به گزارش خبرگزاری ایمنا، اگر تا چند سال پیش مقابله با آلودگی هوا و جزایر حرارتی در صدر اولویتهای مدیریت شهری قرار داشت، امروز افزایش شدت تابش اشعه فرابنفش نیز به یکی از چالشهای نوظهور شهرها تبدیل شده است.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) و سازمان جهانی هواشناسی (WMO) بارها نسبت به افزایش مواجهه جمعیت شهری با پرتو فرابنفش هشدار دادهاند؛ پدیدهای که علاوه بر افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست، آبمروارید و آسیبهای چشمی، کیفیت استفاده از فضاهای عمومی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
در ادبیات نوین شهرسازی، اشعه فرابنفش بخشی از برنامهریزی اقلیمی شهرها محسوب میشود، همانگونه که شهرها برای کاهش آلودگی هوا، سیلاب یا تنش گرمایی برنامهریزی میکنند، مدیریت تابش خورشید نیز به یکی از مؤلفههای طراحی شهری تبدیل شده است.
کارشناسان معتقدند نخستین گام، تلفیق شاخص UV با فرایند برنامهریزی شهری است، به این معنا که نقشههای تابش خورشید، ساعات اوج تابش و الگوی استفاده شهروندان از فضاهای عمومی در طراحی پروژههای شهری لحاظ شود. این رویکرد که در بسیاری از شهرهای پیشرو با عنوان Shade Planning یا برنامهریزی سایه شناخته میشود، تلاش میکند حضور شهروندان در فضاهای باز را ایمنتر و پایدارتر کند.
در این میان، زیرساخت سبز یکی از مؤثرترین ابزارهای مدیریت تابش به شمار میرود. توسعه درختان سایهانداز، ایجاد کریدورهای سبز، پارکهای محلهای و شبکههای پیوسته فضای سبز، علاوه بر کاهش دمای محیط و تعدیل اقلیم خرد شهری، میزان مواجهه مستقیم شهروندان با اشعه فرابنفش را نیز کاهش میدهد. از این منظر، درختان شهری تنها عناصر زیباییشناختی نیستند، بلکه بخشی از زیرساخت سلامت شهر محسوب میشوند.
طراحی فضاهای عمومی نیز نیازمند بازنگری است. ایستگاههای حملونقل عمومی، مسیرهای پیاده، زمینهای بازی، فضاهای ورزشی روباز و مراکز تجمع شهری باید بر اساس الگوی تابش خورشید و میزان استفاده شهروندان طراحی شوند. استفاده از سایهبانهای دائمی، آلاچیقهای استاندارد، سازههای سبک، پوشش گیاهی مناسب و جانمایی هوشمند تجهیزات شهری میتواند مدت زمان قرار گرفتن افراد در معرض تابش مستقیم را کاهش دهد.
یکی دیگر از محورهای مورد توجه برنامهریزان شهری، انتخاب مصالح و پوششهای شهری است. برخی سطوح سخت و مصالح با ضریب بازتاب بالا، علاوه بر تشدید خیرگی، میتوانند میزان پرتو بازتابی را افزایش دهند، از این رو انتخاب مصالح با ویژگیهای نوری و حرارتی مناسب، امروزه یکی از معیارهای طراحی اقلیمپاسخ در بسیاری از پروژههای شهری به شمار میرود.
متخصصان بر استفاده از فناوریهای نوین در مدیریت تابش تأکید دارند و بهرهگیری از سامانههای اطلاعات جغرافیایی (GIS)، تصاویر ماهوارهای، مدلسازی سهبعدی شهر و تحلیل اقلیم خرد، این امکان را فراهم میکند که نقاط با بیشترین شدت تابش شناسایی شده و مداخلات شهری بر اساس دادههای دقیق انجام شود. در بسیاری از شهرهای پیشرو، نقشههای شاخص فرابنفش بهعنوان یکی از لایههای اطلاعاتی مدیریت شهری مورد استفاده قرار میگیرد.
حفاظت از شهروندان در برابر اشعه فرابنفش، تنها یک اقدام بهداشتی نیست، بلکه بخشی از سیاستهای شهر سلامتمحور و عدالت محیطی به شمار میرود. در چنین رویکردی، همه شهروندان، بهویژه کودکان، سالمندان، کارگران فضای باز و افرادی که روزانه از حملونقل عمومی استفاده میکنند، باید از دسترسی برابر به فضاهای ایمن، سایهدار و استاندارد برخوردار باشند.
بسیاری از اسناد بینالمللی از جمله چارچوب «شهرهای سالم» سازمان جهانی بهداشت و دستورکار نوین شهری (New Urban Agenda) بر این موضوع تأکید دارند که تابآوری شهرها تنها به مدیریت بحران محدود نمیشود، بلکه مستلزم طراحی محیطهای شهری متناسب با مخاطرات اقلیمی و حفاظت از سلامت شهروندان در برابر تهدیدهای نوظهور از جمله افزایش تابش اشعه فرابنفش است.
نظر شما