخلی اسپانیا و حتی آرایش سیاسی اروپا در قبال بحرانهای منطقهای نیز تأثیرگذار باشد. از همینرو، سئوتا و ملیلیه بار دیگر از دو شهر کوچک مرزی به یکی از مهمترین کانونهای تحولات ژئوپلیتیکی اروپا تبدیل شدهاند.
نظر شما