به گزارش خبرگزاری ایمنا از فارس، مهدی قلندری در آیین گرامیداشت سالروز ثبت ملی بافت تاریخی شیراز، با اشاره به جایگاه بافت تاریخی در هویت فرهنگی و تاریخی شهر اظهار کرد: بافت تاریخی شیراز تنها مجموعهای از بناهای ارزشمند نیست، بلکه روایتگر تاریخ، فرهنگ و سبک زندگی مردمان این سرزمین در طول قرنهاست و حفاظت از آن، به معنای حفاظت از هویت شهر است.
وی با اشاره به حضور نوجوانان و خانوادهها در این مراسم افزود: حضور نسل جوان در چنین برنامههایی امیدبخش است. نوجوانانی که امروز همراه والدین خود در این آیین شرکت کردهاند، سرمایههای آینده شهر هستند و امیدواریم با آشنایی بیشتر با ارزشهای میراث فرهنگی، نقش مؤثری در حفاظت از بافت تاریخی شیراز ایفا کنند.
معاون شهرسازی و معماری شهرداری شیراز گفت: احیای بافت تاریخی تنها به مرمت ساختمانها محدود نمیشود، بلکه احیای زندگی، هویت و جریان فرهنگی در این محدوده تاریخی را نیز شامل میشود و تحقق این هدف بدون همراهی مردم امکانپذیر نیست.
قلندری با تأکید بر استمرار برنامههای حفاظت و احیای بافت تاریخی اظهار کرد: امیدواریم با همکاری دستگاههای متولی، متخصصان و شهروندان، مسیر صیانت از این میراث ارزشمند را با قدرت ادامه دهیم تا بافت تاریخی شیراز به عنوان یکی از مهمترین سرمایههای فرهنگی کشور برای نسلهای آینده حفظ شود.
بافت تاریخی، کتابخانهای از دانش معماری شیراز است
مهدی پارسایی معاون هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس هم با قدردانی از همراهی دستگاههای اجرایی، فعالان بخش خصوصی و تشکلهای میراث فرهنگی، همدلی ایجادشده برای برگزاری این رویداد را سرمایهای ارزشمند برای استان دانست.
وی با اشاره به نقش مؤثر بخش خصوصی در حوزه میراث فرهنگی اظهار کرد: فعالان این بخش در بسیاری از موارد با برگزاری رویدادهای خودجوش و انگیزهبخش، دستگاههای دولتی را نیز به حرکت واداشتهاند و این همافزایی میان نهادهای مختلف، ظرفیتی مهم برای حفاظت از میراث تاریخی شیراز به شمار میرود.
پارسایی با بیان اینکه بافت تاریخی، موضوعی چندوجهی و پیچیده است، گفت: هر فرد میتواند از منظر متفاوتی به این گنجینه نگاه کند، اما از دیدگاه مهندسی، بافت تاریخی مجموعهای از نسبتها، اندازهها و تناسباتی است که در طول قرنها شکل گرفته و حاصل تجربه زیست انسان در این اقلیم است.
معاون استاندار فارس با اشاره به ریشه واژه مهندسی افزود: مهندسی از هندسه و مفهوم تناسبات سرچشمه میگیرد و هنگامی که از بافت تاریخی سخن میگوییم، در حقیقت درباره نسبتهای هوشمندانهای صحبت میکنیم که معماران و مهندسان گذشته برای پاسخگویی به نیازهای زندگی انسان طراحی کردهاند.
وی با تشبیه بافت تاریخی شیراز به کتابخانهای بزرگ تصریح کرد: هر بنای تاریخی همچون کتابی است که درون خود تجربه، دانش و راهکارهایی برای مواجهه انسان با محیط پیرامونش دارد. این بناها عصاره تلاش انسان هوشمند شیرازی برای پاسخ به مسائل جغرافیایی، اقلیمی و اجتماعی هستند و میتوانند در زمان حاضر نیز برای ما راهگشا باشند.
پارسایی ادامه داد: جغرافیای شیراز طی قرنها تغییر چندانی نکرده، اما دانش و فناوری بشر دستخوش تحول شده است. پرسشهایی که این جغرافیا امروز پیش روی ساکنان قرار میدهد، همان پرسشهایی است که پیشینیان نیز با آن مواجه بودهاند و پاسخهای موفق آنان در قالب بناهای تاریخی همچنان در برابر ما قرار دارد.
معاون هماهنگی امور گردشگری و زیارت استانداری فارس با تأکید بر ضرورت مطالعه بافت تاریخی به عنوان یک منبع آموزشی گفت: معماران و شهرسازان امروز باید پیش از طراحی فضاهای جدید به این میراث رجوع کنند، چرا که بسیاری از پاسخهای موفق به مسائل مرتبط با سکونت، تجارت، آموزش و عبادت در آثار تاریخی شیراز ثبت شده است.
وی با اشاره به ویژگیهای اقلیمی شیراز و نقش معماری سنتی در ایجاد آسایش اظهار کرد: توجه به باغ، آب و حوض در بافت تاریخی، یکی از جلوههای هوشمندی معماران گذشته است. وجود هزاران حوض در خانههای تاریخی، شبکهای گسترده از رطوبت در سطح شهر ایجاد میکرد که در کنار نسیم ورودی از دامنههای دراک، همچون سامانهای طبیعی برای خنکسازی عمل میکرد.
معاون استاندار فارس افزود: باغهای بالادست شهر، بهویژه در محدوده قصردشت، علاوه بر تعدیل دمای هوا، با درختان نارنج و مرکبات، عطر و طراوت بهار شیراز را شکل میدادند و همین کیفیت منحصربهفرد، عنوان «بهار شیراز» را به نمادی شناختهشده در کشور تبدیل کرده است.
پارسایی در پایان با تأکید بر ضرورت مطالعه مستمر بافت تاریخی شیراز خاطرنشان کرد: این میراث ارزشمند تنها به گذشته تعلق ندارد، بلکه گنجینهای برای امروز و آینده است و مهندسان، پژوهشگران، مدیران و همه شهروندان باید با مراجعه مستمر به آن، درسهای لازم برای ساخت شهری پایدار، هویتمند و متناسب با اقلیم شیراز را بیاموزند.
فارس، موزهای روباز که نیازمند «نقشه راه» مدیریت یکپارچه است
صادق زارع معاون ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس، نیز در این آیین با اشاره به ظرفیتهای کمنظیر استان در حوزه میراث فرهنگی اظهار کرد: فارس به معنای واقعی کلمه یک موزه روباز است؛ استانی که با بیش از سه هزار و ۳۰۰ اثر ثبت ملی، از بناها و بافتهای تاریخی گرفته تا محوطهها، کاروانسراها، قلعهها، آتشکدهها، قنوات و آثار طبیعی و ناملموس، یکی از غنیترین استانهای کشور در حوزه میراث فرهنگی محسوب میشود.
وی با بیان اینکه حفاظت از این حجم گسترده از آثار تنها با تکیه بر اعتبارات دولتی امکانپذیر نیست، افزود: امکانات موجود با نیازهای حوزه میراث فرهنگی فاصله زیادی دارد و اگر تنها به بودجههای دولتی متکی باشیم، بخش قابل توجهی از این میراث ارزشمند در معرض از دست رفتن قرار خواهد گرفت؛ بنابراین باید از تمامی ظرفیتهای قانونی، اجتماعی و مردمی برای حفاظت و احیای میراث فرهنگی بهره گرفت.
زارع با تأکید بر مغفول ماندن بخشی از ظرفیتهای قانونی گفت: مشارکت مردم یکی از مهمترین این ظرفیتهاست. تجربه نشان داده است هرجا مردم نسبت به ارزش آثار تاریخی آگاهی پیدا کردهاند، خود به بهترین حافظان میراث فرهنگی تبدیل شده و در برابر تعرض و تخریب ایستادگی کردهاند.
وی، همچنین نقش تشکلهای مردمی و انجمنهای میراث فرهنگی را مهم دانست و افزود: استان فارس در ثبت آثار تاریخی، طبیعی و ناملموس جایگاهی ممتاز دارد، اما هنوز از ظرفیت انجمنها و تشکلهای تخصصی به اندازه کافی استفاده نشده است. این مجموعهها میتوانند بازوی اجرایی و فرهنگی مهمی برای حفاظت از میراث استان باشند.
معاون ادارهکل میراث فرهنگی فارس با اشاره به ظرفیت خیرین در این حوزه گفت: همانگونه که خیران مدرسهساز و سلامت سالهاست در کشور فعالیت میکنند، اکنون زمان آن رسیده است که خیران میراث فرهنگی نیز به شکل سازمانیافته وارد این عرصه شوند. نمونههای موفقی از مشارکت خیران در مرمت و احیای آثار تاریخی استان وجود دارد که باید توسعه یابد.
وی ماده ۲۰ قانون برنامه توسعه را یکی از مهمترین ظرفیتهای قانونی کشور دانست و افزود: این قانون امکان تبدیل مالیات به سرمایه میراثی را فراهم کرده است؛ به این معنا که فعالان اقتصادی میتوانند به جای پرداخت بخشی از مالیات، در مرمت و احیای بناهای تاریخی سرمایهگذاری کنند. این ظرفیت باید بیش از گذشته معرفی و عملیاتی شود.
زارع همچنین با انتقاد از اجرای ناقص قانون حمایت از مرمت و احیای بافتهای تاریخی مصوب سال ۱۳۹۸ گفت: این قانون برای دستگاههای مختلف، از شهرداری و وزارت راه و شهرسازی گرفته تا بانکها، وزارت کار و دیگر نهادهای مرتبط، تکالیف مشخصی تعیین کرده است، اما بخش قابل توجهی از این تکالیف همچنان اجرایی نشده و روی کاغذ باقی مانده است.
وی، آموزش مهارتهای سنتی مرمت را از دیگر ضرورتهای حوزه میراث فرهنگی برشمرد و افزود: آموزشهای تخصصی مرمت باید در نظام آموزشی و مهارتآموزی کشور تقویت شود و فرهنگ حفاظت از میراث فرهنگی نیز از مدارس آغاز شود. طرحهایی مانند «هر مدرسه یک موزه» میتواند نسل آینده را با ارزشهای تاریخی و فرهنگی آشنا کند.
معاون ادارهکل میراث فرهنگی فارس با اشاره به روند سرمایهگذاری بخش خصوصی در بافت تاریخی شیراز گفت: حضور سرمایهگذاران در سالهای اخیر اتفاقی مثبت بوده و به احیای تعدادی از خانههای تاریخی کمک کرده است، اما این سرمایهگذاریها به صورت متوازن در سراسر بافت توزیع نشده و بخشهایی همچنان از این روند بیبهره ماندهاند.
وی تأکید کرد: مشکلات بافت تاریخی تنها به مسائل کالبدی محدود نمیشود و مسائل اجتماعی، اقتصادی، زیستمحیطی و کیفیت زندگی ساکنان نیز باید همزمان مورد توجه قرار گیرد. احیای واقعی زمانی محقق میشود که زندگی، اقتصاد و حضور مردم دوباره به بافت تاریخی بازگردد.
زارع با بیان اینکه بنایی که مورد استفاده قرار نگیرد، محکوم به فرسودگی است، گفت: باید از نگاه صرفاً حفاظتی عبور کرده و به سمت حفاظت پویا و باززندهسازی حرکت کنیم؛ رویکردی که در آن بناهای تاریخی ضمن حفظ اصالت، دوباره وارد چرخه زندگی، اقتصاد، گردشگری و فعالیتهای فرهنگی شوند.
وی تدوین ضوابط اختصاصی و طرح جامع حفاظت و احیای بافت را از مهمترین نیازهای بافت تاریخی شیراز دانست و افزود: امروز بافت تاریخی شیراز همچنان از نبود یک نقشه راه تخصصی رنج میبرد. نه ضوابط اختصاصی برای مداخلات در بافت وجود دارد و نه طرحی یکپارچه برای حفاظت و احیا؛ در حالی که بدون چنین اسنادی، مدیریت این میراث ارزشمند با چالشهای جدی مواجه خواهد بود.
زارع در پایان با تأکید بر ضرورت تعریف پروژههای محرک توسعه در نقاط کلیدی بافت تاریخی گفت: احیای هدفمند چند پلاک و محور شاخص میتواند مانند یک دومینو، روند باززندهسازی را به دیگر بخشهای بافت تاریخی گسترش دهد و شیراز را به الگویی موفق در حفاظت، احیا و بهرهبرداری پایدار از میراث فرهنگی تبدیل کند.
بافت تاریخی میراث زنده است، نه محله فرسوده
نسترن نژداغی رئیس اداره بازآفرینی شهری شهرداری شیراز، نیز با اشاره به تغییر رویکرد مدیریت شهری نسبت به بافت تاریخی اظهار کرد: امروز مدیریت شهری دیگر خود را صرفاً کارفرما نمیداند، بلکه نقش تسهیلگر و توانمندساز را بر عهده گرفته است. این تغییر نگرش حاصل سالها تلاش، آموزش و همراهی فعالان حوزه میراث فرهنگی، استادان دانشگاه و کنشگران بازآفرینی شهری است.
وی افزود: مدیریت شهری امروز در کنار مجموعههای تخصصی و فعالان میراث فرهنگی قرار گرفته و شهرداری شیراز خود را بخشی از زنجیره حفاظت و احیای هویت تاریخی شهر میداند. بر همین اساس، انتخاب مدیران حوزه بافت تاریخی نیز با حساسیت و دقت بیشتری نسبت به گذشته انجام میشود.
نژداغی با بیان اینکه شیراز تنها با ساختمانهای تاریخی شناخته نمیشود، گفت: هویت این شهر در صدای اذان مسجد وکیل، عطر و طعم زندگی، شعر، گفتوگوی همسایهها و خاطرات جاری در کوچهها و گذرهای تاریخی آن نهفته است و بازآفرینی باید تمامی این ابعاد را در بر بگیرد.
وی، با مرور تجربه بیش از دو دهه فعالیت در حوزه بازآفرینی شهری تصریح کرد: در سالهای گذشته تجربههایی همچون تملک، تخریب و نوسازی را پشت سر گذاشتهایم که برخی موفق و برخی ناموفق بودهاند، اما امروز به این باور رسیدهایم که شهر کهن، شهری فرسوده نیست؛ بلکه میراثی زنده است که باید متناسب با نیازهای امروز، مرمت، معاصرسازی و احیا شود.
رئیس اداره بازآفرینی شهری شهرداری شیراز ادامه داد: رویکرد «بازآفرینی فرهنگمبنا» که طی سالهای اخیر در شیراز دنبال شده، بر دو اصل استوار است؛ نخست، رویدادمحور بودن برنامهها و دوم، ارتقای کیفیت زندگی و معیشت ساکنان بافت تاریخی. امروز از محدودهای با بیش از ۱۳ هزار قطعه و حدود ۷۷ هزار نفر جمعیت سخن میگوییم که بدون توجه به نیازهای ساکنان آن، هیچ برنامهای به نتیجه نخواهد رسید.
وی با اشاره به ضرورت مشارکت مردم در توسعه پایدار گفت: روایت شهر باید از دل تاریخ و فرهنگ آن استخراج شود و در طراحی فضاهای شهری، زمینهگرایی، شناخت رفتار شهروندان و توجه به هویت شیراز در اولویت قرار گیرد.
نژداغی همچنین بر انسانمحور بودن فضاهای تاریخی تأکید کرد و گفت: کوچههای بافت تاریخی پیش از اختراع خودرو شکل گرفتهاند؛ بنابراین در این فضاها حق تقدم با انسان است، نه خودرو. باید فضاهای شهری را از سلطه خودرو خارج و دوباره در اختیار مردم قرار دهیم تا شهر به مکانی برای زندگی، تعامل و تجربه زیسته تبدیل شود، نه صرفاً محلی برای عبور.
وی با اشاره به ضرورت تدوین ضوابط تخصصی برای مداخله در بافت تاریخی از آمادگی شهرداری شیراز برای همکاری با جامعه مهندسی و متخصصان خبر داد و ابراز امیدواری کرد بهزودی مجموعهای از ضوابط و مشوقهای تخصصی برای حفاظت، مرمت و بازآفرینی بافت تاریخی شیراز تدوین و اجرایی شود.
رئیس اداره بازآفرینی شهری شهرداری شیراز در پایان گفت: مدیریت شهری از ایدههای نو استقبال میکند و درهای شهرداری به روی متخصصان، دانشگاهیان، فعالان میراث فرهنگی و همه دلسوزان شیراز باز است. حفظ و احیای هویت این شهر تنها از مسیر مشارکت جمعی و همافزایی همه نهادها و شهروندان امکانپذیر خواهد بود.
نظر شما