به گزارش خبرگزاری ایمنا، گسترش شهرنشینی، افزایش تولید پسماند، توسعه شبکههای فاضلاب و تراکم ساختوساز، اگر با مدیریت صحیح همراه نباشد، شرایط مناسبی برای رشد جمعیت جوندگان و سایر حیوانات موذی فراهم میکند. به همین دلیل، امروزه بسیاری از متخصصان سلامت شهری، حضور گسترده این گونهها را نه صرفاً یک مشکل زیستمحیطی، بلکه نشانهای از ضعف در مدیریت شهری میدانند.
بر اساس توصیههای سازمان جهانی بهداشت (WHO)، کنترل آفات شهری زمانی اثربخش خواهد بود که بخشی از برنامه جامع مدیریت محیط شهری باشد. حذف منابع غذایی، بهبود وضعیت جمعآوری پسماند، نگهداری مناسب شبکههای فاضلاب، کاهش فضاهای متروکه و پایش مستمر کانونهای آلودگی، از مهمترین اقداماتی است که میتواند چرخه تکثیر جوندگان را مختل کند.
در همین راستا، مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC) نیز تأکید میکند که استفاده از سموم باید آخرین حلقه زنجیره کنترل باشد، نه نخستین راهکار؛ زیرا تا زمانی که غذا، آب و محل اختفای مناسب برای جوندگان در شهر وجود داشته باشد، جمعیت آنها دوباره افزایش خواهد یافت.
شهرهای موفق چه کردند؟
یکی از شناختهشدهترین تجربهها مربوط به نیویورک است؛ شهری که سالها با افزایش جمعیت موشهای شهری دستوپنجه نرم کرده است. مدیریت شهری این کلانشهر در سالهای اخیر، رویکرد خود را از مبارزه مقطعی به مدیریت دادهمحور تغییر داده است.
نصب مخازن زباله دربسته، کوتاه شدن زمان ماندگاری زباله در معابر، شناسایی کانونهای تجمع جوندگان با استفاده از سامانههای اطلاعات مکانی (GIS)، ایجاد سامانه ثبت گزارشهای مردمی و هماهنگی میان بخشهای مختلف شهری، از جمله اقداماتی است که در قالب برنامه جامع کنترل جوندگان اجرا شده است.
در پاریس نیز پس از افزایش مشاهده موشها در فضاهای عمومی، مدیریت شهری تمرکز خود را بر اصلاح شیوه جمعآوری زباله، افزایش دفعات نظافت معابر، کنترل وضعیت پارکها و فضاهای سبز و آموزش عمومی قرار داد. این شهر به جای اتکا به سمپاشی گسترده، تلاش کرده است منابع تغذیه و زیستگاه جوندگان را کاهش دهد.
سنگاپور نیز یکی از موفقترین نمونههای مدیریت پیشگیرانه محسوب میشود. قوانین سختگیرانه درباره رهاسازی پسماند، نظارت مستمر بر مراکز تهیه و عرضه مواد غذایی، بازرسیهای دورهای و استفاده از فناوری برای پایش کانونهای آلوده، موجب شده است کنترل آفات به بخشی از نظام مدیریت شهری این کشور تبدیل شود.
مدیریت پسماند؛ نقطه آغاز کنترل حیوانات موذی
کارشناسان معتقدند مهمترین عامل افزایش جمعیت حیوانات موذی در شهرها، دسترسی آسان آنها به منابع غذایی است. هرچه زبالهها مدت بیشتری در معابر باقی بمانند یا مخازن پسماند استاندارد نباشند، احتمال رشد جمعیت جوندگان نیز افزایش پیدا میکند.
از این رو، بسیاری از شهرهای توسعهیافته، اصلاح نظام مدیریت پسماند را مقدم بر هر اقدام دیگری قرار دادهاند. جمعآوری مکانیزه زباله، استفاده از مخازن دربسته، شستوشوی مستمر مخازن، پاکسازی زمینهای رهاشده و نظارت بر مراکز تولید زباله، امروز بخشی از برنامههای کنترل آفات شهری به شمار میرود.
فناوری چگونه به کمک شهرها آمده است؟
یکی از تفاوتهای مدیریت نوین با روشهای سنتی، استفاده از فناوری است. در بسیاری از شهرها، دادههای بهدستآمده از حسگرها، تلههای هوشمند و گزارشهای مردمی در سامانههای GIS تجمیع میشود تا نقاط بحرانی شناسایی و عملیات کنترل بهصورت هدفمند اجرا شود.
این رویکرد علاوه بر کاهش مصرف سموم، امکان ارزیابی اثربخشی اقدامات و کاهش هزینههای مدیریت شهری را نیز فراهم میکند.
ایران در مسیر مدیریت تلفیقی
در ایران نیز کنترل حیوانات موذی از وظایف مستمر شهرداریها محسوب میشود و کلانشهرهایی مانند تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و تبریز برنامههای دورهای برای طعمهگذاری، پایش کانونهای آلوده و کنترل جوندگان در شبکههای جمعآوری آبهای سطحی و فاضلاب اجرا میکنند.
با این حال، متخصصان حوزه مدیریت شهری معتقدند عبور از روشهای سنتی و حرکت به سمت مدیریت تلفیقی آفات شهری (Integrated Pest Management) ضرورتی اجتنابناپذیر است؛ رویکردی که در آن، کنترل حیوانات موذی تنها بر عهده واحدهای مبارزه با آفات نیست، بلکه مدیریت پسماند، نگهداشت معابر، فضای سبز، شبکه فاضلاب، سلامت محیط و حتی آموزش شهروندان نیز در آن نقش دارند.
حیوانات موذی؛ مسئلهای فراتر از خدمات شهری
آنچه تجربه شهرهای موفق نشان میدهد این است که حضور حیوانات موذی بیش از آنکه حاصل افزایش جمعیت این گونهها باشد، نتیجه فراهم شدن شرایط مناسب برای زیست آنهاست. به بیان دیگر، شهر پاک، فرصت کمتری برای تکثیر حیوانات موذی ایجاد میکند.
از همین رو، کنترل پایدار این معضل را باید بخشی از سیاستهای ارتقای کیفیت زندگی شهری دانست؛ سیاستی که از سطلهای زباله و شبکه فاضلاب آغاز میشود، به نگهداشت فضاهای عمومی و بهرهگیری از فناوری میرسد و در نهایت با مشارکت شهروندان تکمیل میشود. در چنین نگاهی، مبارزه با حیوانات موذی نه یک عملیات مقطعی، بلکه بخشی از حکمرانی شهری و مدیریت هوشمند شهر است.
نظر شما