به گزارش خبرگزاری ایمنا، در روزگار غبارآلود جنگ روایتها و رقابت آن برای تصاحب افکار عمومی، «جهاد تبیین» ریشه در یکی از عمیقترین آموزههای قرآن کریم دارد و کتاب الهی، از نخستین آیات دعوت پیامبران تا بیان سرگذشت امتها، بر روشنگری، آشکار ساختن حقیقت و زدودن پردههای جهل و تحریف تأکید میکند و تبیین را مقدمه هدایت، رشد و انتخاب آگاهانه انسان میداند.
از این منظر، تبیین فرایندی برای روشن کردن حقیقت، اقامه برهان، پاسخ به شبهات و فراهم ساختن زمینه تصمیمگیری آگاهانه در جامعه است؛ در واقع در منطق قرآن کریم، پیامبران الهی مأمور بودند پیام الهی را با بیانی روشن، حکیمانه و اقناعکننده به مردم برسانند و در برابر تحریف، کتمان حقیقت و تبلیغات گمراهکننده ایستادگی کنند و این رسالت در تمام دورانها و متناسب با اقتضائات هر زمان استمرار داشته است.
هرجا حقیقت در معرض ابهام، تحریف یا فراموشی قرار گیرد، مسئولیت تبیین نیز معنا پیدا میکند و به یکی از مهمترین وظایف صاحبان اندیشه، قلم و رسانه تبدیل میشود و در روزگار معاصر، با گسترش رسانههای نوین و پیچیدهتر شدن شیوههای اثرگذاری بر افکار عمومی، اهمیت این مسئولیت دوچندان شده است؛ از اینرو، جهاد تبیین بهعنوان تلاشی مستمر، مسئولانه و آگاهانه برای صیانت از حقیقت و مقابله با تحریف، جایگاهی راهبردی پیدا کرده است؛ جهادی که ابزار آن منطق، استدلال، صداقت، اخلاق و روشنگری است و هدف آن، رساندن مخاطب به درکی صحیح و مستند از واقعیتهاست.
تبیین، یکی از مهمترین ابزارهای هدایت، بصیرتبخشی و صیانت از جامعه اسلامی است
حجتالاسلام مهدی دانشمند، پژوهشگر، استاد حوزه و دانشگاه و مبلغ دینی در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به مفهوم جهاد تبیین در قرآن کریم اظهار کرد: اگر نگاهی به قرآن کریم داشته باشیم، میتوان حداقل هشت برداشت قرآنی از مفهوم تبیین و جهاد تبیین استخراج کرد؛ برداشتهایی که نشان میدهد تبیین، یکی از مهمترین ابزارهای هدایت، بصیرتبخشی و صیانت از جامعه اسلامی است.
وی افزود: نخستین برداشت، «تبیین برای پرواز اندیشه» است؛ جهاد تبیین آنچنان قدرتی دارد که اندیشهای را که همچون عقابی بر شاخهای نشسته و توان پرواز ندارد، به بلندترین قلههای تفکر، اندیشههای جامعهساز و تمدنساز میرساند، خفتگان را بیدار و قلبهای مرده را زنده میکند.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: دومین برداشت، «تبیین برای راهشناسی و راهیابی» است و در فضای غبارآلود و فتنهگون، جهاد تبیین همچون چراغی روشن مسیر حق را آشکار میکند تا انسان در میان تاریکیها و ابهامها، راه صحیح را بیابد؛ اگر انسان راه را گم کند، هم زمان خود را از دست میدهد و هم توان و ظرفیتش را هدر میدهد؛ از همینرو قرآن کریم نیز بر روشنگری و هدایت تأکید کرده است.
دانشمند با بیان اینکه سومین کارکرد جهاد تبیین، «مقاومت روشنگرانه و استقامت حکیمانه» است، تصریح کرد: تبیین، تزلزل را از دل انسان میزداید و او را در مسیر حق استوار میسازد و کسی که حقیقت را بهدرستی درک کند، سختیها و مصائب راه خدا را نیز با جان و دل میپذیرد؛ خداوند در سوره فصلت نیز بر همین حقیقت تأکید میکند که نشانههای خود را در آفاق و انفس نشان میدهد تا حق برای انسان آشکار شود.
انسان پیش از آنکه دیگران را نقد و غربال کند، باید خود را پالایش کند
وی خاطرنشان کرد: چهارمین برداشت، «تبیین برای رفع اختلاف» است و هر جا اختلاف، تشتت، ابهام و چندگانگی وجود داشته باشد، بهترین راهکار، جهاد تبیین است؛ هنگامی که حقیقت بهدرستی تبیین شود، دلها به هم نزدیک میشود، نیروهای همسو در برابر یکدیگر قرار نمیگیرند و از تحقیر، تضعیف و نفی یکدیگر فاصله میگیرند و اگر جامعه اسلامی بهدنبال وحدت کلمه است، باید جهاد تبیین را در اولویت قرار دهد.
این مبلغ و کارشناس دینی با تاکید بر اینکه انسان پیش از آنکه دیگران را نقد و غربال کند، باید خود را پالایش کند و این مهم، با جهاد تبیین تحقق پیدا میکند، گفت: پنجمین برداشت، «تبیین برای خویشتنیابی» است؛ جهاد تبیین، انسان را از خطا و لغزش حفظ میکند و موجب میشود چالهها، آسیبها و انحرافهای مسیر را بشناسد و فرصتی برای پالایش نفس، کنار گذاشتن غرور، خودخواهی، عجب و دیگر رذایل اخلاقی است.
دانشمند افزود: ششمین برداشت، «تبیین برای بهانهزدایی» است و بسیاری از افراد برای کوتاهیها و سستیهای خود بهدنبال بهانه هستند، اما هنگامی که حقیقت بهدرستی تبیین شود، دیگر مجالی برای عذر و بهانه باقی نمیماند؛ خداوند متعال در سوره نساء، فلسفه بعثت پیامبران را اتمام حجت برای مردم بیان میکند تا کسی پس از آمدن رسولان، عذری در پیشگاه الهی نداشته باشد.
اگر روشنگری نباشد، جامعه به جامعه کوفه و شام تبدیل میشود
وی با اشاره به نهضت عاشورا گفت: امام حسین(ع) از مدینه تا مکه و از مکه تا کربلا، پیوسته در حال جهاد تبیین بودند و پس از عاشورا نیز حضرت امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) این مسیر را ادامه دادند، خطبههای امام سجاد(ع) در شام، نمونهای روشن از جهاد تبیین است که راه هرگونه بهانه، تحریف و وارونهنمایی حقیقت را بست و اگر روشنگری نباشد، جامعه به جامعه کوفه و شام تبدیل میشود؛ جامعهای که در اثر غفلت و تحریف، حقیقت را گم میکند.
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به اینکه هفتمین برداشت از جهاد تبیین، «هموار کردن مسیر حرکت» است، ادامه داد: جهاد تبیین، راه را برای حرکت جامعه هموار میکند، چالهها و موانع را نشان میدهد و فتنهها و دامهای دشمن را آشکار میسازد و دشمن همواره درصدد است با ایجاد فتنه، شبهه و انحراف، مسیر حرکت جامعه اسلامی را دشوار و پرهزینه کند، اما روشنگری و تبیین، این موانع را آشکار کرده و اجازه نمیدهد جامعه دچار گمراهی شود.
دانشمند افزود: هشتمین برداشت، «بازدارندگی و رسواسازی دشمن» است و یکی از مهمترین کارکردهای جهاد تبیین، برداشتن نقاب از چهره دشمن است؛ بسیاری از دشمنان، با ظاهری فریبنده و شعارهای زیبا وارد میدان میشوند، اما جهاد تبیین، چهره واقعی آنها و اهداف پنهانشان را آشکار میکند و اجازه نمیدهد مردم دوست را با دشمن اشتباه بگیرند.
وی با اشاره به خطبه ۵۰ نهجالبلاغه اظهار کرد: امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در این خطبه به زیبایی حقیقت جهاد تبیین را ترسیم میکنند و یکی از مهمترین عوامل گمراهی انسانها را پیروی از هوای نفس میدانند؛ کسانی که بهدنبال خواستههای نفسانی خود هستند، فضای جامعه را غبارآلود میکنند، ذهنها را مشوش میسازند و با شبههافکنی، زمینه انحراف افکار عمومی را فراهم میکنند، از همینرو وظیفه جهاد تبیین، آشکار کردن حقیقت و مقابله با این جریان است.
این نویسنده و پژوهشگر با اشاره به خطبه تاریخی امام سجاد(ع) در شام گفت: بنیامیه با تبلیغات گسترده تلاش کرده بودند خود را نزدیکترین افراد به رسول خدا(ص) معرفی کنند، اما امام سجاد(ع) با بیانی روشن و استدلالی متقن، این پرده فریب را کنار زدند و آن حضرت با اشاره به اذان و نام پیامبر اکرم(ص) فرمودند اگر محمد(ص) جد یزید است، پس چرا او فرزند پیامبر را به شهادت رسانده است؟ همین روشنگری، حقیقت را برای مردم آشکار کرد و پایههای تبلیغات دشمن را فرو ریخت.
دانشمند تصریح کرد: اگر جهاد تبیین نباشد، دشمن با تدلیس و تلبیس، باطل را در لباس حق و حق را در لباس باطل عرضه میکند و نتیجه آن، تربیت انسانهایی خواهد بود که به دین، ملت و میهن خود خیانت میکنند و به همین دلیل، وظیفه تمام دلسوزان جامعه است که با جهاد تبیین، این نقابها را کنار بزنند و دشمن را رسوا کنند.
شیطان تمام توان خود را برای گمراه کردن انسانها به میدان آورده است
وی با استناد به فرمایش امیرالمؤمنین(ع) برپایه اینکه اگر حق از باطل جدا شود، حقیقت بر مردم پوشیده نخواهد ماند، خاطرنشان کرد: مهمترین وظیفه جهاد تبیین، تفکیک حق از باطل است، زیرا بسیاری از انحرافها زمانی شکل میگیرد که این دو در هم آمیخته شوند و تشخیص حقیقت برای مردم دشوار شود.
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: برای تحقق جهاد تبیین، چند گام اساسی باید مورد توجه قرار گیرد و نخست، حضور فعال در عرصه دشمنشناسی و شناخت دقیق اهداف و روشهای دشمن است و دوم، شناخت شیوههای مقابله با دشمن و آگاهی از ابزارها و تاکتیکهای جنگ نرم است، همانگونه که امیرالمؤمنین(ع) هشدار میدهند شیطان تمام توان خود را برای گمراه کردن انسانها به میدان آورده است.
دانشمند افزود: سومین گام، تمرین، ممارست و آمادگی مستمر در عرصه جهاد تبیین است و چهارمین گام، شناخت دقیق مسیر و نقشه دشمن است؛ یاران امام حسین(ع) با شناخت کامل از امام خود، دشمن و هدف قیام، در میدان حاضر شدند و همین بصیرت آنها را ماندگار کرد.
وی تأکید کرد: هیئتهای مذهبی باید علاوهبر حفظ هویت مردمی خود، به محورهای مهم جهاد تبیین نیز توجه ویژه داشته باشند تا فعالیتهای فرهنگی آنها دارای خروجی مؤثر باشد؛ هیئت قویترین پشتوانه برای تداوم فرهنگ عاشورا است و همه باید خود را شاگردان مکتب حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) بدانیم؛ بزرگوارانی که با جهاد تبیین اجازه ندادند پیام عاشورا در کربلا بماند؛ رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز با تأکید مستمر بر جهاد تبیین، این راهبرد اساسی را بهعنوان یکی از مهمترین نیازهای جامعه اسلامی در برابر جنگ شناختی و رسانهای دشمنان معرفی کردند.
به گزارش ایمنا، بررسی آموزههای قرآن کریم نشان میدهد جهاد تبیین، ریشه در رسالت الهی پیامبران برای روشنسازی حقیقت، مقابله با تحریف و هدایت آگاهانه انسانها دارد و این مسئولیت، در هر عصر متناسب با شرایط زمان استمرار پیدا کرده و امروز نیز در برابر جنگ روایتها، اهمیتی دوچندان پیدا کرده است.
رهبر شهید با الهام از همین مبانی قرآنی، تبیین را وظیفهای مستمر، هوشمندانه و برپایه صداقت، استدلال و امیدآفرینی میدانست و در گفتار و رفتار خود، نمونهای عملی از این رویکرد ارائه کرد، از اینرو، بازخوانی مفهوم جهاد تبیین در قرآن و تأمل در سیره رهبر شهید میتواند افق روشنتری برای ایفای این مسئولیت در عرصه فرهنگی، رسانهای و اجتماعی ترسیم کند و زمینهساز تقویت بصیرت، انسجام و پایداری جامعه در برابر جریانهای تحریف و وارونهنمایی حقیقت باشد.
نظر شما