به گزارش خبرگزاری ایمنا، پیام اخیر رهبر معظم انقلاب درباره تحولات کشور و منطقه، تنها یک موضعگیری در قبال رخدادهای روز نبود، بلکه نقشه راهی برای رویارویی با شرایط پس از نقض تفاهمنامه و تشدید درگیریها میان ایران و آمریکا ترسیم کرد. در این پیام، سه محور اساسی بیش از سایر موضوعات مورد توجه قرار گرفت؛ نخست، تأکید بر بیاعتباری امضای رئیسجمهور آمریکا و غیرقابل اعتماد بودن واشنگتن در هرگونه توافق، دوم، ضرورت حفظ وحدت و انسجام ملی در برابر فشارهای خارجی و سوم، استمرار هوشیاری در برابر راهبردهای دشمن.
انتشار این پیام در شرایطی صورت گرفت که آمریکا پس از اعلام پایان تفاهمنامه، بار دیگر حملات خود علیه اهدافی در جنوب ایران را از سر گرفت و همزمان، جمهوری اسلامی ایران نیز با هدف قرار دادن منافع و پایگاههای آمریکا در منطقه، به این اقدامات پاسخ داد.
از همینرو، بسیاری از تحلیلگران، این پیام را تنها ناظر بر یک مقطع زمانی خاص نمیدانند، بلکه آن را تبیینکننده چارچوب سیاستهای کلان جمهوری اسلامی در قبال آمریکا، مذاکرات و نحوه مدیریت تنشهای پیشرو ارزیابی میکنند.
در همین ارتباط، فؤاد ایزدی، استاد دانشگاه تهران و کارشناس مسائل آمریکا در گفتوگو با خبرنگار ایمنا، ابعاد مختلف پیام رهبر انقلاب را مورد تحلیل قرار داده است.
ایمنا: مهمترین پیام بیانات اخیر رهبر معظم انقلاب را در چه میدانید؟
ایزدی: پیام رهبر انقلاب بسیار روشن و صریح بود و شاید مهمترین محور آن، تأکید بر این واقعیت بود که امضای رئیسجمهور آمریکا هیچ اعتباری ندارد. این همان نکتهای است که رهبر معظم انقلاب و پیش از ایشان نیز بارها بر آن تأکید کرده بودند. امروز نیز با نقض دوباره تفاهمنامه و حملات آمریکا، این واقعیت بار دیگر اثبات شد.
هنوز در داخل کشور افرادی تصور میکنند میتوان با آمریکا به توافقی پایدار و قابل اتکا رسید؛ توافقی که منافع ایران را تضمین کند و واشنگتن نیز به آن پایبند بماند. تجربه چند دهه گذشته و رخدادهای اخیر نشان داده این نگاه، برپایه واقعیت نیست. وقتی سیاستی بارها شکست خورده، اصرار بر تکرار آن بهنفع کشور نخواهد بود.
ایمنا: برخی مسئولان میگویند به آمریکا اعتماد ندارند، اما همچنان از مذاکره دفاع میکنند. این دو را چگونه جمع میکنید؟
ایزدی: صرف گفتن اینکه «اعتماد نداریم» کافی نیست، رفتارها معیار قضاوت است. اگر کشوری مهمترین ابزار قدرت و اهرم راهبردی خود را واگذار کند و در مقابل، منتظر سرمایهگذاری یا اجرای تعهدات طرف مقابل بماند، این یعنی در عمل به آن اعتماد کرده است.
وقتی شما امتیاز نقد میدهید و در مقابل، وعده نسیه دریافت میکنید، یعنی به اجرای تعهدات طرف مقابل امید بستهاید. تجربه نشان داد همین امید نیز اشتباه بود. نتیجه مذاکرات گذشته، چه در برجام و چه در تفاهم اخیر، این بود که آمریکا نهتنها به تعهدات خود پایبند نماند، بلکه پس از ایجاد فرصت، مجدد مسیر فشار و اقدام نظامی را در پیش گرفت.
ایمنا: رهبر انقلاب در بخش دیگری از پیام خود بر وحدت تأکید کردند. این وحدت باید حول چه محوری شکل بگیرد؟
ایزدی: وحدت یک مفهوم کلی و بدون چارچوب نیست. وحدت باید ذیل قانون اساسی، سیاستهای کلی نظام و رهنمودهای رهبر انقلاب شکل بگیرد. اگر قرار باشد وحدت به معنای همراهی با سیاستی باشد که تجربه نشان داده نتیجهای جز خسارت ندارد، چنین برداشتی از وحدت صحیح نیست.
در موضوعاتی همچون آمریکا، جنگ، امنیت ملی و سیاست خارجی، سیاستهای کلان توسط رهبری ترسیم میشود. بنابراین انسجام ملی زمانی معنا پیدا میکند که همه در همان چارچوب حرکت کنند. تجربه ماههای گذشته نیز نشان داد هر زمان از این چارچوب فاصله گرفته شد، کشور با هزینههای بیشتری روبهرو شد و در نهایت نیز رهبر انقلاب ناچار به تذکر عمومی شدند.
ایمنا: شما پیش از این نیز پیشبینی کرده بودید که آمریکا آتشبس و تفاهم را نقض خواهد کرد. امروز که این اتفاق رخ داده، ایران چه رویکردی باید در پیش بگیرد؟
ایزدی: مسئله اصلی این است که چرخه «حمله، آتشبس، مذاکره و حمله مجدد» باید شکسته شود. این همان موضوعی بود که در ابتدای بحران نیز درباره آن هشدار داده میشد، اما در ادامه دوباره نگاهها به سمت مذاکره معطوف شد.
اگر طرف مقابل هر بار حمله کند، سپس درخواست آتشبس و مذاکره بدهد، فرصت بازسازی پیدا کند و دوباره حمله را از سر بگیرد، این روند نباید برای ایران تکرار شود. جمهوری اسلامی نباید اجازه دهد به ابزاری برای مدیریت بحرانهای آمریکا تبدیل شود.
ایمنا: اگر آمریکا دوباره پیشنهاد مذاکره یا میانجیگری از طریق کشورهایی همچون عمان، پاکستان یا دیگران را مطرح کند، پاسخ ایران چه باید باشد؟
ایزدی: پاسخ روشن است؛ ابتدا باید رفتار طرف مقابل تغییر کند، نه اینکه تنها محل مذاکره تغییر کند. اگر آمریکا قصد تغییر رفتار دارد، باید حملات را متوقف کند، تحریمها را بردارد، اموال بلوکهشده ایران را آزاد کند و خسارتهای واردشده را جبران کند.
در غیر این صورت، رفتوآمد میان پایتختهای مختلف و آغاز دور جدید مذاکرات، تنها تکرار همان تجربهای است که چندین بار آزموده شده و نتیجهای نداشته است. مذاکره زمانی معنا دارد که طرف مقابل حسن نیت خود را در عمل نشان دهد، نهتنها در گفتار.
ایمنا: از نگاه شما، چه چیزی میتواند بازدارندگی را دوباره به معادلات منطقه بازگرداند؟
ایزدی: بازدارندگی زمانی شکل میگیرد که دشمن مطمئن شود هزینه ادامه تجاوز، از منافع آن بیشتر است. اگر طرف مقابل هر شب حمله کند و احساس کند هزینه قابل توجهی پرداخت نمیکند، طبیعی است که این روند ادامه خواهد یافت.
ایران ابزارهای مهمی برای ایجاد بازدارندگی در اختیار دارد. یکی از مهمترین مؤلفههای اقتصادی منطقه، زیرساختهای انرژی، صادرات نفت و تأسیسات آبشیرینکن کشورهای حاشیه خلیج فارس است. اگر دشمن به این جمعبندی برسد که ادامه تجاوز، امنیت این زیرساختها و در نتیجه بازار جهانی انرژی را با مخاطره جدی روبهرو میکند، در محاسبات خود تجدیدنظر خواهد کرد.
بازدارندگی تنها یک مفهوم نظامی نیست، بلکه مجموعهای از هزینههای سیاسی، اقتصادی و راهبردی است که باید به طرف مقابل تحمیل شود تا از ادامه مسیر منصرف شود.
ایمنا: جمعبندی شما از پیام رهبر انقلاب چیست؟
ایزدی: پیام رهبر انقلاب را میتوان در دو محور خلاصه کرد. نخست اینکه تجربه نشان داده آمریکا قابل اعتماد نیست و هرگونه سیاستگذاری باید بر اساس این واقعیت انجام شود، نه بر مبنای خوشبینی. دوم اینکه حفظ وحدت ملی ضروری است، اما این وحدت باید در چارچوب سیاستهای کلان نظام، قانون اساسی و رهنمودهای رهبر انقلاب شکل بگیرد.
اگر این دو اصل مبنای تصمیمگیری قرار گیرد، کشور میتواند با قدرت بیشتری از منافع ملی خود صیانت کند و اجازه ندهد تجربههای پرهزینه گذشته بار دیگر تکرار شود.
نظر شما