به گزارش خبرگزاری ایمنا، گرمای شهرها تنها نتیجه افزایش دمای هوا نیست بلکه نحوه توسعه شهرها، کاهش پوشش گیاهی، گسترش ساختمانهای متراکم و سطوح آسفالتی و بتنی موجب میشود دمای بعضی مناطق شهری چند درجه بیشتر از حاشیه شهرها باشد؛ پدیدهای که در ادبیات شهرسازی با عنوان «جزیره حرارتی شهری» شناخته میشود.
این پدیده یکی از پیامدهای توسعه نامتوازن شهری است. در بسیاری از شهرها، زمینهای نفوذپذیر جای خود را به آسفالت و بتن دادهاند، درختان کاهش پیدا کردهاند و ساختمانها بدون توجه به شرایط اقلیمی ساخته شدهاند که نتیجه این روند، افزایش جذب و ذخیره گرما در طول روز و آزاد شدن آن در ساعات شب است؛ موضوعی که موجب میشود حتی پس از غروب آفتاب نیز شهرها همچنان گرم باقی بمانند.
این شرایط تنها یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه آثار مستقیمی بر مصرف انرژی، سلامت عمومی و کیفیت زندگی شهروندان دارد. افزایش استفاده از وسایل سرمایشی، رشد مصرف برق در ساعات اوج بار، تشدید آلودگی هوا، افزایش تنش گرمایی و کاهش حضور شهروندان در فضاهای عمومی، بخشی از پیامدهای جزیره حرارتی شهری به شمار میرود.
توسعه فضای سبز؛ نخستین راهکار کاهش دمای شهر
یکی از مؤثرترین اقداماتی که شهرداریها میتوانند برای کاهش اثر جزیره حرارتی انجام دهند، توسعه هدفمند فضای سبز است. درختان با ایجاد سایه و افزایش تبخیر و تعرق، دمای محیط را کاهش میدهند و از گرم شدن بیش از حد معابر و ساختمانها جلوگیری میکنند.
کارشناسان تأکید میکنند که صرف افزایش مساحت فضای سبز کافی نیست؛ بلکه انتخاب گونههای سازگار با اقلیم، توزیع متوازن پارکها در سطح شهر و ایجاد کریدورهای سبز از اهمیت بیشتری برخوردار است.
بازنگری در طراحی شهر
متخصصان شهرسازی معتقدند بخشی از راهحل این چالش، به مرحله طراحی شهرها بازمیگردد. عرض معابر، ارتفاع ساختمانها، جهتگیری خیابانها، حفظ مسیر جریان باد و رعایت فاصله مناسب میان ساختمانها، همگی بر گردش هوا و کاهش دمای محیط تأثیرگذار هستند.
در شهرهای جدید دنیا، طراحی اقلیممحور به یکی از اصول توسعه شهری تبدیل شده است؛ به گونهای که ساختوسازها علاوه بر پاسخگویی به نیازهای کالبدی، در کاهش مصرف انرژی و تعدیل دمای شهر نیز نقش ایفا میکنند.
مصالح شهری هم در گرمای شهر نقش دارند
یکی دیگر از محورهای مورد توجه، استفاده از مصالحی است که گرمای کمتری جذب میکنند. آسفالتهای بازتابنده نور، کفپوشهای نفوذپذیر، بامهای سفید و بامهای سبز از جمله راهکارهایی هستند که در بسیاری از شهرهای جهان برای کاهش دمای سطح معابر و ساختمانها مورد استفاده قرار گرفتهاند.
کارشناسان معتقدند بازنگری در استانداردهای عمرانی و استفاده از این فناوریها میتواند به مرور زمان دمای شهر را کاهش داده و مصرف انرژی را نیز کنترل کند.
شهر هوشمند در خدمت مدیریت گرما
فناوری نیز به یکی از ابزارهای مهم مدیریت گرمای شهری تبدیل شده است. نصب حسگرهای دمایی، پایش نقاط گرم شهر، استفاده از سامانههای اطلاعات مکانی (GIS) و تحلیل دادههای اقلیمی، این امکان را در اختیار مدیران شهری قرار میدهد تا مناطق بحرانی را شناسایی و منابع را به شکل هدفمند مدیریت کنند.
در برخی شهرها، اطلاعات لحظهای دما مبنای برنامهریزی برای آبیاری فضای سبز، توسعه سایهبانهای شهری و حتی جانمایی پروژههای عمرانی قرار میگیرد.
تابآوری؛ ضرورتی برای شهرهای آینده
کارشناسان بر این باورند که موجهای گرما دیگر یک رخداد مقطعی نیستند و شهرها باید خود را با شرایط جدید اقلیمی سازگار کنند. از این رو، تابآوری در برابر گرما باید به یکی از شاخصهای اصلی برنامهریزی شهری تبدیل شود؛ شاخصی که از طرحهای جامع و تفصیلی تا پروژههای عمرانی، توسعه فضای سبز و مقررات ساختوساز را تحت تأثیر قرار میدهد.
در این میان، شهرداریها به عنوان نزدیکترین نهاد مدیریتی به شهروندان، نقش کلیدی در اجرای این سیاستها دارند. هرچند توسعه زیرساختهای خنککننده شهر نیازمند سرمایهگذاری و برنامهریزی بلندمدت است، اما کارشناسان میگویند هر درختی که کاشته میشود، هر بام سبزی که اجرا میشود و هر معبری که با رویکرد اقلیممحور طراحی میشود، گامی در جهت افزایش تابآوری شهرها و کاهش اثر جزیره حرارتی است.
از همین رو، آینده شهرهای پایدار بیش از آنکه به مقابله با گرما وابسته باشد، به آمادگی برای زندگی با گرما گره خورده است.
نظر شما