به گزارش خبرگزاری ایمنا، آسمان شب هر سال میزبان رویدادهای نجومی متعددی است که بعضی از آنها علاوه بر ارزش علمی به دلیل نامگذاریهای تاریخی و فرهنگی نیز مورد توجه قرار میگیرند.
«ماه توتفرنگی» یا Strawberry Moon یکی از همین پدیدههاست؛ بدر کاملی که در ماه ژوئن رخ میدهد و به دلیل پیشینه فرهنگی خود، سالهاست در میان علاقهمندان به نجوم و رسانههای علمی شناخته شده است.
برخلاف تصور رایج، این نام هیچ ارتباطی با رنگ ماه ندارد اگرچه گاهی ماه هنگام طلوع یا غروب به رنگ نارنجی یا سرخ دیده میشود، این پدیده نتیجه شکست و پراکندگی نور در جو زمین است و به نام «ماه توتفرنگی» ارتباطی ندارد.
نامی که از دل طبیعت برخاست
پیشینه این نام به قبایل بومی آمریکای شمالی بازمیگردد، آنها برای هر ماه کامل سال، نامی متناسب با رویدادهای طبیعی و چرخه زندگی خود انتخاب میکردند از آنجا که ماه کامل ژوئن با آغاز فصل برداشت توتفرنگیهای وحشی همزمان بود، این بدر کامل «ماه توتفرنگی» نام گرفت.
در فرهنگهای دیگر نیز این ماه کامل با نامهای متفاوتی شناخته و در بعضی کشورهای اروپایی از آن با عنوان «ماه رز» یا «ماه گل سرخ» یاد میشود که به فصل شکوفایی گلها اشاره دارد و در برخی سنتها نیز «ماه عسل» نام گرفته است؛ زیرا زمان مناسبی برای برگزاری جشنهای ازدواج به شمار میرفت.
کارشناسان نجوم تأکید میکنند که «ماه توتفرنگی» از نظر علمی تفاوتی با سایر ماههای کامل سال ندارد. این پدیده زمانی رخ میدهد که زمین میان خورشید و ماه قرار میگیرد و تمام نیمکره روشن ماه از دید ناظر زمینی قابل مشاهده میشود.
تنها تفاوت این بدر کامل، زمان وقوع آن در تقویم سالانه و نام تاریخی آن است با این حال نزدیکی آن به انقلاب تابستانی در نیمکره شمالی موجب میشود در بعضی مناطق، ماه در ارتفاع پایینتری از افق دیده شود و هنگام طلوع یا غروب، جلوهای بزرگتر و رنگی گرمتر داشته باشد؛ پدیدهای که به «خطای دید ماه» نیز شهرت دارد.
بهترین زمان برای رصد
رصدگران معتقدند بهترین زمان برای مشاهده «ماه توتفرنگی»، لحظه طلوع آن از افق شرقی یا ساعاتی پس از غروب خورشید است، در این زمان ماه به دلیل زاویه دید و شرایط جوی، منظرهای چشمنوازتر ایجاد میکند.
برای تماشای این پدیده به تجهیزات حرفهای نیاز نیست و ماه کامل با چشم غیرمسلح نیز بهراحتی قابل مشاهده است، البته استفاده از دوربین دوچشمی یا تلسکوپ، امکان مشاهده دقیقتر دهانهها، کوهستانها و دیگر عوارض سطح ماه را فراهم میکند همچنین انتخاب مکانی دور از آلودگی نوری، کیفیت رصد را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد.
فرصتی برای ترویج علم
کارشناسان میگویند نامهایی همچون «ماه توتفرنگی»، «ماه گرگ»، «ماه شکارچی» یا «ماه برفی» اگرچه منشأ علمی ندارند، اما نقش مهمی در افزایش علاقه عمومی به نجوم ایفا میکنند.
هر سال همزمان با وقوع این پدیدهها، رصدخانهها، انجمنهای نجومی و مراکز علمی برنامههایی برای رصد عمومی برگزار میکنند تا علاقهمندان، بهویژه کودکان و نوجوانان، با مفاهیم پایه نجوم و حرکت اجرام آسمانی بیشتر آشنا شوند.
«ماه توتفرنگی» اگرچه از نظر علمی تنها یکی از ماههای کامل سال است، اما داستان نامگذاری آن نشان میدهد که انسان از دیرباز برای شناخت زمان، فصلها و چرخه طبیعت، نگاهش را به آسمان دوخته است.
همین پیوند میان دانش، فرهنگ و طبیعت موجب شده است این بدر کامل، هر سال فراتر از یک رویداد نجومی، به بهانهای برای توجه دوباره به آسمان شب و زیباییهای آن تبدیل شود.
سال جاری نیز ماه کامل ۲۹ ژوئن/ هشتم تیر در پایینترین و جنوبیترین نقطه آسمان طلوع و بهآرامی از افق عبور میکند. این پدیده که هر ۱۸ سال یک بار به اوج خود میرسد، یکی از تماشاییترین رویدادهای نجومی سال است.
نظر شما