به گزارش خبرگزاری ایمنا، روزبازارها و بازارهای هفتگی، یکی از قدیمیترین شیوههای عرضه و مبادله کالا در شهرها به شمار میروند؛ فضاهایی که از گذشته تاکنون، علاوه بر تأمین بخشی از نیازهای معیشتی شهروندان، بستری برای شکلگیری روابط اجتماعی، تقویت اقتصاد محلی و رونق فعالیت تولیدکنندگان خرد بودهاند. این بازارها در بسیاری از شهرهای جهان، نه تنها به عنوان محلی برای خرید و فروش، بلکه به عنوان بخشی از هویت شهری و یکی از عناصر پویای فضای عمومی شناخته میشوند.
در سالهای اخیر، همزمان با افزایش هزینههای زندگی، گسترش کسبوکارهای خانگی، توسعه مشاغل خرد و ضرورت حمایت از تولیدکنندگان محلی، نقش روزبازارها بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که اگر این بازارها با برنامهریزی مناسب، مکانیابی اصولی و مدیریت منسجم همراه شوند، میتوانند علاوه بر حذف بخشی از واسطهگری، فرصت عرضه مستقیم کالا را برای تولیدکنندگان فراهم کرده و به رونق اقتصاد محلی، افزایش اشتغال و کاهش بخشی از فشارهای معیشتی خانوارها کمک کنند.
با این حال، کارکرد روزبازارها تنها به حوزه اقتصاد محدود نمیشود. حضور مستمر شهروندان در این فضاها، شکلگیری تعاملات چهرهبهچهره، تقویت حس تعلق به محله و ایجاد سرزندگی در فضاهای عمومی، از مهمترین مزیتهای اجتماعی این بازارهاست. به همین دلیل، در بسیاری از شهرهای دنیا، روزبازارها بخشی از سیاستهای مدیریت شهری برای ارتقای کیفیت زندگی، افزایش نشاط اجتماعی و احیای فضاهای عمومی محسوب میشوند.
در ایران نیز بازارهای هفتگی، بهویژه در شهرهای شمالی و برخی دیگر از مناطق کشور، سابقهای طولانی دارند و به بخشی از فرهنگ و زندگی روزمره مردم تبدیل شدهاند. با این وجود، نحوه ساماندهی، مکانیابی و حمایت از این بازارها همچنان از موضوعات قابل بحث در حوزه مدیریت شهری است و کارشناسان بر ضرورت نگاه بلندمدت به این ظرفیت تأکید دارند.
بازارهای هفتگی میتوانند به قرارگاههای اجتماعی شهرها تبدیل شوند
امیرحسین شبانی، دکترای شهرسازی، در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار میکند: سابقه بازارهای هفتگی، مکاره و موقت به تاریخ شکلگیری شهرها بازمیگردد. در گذشته، به دلیل ویژگی کالاها، محدودیتهای زمانی و ساختار شهرها، امکان تبادل همه کالاها در فضاهای رسمی و ثابت وجود نداشت؛ از همین رو، بازارهای موقت و قابل جابهجایی شکل گرفتند و به بخشی از نظام اقتصادی و اجتماعی شهرها تبدیل شدند.
وی با بیان اینکه این بازارها تنها مختص ایران نیست، میافزاید: بازارهای هفتگی در بسیاری از کشورهای توسعهیافته و همچنین کشورهایی با شرایط فرهنگی و اقلیمی متفاوت نیز رواج دارند و به عنوان یکی از الگوهای پذیرفتهشده عرضه کالا و ایجاد تعاملات اجتماعی شناخته میشوند.
این دکترای شهرسازی با تأکید بر ضرورت برنامهریزی مدیریت شهری برای ساماندهی روزبازارها، عنوان میکند: لازم است گروههای هدف این بازارها بهدرستی شناسایی شوند. برای نمونه، بسیاری از فعالان صنایعدستی یا تولیدکنندگان خرد، به دلایل مختلف امکان یا تمایل به راهاندازی فروشگاه دائمی ندارند و بازارهای هفتگی میتواند فرصتی مناسب برای عرضه محصولات آنها باشد.
شبانی ادامه میدهد: این بازارها میتوانند در قالب رویدادهای فصلی یا دورهای و در فضاهای ساماندهیشدهای همچون پارکها یا مکانهایی که شهرداریها برای این منظور در نظر میگیرند، فعالیت کنند و ضمن حمایت از تولیدکنندگان، به پویایی فضاهای شهری نیز کمک کنند.
وی با اشاره به تفاوت بازارهای هفتگی با نمایشگاههای موقت میگوید: اگرچه در برخی دورهها نمایشگاهها تلاش کردهاند نقش این بازارها را ایفا کنند، اما روزبازارها پیوندی عمیق با ساختار شهر دارند؛ زیرا در دل بافت شهری و در کنار جریان زندگی روزمره و نه در فضاهایی جدا از فعالیتهای روزانه شهروندان شکل میگیرند.
این دکترای شهرسازی معتقد است: با توجه به شرایط اقتصادی کشور، بازارهای هفتگی علاوه بر کمک به تأمین معیشت گروههای مختلف، میتوانند به افزایش تعاملات اجتماعی، ارتقای امید اجتماعی و تقویت حضور شهروندان در فضاهای عمومی منجر شوند و در کنار منافع اقتصادی، کارکردهای اجتماعی ارزشمندی نیز داشته باشند.
شبانی با تأکید بر نقش اجتماعی این بازارها اظهار میکند: مراودات و تعاملات شکلگرفته در روزبازارها به آنها هویت اجتماعی میبخشد و میتواند در تقویت انسجام اجتماعی و حتی کاهش آسیبهای اجتماعی مؤثر باشد. حضور مستمر شهروندان در این فضاها، احساس تعلق به شهر و هویت شهروندی را تقویت میکند.
وی با اشاره به تجربه برخی شهرهای کشور میافزاید: در شهرهای شمالی، بازارهای هفتگی به بخشی جداییناپذیر از هویت شهری و زندگی روزمره مردم تبدیل شدهاند. هرچند این فضاها ممکن است از نظر کالبدی دائمی نباشند، اما به واسطه روابط اجتماعی، خاطرات جمعی و استمرار فعالیت، جایگاه مشخصی در ذهن شهروندان پیدا کردهاند.
این دکترای شهرسازی تأکید میکند: اگر مدیریت شهری به نقش این بازارها باور داشته باشد، باید زمینه تداوم فعالیت آنها را فراهم کند و موانع موجود را از میان بردارد. استمرار این بازارها در طول زمان، آنها را به قرارگاههای اجتماعی تبدیل میکند؛ مکانهایی که احساس تعلق و دلبستگی شهروندان به آنها شکل میگیرد.
شبانی خاطرنشان میکند: نگاه موقت به بازارهای هفتگی، در عمل به معنای تعیین تاریخ انقضا برای آنهاست. اگر این بازارها از پشتوانه اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی برخوردار نباشند، امکان تداوم فعالیت نخواهند داشت؛ اما در صورت حمایت مدیریت شهری، میتوانند در کنار فضاهای رسمی شهر تثبیت شوند و نقش مؤثری در اقتصاد شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ایفا کنند.
ساماندهی بازارهای هفتگی نیازمند مکانیابی و مدیریت اصولی است
حسن سجادزاده، دکترای طراحی شهری و عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا میگوید: بازارهای هفتگی در همه شهرها بهویژه کلانشهرها، تحت عنوان چندشنبهبازارها وجود دارد؛ بحث مکانیابی، نحوه سازماندهی و چیدمان عناصر بازار مورد توجه است بهعلاوه، ارائه محصولات نیز میتواند به نحوی مدیریت شود که براساس اولویتها و نیازها مورد توجه قرار گیرد.
وی اضافه میکند: این بازارها در کشورهای توسعهیافته نیز وجود دارد، اما در ایران با بینظمیهایی در حوزه مکانیابی و مسائل ترافیکی روبهرو است.
دکترای طراحی شهری و عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان تأکید میکند: باید تلاش شود مقیاس بازارها مشخص باشد، همانطور که شهر را به محله، ناحیه و منطقه تقسیمبندی میکنیم، در بسیاری از کشورها نیز این بازارها با مقیاسهای مشخص فعالیت میکنند به عنوان مثال، بعضی چندشنبهبازارها در مقیاس شهر فعالیت دارند در حالی که برخی دیگر تنها در سطح یک ناحیه فعال هستند.
سجادزاده ادامه میدهد: مکان این نوع بازارها باید به نحوی باشد که بهترین دسترسی، کمترین آلایندگی و کمترین مشکلات را به همراه داشته باشد؛ حاشیه فضاهای عمومی شهر، بهویژه پارکها، پاکتپارکها و مراکز محلات از جمله مکانهای مناسب برای استقرار این بازارها است، همچنین زمینهایی که نقطه عطفی در ارتباط با مرکزیت فضا ایجاد کنند نیز باید مورد توجه قرار گیرند.
وی خاطرنشان میکند: وجود نظم و نظام در سازماندهی بازارهای هفتگی لازم است و این بازارها میتوانند در کنار سایر فضاهای عمومی، بیشترین و بهترین خدمات را، بهویژه از منظر ترافیکی، به شهروندان ارائه دهند.
به گزارش ایمنا، روزبازارها را نمیتوان تنها فضاهایی برای مبادله کالا دانست؛ این بازارها بخشی از حیات اجتماعی و اقتصادی شهرها هستند که در صورت برنامهریزی، ساماندهی و حمایت مستمر مدیریت شهری، میتوانند به بستری برای رونق اقتصاد محلی، تقویت مشاغل خرد، افزایش تعاملات اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان تبدیل شوند. نگاهی بلندمدت به این ظرفیت، گامی مؤثر در مسیر توسعه پایدار شهری خواهد بود.
نظر شما