احمدرضا منتظرالقائم در گفتوگو با خبرنگار ایمنا درباره نقش هوش مصنوعی در مدیریت شهری اظهار کرد: هوش مصنوعی دیگر یک فناوری آیندهنگر نیست، بلکه به یکی از مهمترین ابزارهای تصمیمسازی و مدیریت در شهرهای پیشرفته جهان تبدیل شده است.
وی افزود: شهرها امروز با مسائل پیچیدهای همچون ترافیک، بحران آب، آلودگی هوا، فرسودگی زیرساختها و افزایش هزینههای اداره شهر روبهرو هستند؛ چالشهایی که با روشهای سنتی قابل مدیریت نیستند و نیازمند بهرهگیری از فناوریهای دادهمحور و هوشمند هستند.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان با بیان اینکه کلانشهر اصفهان نیز بهعنوان یکی از کلانشهرهای مهم ایران، با مجموعهای از این مسائل روبهرو است، گفت: مدیریت چنین شهری مستلزم آن است که تصمیمات بر پایه دادههای دقیق، تحلیلهای لحظهای و پیشبینیهای علمی در نظر گرفته شود، از اینرو هوش مصنوعی میتواند در این مسیر نقش یک مغز تحلیلی را برای مدیریت شهری ایفا کند؛ ابزاری که نه جایگزین مدیران بلکه مکمل قدرت تصمیمگیری آنها خواهد بود.
مدیریت هوشمند ترافیک؛ عبور از راهکارهای سنتی
منتظرالقائم تصریح کرد: ترافیک اصفهان با نزدیک به یک میلیون تردد روزانه، نمونهای از یک سیستم پیچیده است. در چنین شرایطی افزایش نیروی انسانی یا توسعه صرف زیرساختهای فیزیکی دیگر پاسخگوی نیاز شهر نیست؛ هوش مصنوعی این قابلیت را دارد که با تحلیل حجم عظیم دادههای ترافیکی، جریان حرکت خودروها را بهصورت لحظهای مدیریت کند.
وی در ادامه گفت: یکی از مهمترین ظرفیتهای موجود در این زمینه، سامانه حملونقل هوشمند (ITS) است؛ در حال حاضر حدود ۹۰۰ دوربین هوشمند در تقاطعها و معابر اصلی شهر نصب شده که اطلاعات مربوط به تردد، سرعت خودروها و تخلفات رانندگی را به مرکز کنترل ترافیک ارسال میکنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان ادامه داد: الگوریتمهای هوش مصنوعی با تحلیل این دادهها، زمانبندی چراغهای راهنمایی، هشدارهای ازدحام و مدیریت جریان عبورومرور را بهصورت هوشمند انجام میدهند، حتی در شرایط اضطراری همچون قطعی برق نیز این سامانه با استفاده از سیستمهای پشتیبان قادر به ادامه فعالیت است.
اولویت دادن به حملونقل عمومی
منتظرالقائم افزود: یکی از راهکارهای مؤثر برای کاهش ترافیک، ایجاد کریدورهای هوشمند ویژه ناوگان حملونقل عمومی است؛ در این مدل چراغهای راهنمایی با سامانه موقعیتیابی اتوبوسها هماهنگ شده و هنگام نزدیک شدن اتوبوس یا خطوط BRT، اولویت عبور به آنها داده میشود.
وی تصریح کرد: اجرای چنین سیستمی علاوهبر کاهش زمان سفر، موجب افزایش تعداد سرویسها، ارتقای کیفیت خدمات حملونقل عمومی و کاهش استفاده از خودروهای شخصی خواهد شد، تجربه بسیاری از شهرهای دنیا نیز نشان میدهد که این فناوری میتواند کارایی شبکه حملونقل را تا بیش از ۳۰ درصد افزایش دهد.
ناوگان متصل و خدمات هوشمند شهری
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان خاطرنشان کرد: تمام اتوبوسهای شهر میتوانند به سامانه موقعیتیابی خودرو (AVL) مجهز شوند تا اطلاعات لحظهای موقعیت آنها به مرکز کنترل منتقل شود؛ این اطلاعات از طریق اپلیکیشنهای شهری در اختیار شهروندان قرار میگیرد تا زمان دقیق رسیدن اتوبوسها را مشاهده کرده و پرداخت کرایه نیز بهصورت دیجیتال و از طریق QR Code انجام شود؛ چنین خدماتی علاوهبر افزایش رضایت شهروندان، کیفیت برنامهریزی سفرهای درونشهری را نیز بهبود میبخشد.
پارکینگ هوشمند و قیمتگذاری پویا
منتظرالقائم تصریح کرد: یکی دیگر از ظرفیتهای هوش مصنوعی، مدیریت هوشمند پارکینگهای شهری است؛ در این مدل، شهروندان پیش از حرکت میتوانند محل پارک خودرو را رزرو کنند و تعرفه پارکینگ نیز متناسب با میزان تقاضا، ترافیک منطقه و ساعات مختلف شبانهروز بهصورت پویا تعیین شود؛ این راهکار علاوهبر کاهش زمان جستوجوی جای پارک، سهم قابل توجهی در کاهش ترافیک و توزیع متوازن خودروها در سطح شهر خواهد داشت.
وی افزود: از دیگر ایدههای قابل اجرا، استفاده از سرعتگیرهای هوشمند است؛ تجهیزاتی که در زمان تراکم بالای ترافیک جمع شده و امکان عبور روانتر خودروها را فراهم میکنند و در ساعات خلوت مجدد فعال میشوند تا ایمنی معابر حفظ شود.
هوش مصنوعی و مدیریت بحران آب
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان تصریح کرد: بحران آب اصفهان تنها یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه به یکی از مهمترین چالشهای حکمرانی شهری تبدیل شده است؛ هوش مصنوعی در این حوزه میتواند در سه سطح اصلی ایفای نقش کند. نخست، پایش و پیشبینی وضعیت منابع آب است.
منتظرالقائم افزود: با استفاده از سنسورهای هوشمند، تصاویر ماهوارهای و الگوریتمهای یادگیری ماشین میتوان وضعیت منابع آب زیرزمینی، میزان برداشت از چاهها و روند فرونشست زمین را بهصورت مستمر پایش کرد و هشدارهای زودهنگام درباره خشکسالی یا کاهش سطح آب ارائه داد. در این زمینه پژوهشگران دانشگاه صنعتی اصفهان نیز مطالعات ارزشمندی از جمله استفاده از شبکههای عصبی مصنوعی برای پیشبینی کیفیت آب زایندهرود انجام دادهاند.
وی در ادامه گفت: سطح دوم، مدیریت مصرف آب است؛ سامانههای هوشمند میتوانند الگوی مصرف خانوارها، صنایع و بخش کشاورزی را تحلیل کرده و راهکارهای بهینه مصرف را ارائه دهند.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان بیان کرد: یکی از ایدههای قابل بررسی، ایجاد سازوکاری مشابه بازار صرفهجویی آب است؛ مدلی که در آن میزان صرفهجویی شهروندان یا صنایع به مشوقهای اقتصادی تبدیل شود و انگیزه لازم برای کاهش مصرف ایجاد کند.
مدیریت آبهای سطحی
منتظرالقائم تصریح کرد: از دیگر راهکارهای پیشنهادی، احداث مخازن ذخیره آب در نقاط مستعد جمعآوری روانآبهای سطحی همچون مدارس، دانشگاهها، زیرگذرها و سایر فضاهای عمومی است. هوش مصنوعی میتواند میزان آب ذخیرهشده، کیفیت آن و بهترین زمان استفاده از این منابع را مدیریت کرده و بهرهوری منابع آبی را افزایش دهد.
پایش فرونشست زمین
وی با بیان اینکه فرونشست یکی از مهمترین تهدیدهای زیرساختی اصفهان است، افزود: ایجاد شبکهای از ایستگاههای دائمی GPS، استفاده از تصاویر راداری ماهوارهای و مدلسازی رفتار خاک، امکان تهیه نقشههای دقیق خطر را فراهم میکند؛ هوش مصنوعی با تحلیل این دادهها میتواند مناطق بحرانی را شناسایی کرده و هشدارهای لازم را پیش از وقوع خسارت در اختیار مدیران قرار دهد.
هوش مصنوعی در کاهش آلودگی هوا
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان گفت: آلودگی هوای اصفهان حاصل برهمکنش عوامل متعددی از جمله فعالیتهای صنعتی، ترافیک شهری و گردوغبار است. سامانههای هوشمند پایش کیفیت هوا با استفاده از شبکهای از حسگرهای شهری، وضعیت آلایندهها را بهصورت لحظهای اندازهگیری کرده و کیفیت هوا را برای ساعات آینده پیشبینی میکنند؛ این اطلاعات هم به شهروندان برای برنامهریزی فعالیتهای روزانه کمک میکند و هم امکان اجرای اقدامات مدیریتی پیشگیرانه را برای مسئولان فراهم میسازد و از سوی دیگر مدیریت هوشمند ترافیک با کاهش زمان سفر و حذف توقفهای غیرضروری، به کاهش انتشار آلایندهها نیز کمک خواهد کرد.
مدیریت هوشمند انرژی
منتظرالقائم با بیان اینکه هوش مصنوعی در حوزه انرژی نیز کاربردهای گستردهای دارد، خاطرنشان کرد: یکی از نمونههای مهم، بازیابی انرژی حاصل از ترمزگیری قطار شهری و استفاده مجدد از آن برای تأمین برق ایستگاهها و تأسیسات شهری است، همچنین روشنایی هوشمند معابر که شدت نور را متناسب با حضور عابران و خودروها تنظیم میکند، علاوهبر کاهش مصرف انرژی، آلودگی نوری را نیز کاهش میدهد.
وی عنوان کرد: ایده ایجاد «خط سبز» یا محدودههای ویژه هوای پاک نیز میتواند با کمک سامانههای هوشمند اجرا شود و مناطقی که کیفیت هوا در آنها بهصورت مستمر پایش و مدیریت شده و به الگوی توسعه پایدار شهری تبدیل شوند.
دوقلوی دیجیتال؛ آینده مدیریت شهری
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان گفت: یکی از تحولآفرینترین فناوریهای امروز، دوقلوی دیجیتال (Digital Twin) است؛ نسخهای مجازی و پویا از شهر که اطلاعات مربوط به زیرساختها، ساختمانها، شبکههای آب و برق، حملونقل و سایر اجزای شهر را بهصورت یکپارچه در اختیار مدیران قرار میدهد.
منتظرالقائم اضافه کرد: با استفاده از دوقلوی دیجیتال میتوان پیش از اجرای هر پروژه، پیامدهای آن را شبیهسازی کرد؛ برای مثال باید بررسی کرد که احداث یک خط جدید مترو، مسدود شدن یک خیابان یا اجرای یک پروژه عمرانی چه تأثیری بر ترافیک، آلودگی هوا و کیفیت زندگی شهروندان خواهد داشت.
وی تصریح کرد: این فناوری امکان ناحیهبندی هوشمند شهر بر اساس شاخصهایی همچون مصرف آب و انرژی، میزان مشارکت شهروندان و سطح رضایت عمومی را فراهم میکند و در بازآفرینی بافتهای فرسوده نیز میتواند نقش مهمی داشته باشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان خاطرنشان کرد: امروزه شهرهای پیشرویی همچون سنگاپور و بسیاری از کلانشهرهای جهان از فناوری دوقلوی دیجیتال برای مدیریت هوشمند استفاده میکنند؛ اصفهان نیز با اتکا به ظرفیت دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان و سرمایه انسانی متخصص، این توانایی را دارد که از این فناوری برای ارتقای کیفیت حکمرانی شهری، افزایش بهرهوری منابع و بهبود کیفیت زندگی شهروندان بهره گیرد.
منتظرالقائم گفت: هوش مصنوعی در نهایت یک ابزار فناورانه صرف نیست، بلکه زیرساختی برای تصمیمگیری علمی، حکمرانی هوشمند و توسعه پایدار است؛ هر اندازه شهرها زودتر به سمت استفاده نظاممند از این فناوری حرکت کنند، توان بیشتری برای مدیریت چالشهای پیچیده امروز و ساختن آیندهای کارآمدتر و زیستپذیرتر خواهند داشت.
نظر شما