به گزارش خبرگزاری ایمنا، شهرهای ایران در سالهای اخیر و همزمان با افزایش دمای هوا، کاهش منابع آبی و رشد ساختوساز، بیشتر از گذشته به اهمیت زیرساختهای طبیعی پی بردهاند، در چنین شرایطی فضای سبز دیگر یک عنصر تزئینی در مدیریت شهری محسوب نمیشود، بلکه بخشی از زیرساخت تابآوری شهرها در برابر گرما، آلودگی هوا و تنشهای محیطزیستی است.
با این حال، محدودیتهای مالی و تدوین بودجههای انقباضی، این پرسش را پیشروی مدیران شهری قرار داده است که چگونه میتوان میان توسعه عمرانی و حفظ سرمایههای سبز شهر تعادل برقرار کرد.
بسیاری از متخصصان معتقدند اگرچه برخی پروژههای عمرانی را میتوان با تأخیر اجرا کرد، اما درختان و فضای سبز چنین فرصتی ندارند؛ زیرا کوچکترین وقفه در نگهداری آنها، خسارتی به همراه دارد که جبرانش سالها زمان میبرد.
با وجود این چالش، تجربه برخی شهرها و مراکز علمی کشور نشان میدهد که راهحل تنها افزایش بودجه نیست بلکه در کنار توجه به منابع درآمدی لازم برای توسعه فضای سبز شهری، حرکت به سمت طراحی فضاهای سبز کمنیاز به آب، استفاده از گونههای بومی، اصلاح شیوههای نگهداری، آموزش مستمر کارشناسان و تقویت همکاری میان شهرداریها، دانشگاهها و بخش خصوصی، مسیری است که میتواند هم هزینهها را مدیریت کند و هم کیفیت فضای سبز را ارتقا دهد.
نمونههایی همچون جایگزینی تدریجی پوشش گیاهی کممصرف در دانشگاه صنعتی اصفهان و اجرای طرحهای مشابه در برخی شهرها، نشان میدهد مدیریت علمی میتواند حتی در شرایط محدودیت منابع نیز نتایج قابل توجهی به همراه داشته باشد.
باید پذیرفت که فضای سبز دیگر تنها بخشی از سیمای شهرها نیست؛ امروز این حوزه به یکی از مهمترین ارکان توسعه پایدار شهری تبدیل شده است و درختان و پوشش گیاهی با کاهش دمای محیط، افزایش رطوبت، بهبود کیفیت هوا، ایجاد سایه و ارتقای سلامت جسمی و روانی شهروندان، نقشی فراتر از زیباسازی شهری ایفا میکنند و به همین دلیل، بسیاری از شهرهای پیشروی جهان سرمایهگذاری در این حوزه را بخشی از سیاستهای کلان مدیریت شهری میدانند.
همزمان با افزایش گرمای هوا و ضرورت مدیریت مصرف آب، رویکردهای نوین در طراحی فضای سبز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. استفاده از گونههای بومی و مقاوم، توسعه فضاهای سبز کمنیاز به آب، بهرهگیری از دانش دانشگاهها و اصلاح روشهای نگهداری، از جمله اقداماتی است که میتواند ضمن کاهش مصرف منابع، کیفیت فضای سبز شهری را نیز ارتقا دهد.
تجربههای موفق داخلی نشان داده است که با برنامهریزی علمی و نگاه بلندمدت، میتوان میان حفظ منابع آب و توسعه فضای سبز تعادل برقرار کرد؛ حرکت به سمت الگوهای نوین کاشت، آموزش مستمر کارشناسان و حمایت از تولید گونههای سازگار با اقلیم، ظرفیتهایی است که میتواند مسیر توسعه پایدار فضای سبز را در شهرهای کشور هموارتر کند.
توسعه فضای سبز کیفیت زیست را در شهرها افزایش میدهد
علی نیکبخت، متخصص فضای سبز شهری و استاد دانشگاه صنعتی اصفهان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا میگوید: به علت شرایط خاص حاکم بر کشور، کمبود منابع مالی وجود دارد و به نوعی شهرداری ها در مرحله اول موظف به بازسازی اماکن آسیب دیده شدهاند و بودجهای که به طور کلی در شهرها برای فعالیتهای مختلف تخصیص داده میشده، کاهش پیدا کرده است.
وی می افزاید: ارزیابی کلی از وضعیت فضای سبز شهرها و فعالیتهای که در حال حاضر در کلانشهرها در حال انجام است، نشان میدهد که ما با یک بودجه انقباضی روبهرو هستیم.
این متخصص فضای سبز شهری عنوان می کند: اگرچه شرایط دشوار است اما درخواست من از شهرداران این است که نباید از رسیدگی به درختان در فضای سبز شهرها با توجه به آثار تغییر اقلیم غافل شویم چراکه هرگونه کوتاهی در نگهداری فضای سبز خسارت های غیر قابل جبرانی را به همراه خواهد داشت.
نیکبخت خاطرنشان می کند: این مهم به ویژه در شهرهای دارای فضای سبز کهنسال از جمله اصفهان، همدان، محلات، سنندج و حتی تهران اهمیت زیادی دارد. فضای سبز همچون پروژههای عمرانی نیست که بتوان کمبود یک سال را برای سال آینده جبران کرد و هرگونه کوتاهی در این حوزه صدمات جبرانناپذیری به داراییهای ارزشمند شهرها یعنی درختان وارد میکند.
وی ادامه می دهد: نیاز است شوراهای اسلامی شهر تا جایی که امکان دارد منابع را برای حفظ فضای سبز شهر از حالت انقباضی خارج کنند و همچنان توجه جدی به این حوزه داشته باشند، اگرچه حتی در شرایط مطلوب نیز سرمایهگذاری در حوزه فضای سبز در مقایسه با بودجههای عمرانی قابل توجه نیست.
استاد دانشگاه صنعتی اصفهان ادامه می دهد: توسعههای عمرانی در شهرها کیفیت محیط زیست را کاهش و توسعه فضای سبز کیفیت زیست را در شهرها افزایش میدهد، قبل از این شرایط دشوار توجه به پروژههای عمرانی در بیشتر شهرها بیش از فضای سبز بود و با توجه به این شرایط این پروژههای فضای سبز بیشتر تحت تاثیر قرار گرفته است.
نیکبخت تاکید می کند: در بسیاری از شهرها آگاهیهای لازم در زمینه کاشت گونههای جایگزینی که در شهرها مورد استفاده قرار گیرند، وجود ندارد و مطالعاتی در این زمینه انجام نشده است.
وی ادامه می دهد: به علاوه نگهداری فضای سبز هنوز به صورت سنتی و نیمه سنتی هست، طی ۱۰ سال اخیر از بسیاری از شهرها و کلانشهرها بازدید و با مسئولان صحبت کردیم، با وجود زحمات زیادی که کارشناسان و مسئولان فضای سبز دارند شاهد هستیم که فقر دانشی در این زمینه وجود دارد.
متخصص فضای سبز شهری می گوید: لازم است انجمنهای تخصصی مدیران عامل فضای سبز کلانشهرهای کشور، انجمن علوم باغبانی ایران، انجمن فضای سبز و منظر بیشتر فعال باشند و کارگاههای آموزشی متعدد برگزار کنند؛ شهرداری اصفهان طی چند سال گذشته فعالیتهای خوبی در این زمینه انجام داده است و حتی از شهرهای دور و نزدیک کشور برای شرکت در این کارگاهها مشارکت میکردند.
نیکبخت تاکید می کند: البته نیازمند برنامه منظمتر و منسجمتر و بازآموزی هستیم، اگر در نظر بگیریم که توسعه فضای سبز به عنوان پدافند غیرعامل عمل می کند و می تواند با توجه به کارکردهایی که دارد از بسیاری از مشکلات بعدی مرتبط با سلامت جسمی و روحی در شهرها جلوگیری کند و کیفیت زیست را افزایش میدهند، بازآموزی کارشناسان اهمیت خودش را نشان میدهد.
امکان تولید گونههای کم آب به تولیدکنندگان بخش خصوصی داده شود
وی اضافه می کند: اگرچه در کشور ما گونههای گیاهی بسیار متعدد از جمله گونههای درختی و درختچهای در زاگرس زیبا و رشته کوههای البرز وجود دارد، اما کمتر شناسانده شده است، اگر هم شناسایی شده باشد به دلیل اقبال کم شهرداریها در عمل تولیدکنندگان نیز رغبتی به تولید ندارند، به همین دلیل در بازار کمتر پیدا و کاشته میشود.
استاد دانشگاه صنعتی اصفهان خاطرنشان می کند: لازم است شهرداریهای کلانشهرهای کشور تقاضای خودشان را به سمت گونههای بومی ببرند، شهرداریها از برنامهها در دانشگاهها برای شناسایی و اصلاح و در نهایت عرضه به بازار و فراهم آوردن گونههای جدید درختان، حمایت کنند.
نیکبخت می افزاید: طراحیهای کمنیاز به آب از هفت اصل پیروی میکند که با رعایت آن اصول میتوانیم فضاهای سبز زیبا را با حداقل مصرف آب داشته باشیم، در این طرحها گیاهان پوششی و چمن نیز وجود دارد اما بیشتر از انواع گونههای مقاوم و کمنیاز به آب استفاده میشود.
وی می افزاید: در این طرحها به اقلیم و خردهاقلیم توجه و از خاکورزی بهینه و الگوهای محلی استفاده میشود؛ بعضی شهرها در استان اصفهان از جمله شاهینشهر، خمینیشهر اقداماتی را در این زمینه آغاز کردهاند و دانشگاه صنعتی اصفهان نیز دراین زمینه کمک کرده است.
متخصص فضای سبز شهری می گوید: همانطور که پوشش فضای سبز پردیس مرکزی دانشگاه صنعتی اصفهان در یک بازه زمانی چهارساله با فضای سبز کمآب جایگزین شد، این فرایند در کلانشهرهای ما نیز اتفاق بیفتد؛ آنچه مسلم است اینکه بدون برنامهریزی و طراحی صحیح، ایجاد فضای سبز کمنیاز به آب یک الگوی شکست خورده هست.
نیکبخت عنوان می کند: تنها پهن کردن سنگریزههای رنگی و کاشت تعدادی درخت در داخل آنها و حذف چمن ایدهای نادرست است در حالی که در صورت طراحی مناسب برای فضای سبز کمنیاز به آب، آن چه به دست می آید، نوآورانه و با حداقل مصرف آب است و بیشتر مورد پسند مردم است.
وی ادامه می دهد: لازم است در طراحی فضاهای سبز شهری یک سری گونههای کمنیاز به آب از جمله چمن کمآب مورد استفاده قرار بگیرد و در شهرها توسعه پیدا کند، به علاوه باید امکان تولید این گونهها به تولیدکنندگان بخش خصوصی داده شود تا این گونهها را تولید کنند و دراختیار شهرداریها قرار دهند و شهرداریها نیز تبادلات مالی با این شرکتها را انجام دهند.
دمای هوا در فضاهای سبز تا ۱۰ درجه خنکتر است
استاد دانشگاه صنعتی اصفهان اظهار می کند: فضای سبز به طور کلی موجب آسایش اقلیمی میشود به این معنا که رطوبت را افزایش میدهد، موجب خنک شدن، کاهش دمای هوا و ایجاد سایه میشود؛ ما در کشوری زندگی میکنیم که در بیشتر مناطق آن در سال، بیشتر از ۳۴۰ روز آفتابی داریم بنابراین داشتن سایه برای شهرهای ما حیاتی است و باید در توسعه درختکاری شهرها اهتمام داشته باشیم.
نیکبخت اضافه می کند: کاشت درختان در شهرها، خیابانها و معابر باید به نحوی انجام شود که سایهانداز باشد، چنانچه طراحیهای قدیم در اصفهان و یزد به همین نحو بوده است اما امروزه و در خیابانسازیهای جدید کمتر به این موضوع توجه میشود.
وی عنوان می کند: زمانی که دمای هوا از ۴۰ درجه سلسیوس بالاتر میرود، هم برای درختان و هم برای انسانها آسیبزا است؛ طبق بررسیهای علمی در روزهایی که هوا بیش از اندازه گرم میشود تعداد سکتههای قلبی نیز افزایش پیدا میکند.
متخصص فضای سبز شهری ادامه می دهد: در مکانهایی که درختان و فضای سبز وجود دارد به نسبت مکانی که درخت وجود ندارد، هوا هشت تا ۱۰ درجه سلسیوس خنکتر و قابل توجه است؛ جزایر گرمایی امروزه به دلیل رایج شدن آسفالت و ایزوگامی که در شهرها مورد استفاده قرار میگیرد، بیشتر از گذشته شهرها را تحت تاثیر قرار داده است؛ در حالی که در گذشته کاهگل مورد استفاده قرار میگرفت که بر کاهش دمای شهرها اثرگذار بود.
نیکبخت خاطرنشان می کند: آسفالت خیابانها، ایزوگام سقف منازل و ساختمانها و استفاده بیش از اندازه از سیستمهای گرمایشی اسپیلیت به ایجاد جزایر گرمایی کمک میکند و شرایط زیست در داخل شهرها را دشوار میکنند بنابراین ما با ایجاد الگوی شهرسازی و طراحی فضای سبز کمنیاز به آب و ایجاد فضای سبز حجمی و کاشت درختان و افزایش رطوبت میتوانیم کیفیت زندگی شهروندان را افزایش دهیم.
به گزارش ایمنا، آنچه امروز آینده شهرها را رقم میزند، تنها حجم پروژههای عمرانی نیست؛ بلکه کیفیت تصمیمهایی است که درباره سرمایههای طبیعی شهر گرفته میشود. شاید بودجهها محدودتر از گذشته باشد، اما همین محدودیت میتواند فرصتی برای تغییر نگاه به فضای سبز از یک هزینه جاری به یک سرمایهگذاری بلندمدت باشد.
اگر شهرداریها بتوانند همزمان با حفظ درختان موجود، توسعه گونههای بومی و کمنیاز به آب را در دستور کار قرار دهند، از ظرفیت دانشگاهها برای بهروز کردن دانش فنی استفاده و سهم فضای سبز را در برنامهریزی شهری حفظ کنند، شهرها نهتنها از بحران گرما و کمآبی آسیب کمتری خواهند دید، بلکه به محیطهایی سالمتر، زیستپذیرتر و تابآورتر برای نسلهای آینده تبدیل خواهند شد.
نظر شما