به گزارش خبرگزاری ایمنا، تابستان که میآید، نفس شهرها سنگینتر میشود؛ آسفالت زیر آفتاب میسوزد، ساختمانها گرما را در خود حبس میکنند و هوای داغ، خیابانها را به کورهای بزرگ تبدیل میکند؛ در چنین روزهایی، آنچه اندکی از التهاب شهر میکاهد، سایه درختانی است که سالها طول کشیده تا قد بکشند؛ درختانی که بیهیاهو دمای شهر را پایین میآورند، گردوغبار را به دام میاندازند، اکسیژن تولید میکنند و به شهر جان میبخشند.
اما همین میراث سبز، این روزها بیش از هر زمان دیگری زیر فشار خشکسالی، افزایش دما و کمبود آب قرار گرفته است؛ فشاری که اگر برای آن چارهای اندیشیده نشود، نخستین نشانههایش را باید در خزان زودرس برگها، خشکیدگی شاخهها و کمرنگ شدن ریههای تنفسی شهر جستوجو کرد.
امروز حفظ فضای سبز دیگر تنها به آبیاری چند بوستان و کاشت چند اصله درخت خلاصه نمیشود؛ مدیریت این سرمایه ارزشمند، به یکی از پیچیدهترین مأموریتهای مدیریت شهری تبدیل شده است.
مدیران کلانشهرها ناچار هستند همزمان با افزایش دمای هوا و کاهش منابع آبی، راههای تازهای همچون بازچرخانی پساب و احداث تصفیهخانهها، توسعه شبکههای انتقال آب، اصلاح الگوی کاشت، استفاده از گونههای مقاوم و بهرهگیری از فناوریهای نوین آبیاری برای مقابله با تنش آبی برای زنده نگهداشتن درختان پیدا کنند و تلاش کردهاند از سرمایههای سبز خود در برابر بحران کمآبی محافظت کنند.
اصفهان، شهری که سالهاست خشکسالی را با تمام وجود لمس کرده، امروز یکی از جدیترین میدانهای این نبرد خاموش است. شهری که چندین هکتار فضای سبز آن دیگر نمیتواند تنها به آب زایندهرود یا چاهها متکی باشد و برای حفظ درختانش، مسیر تازهای را پیش گرفته است؛ مسیری که از بازچرخانی آب و توسعه زیرساختهای انتقال پساب آغاز میشود و تا استفاده از روشهای نوین تغذیه درختان، اصلاح گونههای گیاهی و اجرای طرحهای گسترده برای جلوگیری از خزان زودرس ادامه پیدا میکند.
۶ تصفیهخانه برای تأمین آب فضای سبز اصفهان آماده شده است
احمد شریعتی، عضو کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری اسلامی شهر اصفهان با تأکید بر اهمیت مسائل زیستمحیطی به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: در شرایط کنونی شهر اصفهان، نخستین اولویت مدیریت شهری، حفظ و نگهداری ساختار فضای سبز است، زیرا این حوزه بهصورت مستقیم بر کیفیت هوا، کاهش آلودگی و فراهم کردن محیطی سالم و قابل زیست برای شهروندان تأثیرگذار است و به همین دلیل در تأمین بودجه نیز همواره در اولویت قرار گرفته است.
وی ادامه میدهد: با توجه به خشکسالیهای سالهای اخیر، مهمترین وظیفه مدیریت شهری حفظ سرمایه ارزشمند فضای سبزی است که طی سالهای گذشته ایجاد شده و باید از نابودی آن جلوگیری شود؛ از همین رو در تدوین بودجههای سالانه، اعتبارات قابل توجهی به حوزه خدمات شهری، نگهداری و توسعه زیرساختهای فضای سبز اختصاص یافته است.
عضو کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری اسلامی شهر اصفهان با تأکید بر توسعه منابع آبی پایدار خاطرنشان میکند: یکی از مهمترین اقدامات انجامشده، احداث تصفیهخانهها، خرید پساب و بازچرخانی آب برای استفاده در آبیاری فضای سبز بوده است که اکنون نزدیک به شش مرکز تصفیهخانه آماده شده است و سه تا چهار مرکز نیز در حال فعالیت و تأمین آب مورد نیاز فضای سبز شهر هستند.
شریعتی میگوید: اقداماتی که امروز در اصفهان برای مدیریت بحران کمآبی و حفظ فضای سبز انجام میشود، در سطح کشور کمنظیر است و همین محدودیتهای ناشی از خشکسالی موجب شد مدیریت شهری با استفاده از راهکارهای علمی، مسیرهای جدیدی برای حفظ فضای سبز و تأمین منابع آبی پایدار طراحی و اجرا کند.
وی اضافه میکند: اجرای پروژه انتقال پساب از طریق احداث صدها کیلومتر شبکه لولهگذاری و بهرهگیری از تصفیهخانههایی که با روشهای روز و علمی طراحی شدهاند، یکی از بزرگترین پروژههای زیرساختی مدیریت شهری است و این شبکه بهتدریج تمام مناطق شهر را تحت پوشش قرار خواهد داد.
عضو کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری اسلامی شهر اصفهان خاطرنشان میکند: همانگونه که کشور در دوران جنگ با شناسایی نقاط ضعف و اتکا به توان داخلی به پیشرفتهای قابل توجهی دست یافت، در حوزه محیط زیست نیز محدودیتهای ناشی از خشکسالی موجب شد راهکارهای نوآورانه و علمی برای حفظ فضای سبز با همکاری شرکتهای دانشبنیان، متخصصان و کارشناسان حوزه خدمات شهری تدوین و اجرا شود.
شریعتی میگوید: بازچرخانی پساب تنها یکی از این راهکارها بوده و در کنار آن، اصلاح گونههای گیاهی، استفاده از درختان مقاوم به کمآبی، توسعه گونههای کممصرف، تولید چمنهای مقاوم در سازمان پارکها و حتی جایگزینی بعضی سطوح چمن با روشهای دیگر زیباسازی شهری نیز در دستور کار قرار گرفته است.
وی ادامه میدهد: مدیریت شهری علاوه بر اصلاح روشهای آبیاری، موضوع مقابله با آفات ناشی از تغییرات اقلیمی و افزایش دما را نیز بهصورت جدی دنبال کرده و با بهرهگیری از کارشناسان، متخصصان و پزشکان گیاهی، اقدامات پیشگیرانه و درمانی گستردهای برای جلوگیری از آسیب به درختان و فضای سبز انجام داده است.
عضو کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری اسلامی شهر اصفهان تأکید میکند: در مقطع کنونی، سیاست مدیریت شهری بر حفظ و نگهداری فضای سبز موجود متمرکز شده است و توسعه فضای سبز تنها در پروژههایی دنبال میشود که همزمان با اجرای طرحهای عمرانی، ایجاد یا تکمیل فضای سبز نیز جزئی از همان پروژه باشد تا هیچ پروژهای بدون پیوست فضای سبز به بهرهبرداری نرسد.
اصفهان با بازچرخانی پساب از فضای سبز خود در برابر خشکسالی محافظت میکند
شریعتی میگوید: طی هفتههای اخیر نیز هر پروژهای که در سطح شهر افتتاح شده، توسعه فضای سبز، کاشت درخت و درختچه یا ایجاد پوشش گیاهی مناسب بخشی از آن بوده است و این رویکرد در تمام پروژههای جدید مدیریت شهری ادامه خواهد داشت.
وی اضافه میکند: در کمیسیون ماده ۷ که مسئولیت حفظ و نگهداری فضای سبز شهر را بر عهده دارد، کوچکترین درخواست برای قطع یا جابهجایی درختان بهصورت دقیق، کارشناسی و علمی بررسی میشود و حتی در بعضی پروژهها، به دلیل اولویت حفظ درختان، اجرای طرحها متوقف یا اصلاح شده است.
عضو کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری اسلامی شهر اصفهان خاطرنشان میکند: در پروژههای عمرانی، اداری یا درمانی نیز اگر اجرای طرح مستلزم حذف یا جابهجایی درختان باشد، مالک یا دستگاه مربوط موظف است خسارت فضای سبز را جبران کند و در صورت امکان، گونههای گیاهی در فصل مناسب جابهجا شوند، حتی اگر این موضوع موجب تأخیر در اجرای پروژه شود.
شریعتی میگوید: توسعه فضای سبز اصفهان متوقف نشده است و بر اساس الگوی جدید، گونههای کممصرف و متناسب با اقلیم شهر دنبال میشود؛ پروژههایی همچون پارک بزرگ مشاهیر، باغ تندرستی، توسعه فضای سبز شرق اصفهان و طرحهای گسترده در سایت سجده با وسعت حدود ۱۶۰۰ هکتار، گواه استمرار این سیاست است.
وی اضافه میکند: مدیریت شهری توجه ویژهای به حفظ ناژوان و محور غرب اصفهان بهعنوان ریههای تنفسی شهر دارد و جاری بودن آب در زایندهرود، علاوه بر تأثیر مثبت بر فضای سبز حاشیه رودخانه و ناژوان، در کاهش آثار فرونشست زمین نیز نقش مؤثری ایفا میکند.
عضو کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری اسلامی شهر اصفهان خاطرنشان میکند: به رسمیت شناخته شدن حقابه تاریخی فضای سبز اصفهان که از زمان شیخبهایی تعیین شده بود، دستاورد مهمی برای مدیریت شهری محسوب میشود و این موضوع پشتوانهای قانونی برای دفاع از منابع آبی و حفظ فضای سبز شهر در سالهای آینده خواهد بود.
تا پایان ۱۴۰۵ رینگ انتقال آب و پساب فضای سبز اصفهان تکمیل میشود
مجتبی حقشناس، مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان با اشاره به تمهیدات مدیریت شهری برای جلوگیری از خزان زودرس درختان به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: بخشی از شرایط پیشروی فضای سبز در اختیار مدیریت شهری نیست و به تغییرات اقلیمی و عوامل طبیعی بستگی دارد، زیرا هر زمان شرایط آبوهوایی بسیار سخت شود، درختان بهطور طبیعی وارد مرحله خزان میشوند، اما شهرداری تمام تلاش خود را برای کاهش آثار این شرایط به کار گرفته است.
وی ادامه میدهد: شهر اصفهان حدود ۵۷۰۰ هکتار فضای سبز شهری دارد و بر اساس آخرین آمار وزارت نیرو، سالانه به حدود ۷۲ میلیون متر مکعب آب نیاز دارد، در حالی که مجموع آب استحصالی از چاهها و منابع آب غیرمتعارف از جمله پساب و آبهای خاکستری حدود ۳۲ میلیون متر مکعب است؛ به این معنا که کمتر از نیمی از نیاز آبی فضای سبز تأمین میشود و گیاهان با تنش شدید آبی روبهرو هستند.
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان تأکید میکند: هرچند بازگشایی زایندهرود بر بعضی مادیها تأثیرگذار بوده، اما تا زمان حاضر بیشتر چاههای حریم رودخانه یا آبگیری نشده یا با دبی بسیار پایین آبگیری شده است و به همین دلیل نمیتوان تنها به جریان رودخانه برای تأمین آب فضای سبز اتکا کرد.
حقشناس میگوید: برای عبور از تابستان، اقدامات از زمستان سال گذشته آغاز شد، زیرا هرچه درختان از نظر تغذیه و سلامت قویتر باشند، توان بیشتری برای مقابله با خشکسالی خواهند داشت، از اینرو استفاده از چالکود، تزریق مواد غذایی و مواد ضدتنش به خاک از برنامههای اصلی سازمان بوده است و همچنان ادامه دارد.
وی اضافه میکند: با همکاری سازمان پارکها و دانشگاه اصفهان، دستگاه «بیلیفت» بر اساس نمونه خارجی آن طراحی و ساخته شد و هماکنون تزریق مواد غذایی و ترکیبات ضدتنش به خاک با استفاده از این دستگاه انجام میشود، همچنین استفاده از کلاتهای آهن، کلاتهای پتاسیم و سایر مواد تقویتی در دستور کار قرار گرفته است تا ماندگاری برگها و استحکام اتصال برگ به تنه افزایش پیدا کند.
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان خاطرنشان میکند: استفاده از کیکهای چالکود آهستهرهش برای نخستینبار در اصفهان و کشور اجرا شده و روشهای درمانی همچون آندوتراپی، کوتراپی، تزریق به تنه، استفاده از تجهیزات تخصصی و عملیات گسترده کندوکوب نیز برای تقویت درختان بهویژه گونههای چنار، انجام شده است تا مقاومت آنها در برابر تنشهای محیطی افزایش یابد.
حقشناس میگوید: با اختصاص حقابه ۱۲ میلیون متر مکعبی شهر اصفهان در تابلوی منابع و مصارف وزارت نیرو، بخشی از آب مورد نیاز فضای سبز تأمین شد و بعضی مادیها بهویژه در مناطق ۱۳، ناژوان و ۹ وضعیت مناسبی داشتند، هرچند وضعیت در برخی مناطق دیگر همچنان مطلوب نیست.
۳۰۰ کیلومتر شبکه انتقال آب و پساب برای نجات فضای سبز اصفهان اجرا شده است
وی ادامه میدهد: طی دوره جدید مدیریت شهری، شبکه گسترده انتقال آب و پساب در سطح شهر اجرا شده و تاکنون حدود ۳۰۰ کیلومتر خطوط اصلی انتقال و رینگ آبرسانی احداث شده است که از اقدامات کمنظیر در کشور بهشمار میرود و این موفقیت با حمایت شورای اسلامی شهر، شهردار، معاونت خدمات شهری و معاونت مالی شهرداری محقق شده است.
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان تأکید میکند: اجرای این پروژه همچنان ادامه دارد و تا پایان سال ۱۴۰۵ تکمیل خواهد شد، در حال حاضر نیز عملیات اجرای لوله ۷۰۰ میلیمتری پلیاتیلن در مسیر خیابان بعثت، از میدان فرزانگان به سمت خیابان چمران، برای تکمیل رینگ انتقال آب و پساب در حال انجام است.
حقشناس میگوید: تاکنون حدود ۱۸۱ هزار متر مکعب مخزن ذخیره آب اجرا شده و تعدادی مخزن دیگر نیز در حال احداث یا تکمیل است تا بهصورت محلی و در کنار شبکه رینگ، نقش مؤثری در تأمین پایدار آب فضای سبز ایفا کنند.
وی اضافه میکند: همزمان با توسعه زیرساختهای انتقال آب، اصلاح الگوی کاشت نیز دنبال شده است و چمنهای سردسیری بهتدریج با گونههای گرمسیری کممصرف جایگزین شدهاند، همچنین توسعه آبیاری زیرسطحی، آبیاری مکانیزه، نوسازی شبکههای فرسوده و گسترش آبیاری قطرهای از دیگر اقدامات مهم سازمان برای مدیریت مصرف آب است.
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان خاطرنشان میکند: با وجود تمام محدودیتها، وضعیت سلامت درختان شهر مناسب است و این در حالی است که درختان طی سالهای گذشته شرایط بسیار سختی را پشتسر گذاشتهاند و همچنان فضای سبز اصفهان بهعنوان یکی از افتخارات شهر حفظ شده است.
حقشناس میگوید: عواملی همچون خشکسالی، افت شدید سطح آبهای زیرزمینی، خشک شدن حدود ۱۴۰ حلقه چاه شهرداری، کاهش آبدهی سایر چاهها، افزایش شاخص اشعه فرابنفش تا حدود ۱۲ و ۱۳، ماندگاری طولانیتر هوای گرم، گردوغبار، آلایندهها و افزایش غلظت ازن، همه فشار مضاعفی بر فضای سبز وارد کرده و موجب افزایش آسیب به برگها و تشدید خزان زودرس شده است.
وی ادامه میدهد: برای آینده فضای سبز اصفهان، برنامهای متناسب با شرایط تغییر اقلیم تدوین شده است که بر اساس آن، گونههای پرمصرف بهتدریج حذف و گیاهان پوششی، چمنهای گرمسیری، گونههای مقاوم و کمآببر، درختان سازگار با اقلیم و گونههای جنگلی مقاوم جایگزین خواهند شد.
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان تأکید میکند: مرکز تولید گیاهان مقاوم و چمنهای گرمسیری محمودآباد امروز به یکی از مراکز شاخص کشور تبدیل شده است و سالانه گونههای سازگار با شرایط اقلیمی اصفهان در این مجموعه تولید میشود.
حقشناس میگوید: سرانه فضای سبز شهر اصفهان اکنون به ۲۸ متر مربع برای هر شهروند رسیده است، اما در برخی محلات بهدلیل محدودیتهای گذشته و کمبود اراضی، عدالت فضایی بهطور کامل محقق نشده است و برخی مناطق همچنان از کمبود فضای سبز رنج میبرند.
وی اضافه میکند: بر همین اساس، مطالعات جامع عدالت مکانی انجام شده است، محلات دارای کمبود فضای سبز شناسایی شدهاند و با همکاری معاونت خدمات شهری، سازمان پارکها و مناطق، برنامه تملک اراضی و توسعه فضای سبز در این نقاط در دستور کار قرار گرفته است تا توزیع متوازن فضای سبز در سطح شهر تحقق پیدا کند.
مدیرعامل سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهری شهرداری اصفهان خاطرنشان میکند: توسعه فضای سبز باید همگام با شرایط اقلیمی ادامه یابد، زیرا افزایش پوشش گیاهی با ایجاد سایه، تولید اکسیژن، جذب دیاکسیدکربن، افزایش رطوبت نسبی هوا و تعدیل دما، نقش مهمی در کاهش جزایر حرارتی شهر و بهبود کیفیت محیط شهری ایفا میکند.
حقشناس میگوید: در حوزه حفظ تنوع زیستی نیز استفاده از سموم شیمیایی سالبهسال کاهش یافته و اکنون حدود ۶۰ درصد سموم مصرفی از نوع ارگانیک و کمخطر برای حشرات مفید، پرندگان، سنجابها و سایر اجزای زیستبوم شهری است، همچنین با بهرهگیری از روشهای بیولوژیک، رهاسازی شکارگرهای طبیعی، استفاده از تلههای زرد و تلههای فرمونی بهویژه برای کنترل آفات پوستخوار کاج در جنگلهای شرق، باغ فدک و بختیاردشت، مصرف سموم شیمیایی به حداقل رسیده است.
شهرهای آینده با میراث سبزشان زنده میمانند
به گزارش ایمنا، در روزگاری که تغییر اقلیم، خشکسالی و افزایش دمای هوا به یکی از جدیترین چالشهای شهرهای جهان تبدیل شده است، حفظ فضای سبز دیگر یک اقدام خدماتی یا زیباسازی شهری نیست، بلکه بخشی از راهبرد حفظ حیات شهری و تضمین کیفیت زندگی شهروندان بهشمار میرود.
درختانی که سالها برای رشد آنها زمان صرف شده، امروز سرمایههایی هستند که حفاظت از آنها نیازمند برنامهریزی علمی، مدیریت منابع آب و سرمایهگذاری مستمر است.
تجربه اصفهان نیز نشان میدهد که آینده شهرهای خشک، بیش از هر زمان دیگری به مدیریت هوشمند منابع، بهرهگیری از فناوریهای نوین و نگاه بلندمدت به محیطزیست گره خورده است؛ مسیری که اگر با همین رویکرد ادامه پیدا کند، میتواند الگویی برای دیگر کلانشهرهای کشور در رویارویی با بحران آب و تغییرات اقلیمی باشد.
نظر شما