به گزارش خبرگزاری ایمنا، در میدان نبرد روایتها، گاهی «چگونه گفتن» به اندازه «چه گفتن» اهمیت پیدا میکند. هرچه جامعه متکثرتر و فضای عمومی پیچیدهتر باشد، انتخاب فرم مناسب برای برگزاری یک رویداد فرهنگی میتواند دامنه مخاطبان، میزان اثرگذاری و حتی ماندگاری پیام آن را دگرگون کند؛ موضوعی که در محرم امسال، بیش از هر زمان دیگری خود را نشان داد.
دهه نخست محرم ۱۴۰۵ در حالی آغاز شد که جامعه ایران روزهای کمسابقهای را پشت سر میگذاشت؛ از یکسو سوگ شهادت رهبر انقلاب، خیابانها را به صحنه حضور و همدلی مردم تبدیل کرده بود و از سوی دیگر، فضای سیاسی و امنیتی کشور، ضرورت تبیین شرایط و تقویت انسجام ملی را دوچندان میکرد. در چنین شرایطی، هیئتهای مذهبی تنها محل برگزاری آیین عزاداری نبودند؛ بلکه میتوانستند به بستری برای روایت درست وقایع، تقویت روحیه اجتماعی و تبدیل سوگ به حماسه و امید تبدیل شوند.
در میان تجربههای امسال، مجموعه فرهنگی عاشورائیان اصفهان با برگزاری هیئت در میدان بزرگمهر، یکی از متفاوتترین الگوهای عزاداری را به نمایش گذاشت. این مجموعه که از نخستین روزهای پس از شهادت رهبر انقلاب، میدان بزرگمهر را به محل تجمعهای شبانه مردمی تبدیل کرده بود، همان میدانداری اجتماعی را به دهه محرم پیوند زد و تلاش کرد با تغییر فرم برگزاری، مخاطبان گستردهتری را پای منبر عاشورا بنشاند.
خلاقیت این هیئت تنها به انتخاب محل برگزاری محدود نشد؛ طراحی سرودهای همخوانی برای مشارکت فعال مخاطبان، تغییر ساختار سنتی هیئت به مدل استیجی، بهرهگیری از نمایش، رسانه و هیئت تلویزیونی، طراحی سن و دکور با تلفیقی از مضامین ملی و مذهبی و پیوند دادن تاریخ و اسطورههای ایران با فرهنگ عاشورا، همگی نشان میداد فرم اجرا نیز به اندازه محتوا در انتقال پیام اهمیت دارد. تجربهای که ثابت کرد میتوان بدون فاصله گرفتن از اصالت عاشورا، با زبان هنر و قالبهای نو، مخاطبانی از اقشار مختلف جامعه، بهویژه نسل جوان، را با خود همراه کرد و هیئت را به محفلی برای گفتوگو، همدلی و کنش اجتماعی تبدیل ساخت.
علی عشوری مسئول مجموعه فرهنگی عاشورائیان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا در رابطه با برپایی خیمه عزاداری اباعبدالله الحسین (ع) در دهه اول محرم امسال اظهار کرد: با توجه به شرایط جامعه و حمایتی که لازم بود در فضای خیابانی صورت گیرد و پس از برگزاری حدود ۱۱۰ شب اجتماع خیابانی، تصمیم بر این شد که همچنان در خیابان بمانیم و هیئت هر سالهمان در دهه اول محرم را هم در میدان شهر برپا کنیم که با استقبال خوب مخاطبان نیز روبهرو شد.
وی افزود: باوجود برپایی هیئت در مکانی متفاوت، اما امسال هیئت عاشورائیان یکی از متفاوتترین سالهای ۳۰ سال اخیر خود را تجربه کرد و از پرمخاطبترین دورهها بود؛ هرچند با توجه به حضور ۱۰۰ شب در میدان، چالش خاصی در برگزاری نداشتیم، اما تفاوتها موجب شد به مدلهای جدیدی دست یابیم.
مسئول مجموعه فرهنگی عاشورائیان گفت: یکی از تفاوتهای اساسی، تغییر مدل برگزاری هیئت به سمت مدل استیج بود که بر اساس آن مجبور شدیم تنوع برنامهها را افزایش داده و مدت زمان هر بخش را کاهش دهیم؛ بهگونهای که سخنرانیها از ۴۵ دقیقه تا یک ساعت به ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، و مداحی نیز به همین بازه زمانی تقلیل یافت و هر برنامه حداکثر نیمساعت به طول انجامید که تنوع چشمگیری ایجاد کرد.
عشوری خاطرنشان کرد: چالش دیگر نحوه حضور مخاطبان بود؛ مردمی که دو تا سه ساعت باید روی پا میایستادند و ما ابتدا میان گزینههایی مانند صندلی، موکت یا ایستادن کامل مردد بودیم، اما خوشبختانه خود مردم با همراهی مثالزدنیشان، کسانی که توان ایستادن نداشتند زیرانداز شخصی میآوردند و مینشستند و بسیاری هم ایستاده برنامه را دنبال میکردند.
وی در ادامه تصریح کرد: در این ۳۰ سال، ویژگی منحصربهفرد عاشورائیان در انتخاب موضوعی بر اساس نیاز روز برای هیئت محرم است که به نخ تسبیح تمام اجزای برنامه تبدیل میشود؛ بر اساس آن موضوع، با ابزارهای گوناگونی چون سخنرانی، مداحی، کلیپ، فضاسازی، غرفههای متنوع، فضای مجازی، هیئت تلویزیونی و نمایشهای عاشورایی، محتوای مدنظر را به مخاطب منتقل میکنیم.تمام این ابزارها در کنار یکدیگر، حلقههای ارتباطیاند که پیام اصلی را به گوش مخاطب میرسانند.
مسئول مجموعه فرهنگی عاشورائیان، در ادامه اظهار کرد: امسال محتوا و موضوع اصلی ما «تمدن نوین ایرانی اسلامی» بود و پیام ما این بود که برای جلوگیری از آسیبپذیری در برابر دشمنان، باید قوی و مقتدر شویم؛ چنانکه رهبر شهید بارها بر آن تأکید داشتند؛ البته در این سالها هیچگاه از اصل محتوای عاشورایی فاصله نگرفتهایم و تلاش کردهایم با حفظ اصالت، شیوههای نوین ارائه را تجربه کنیم.
عشوری افزود: این قویشدن با دو بال دنبال میشود؛ بال نخست مردم هستند که در حوزه سبک زندگی با آنها صحبت کردیم و برای انتقال این سبک زندگی، پنج محور اصلی را تعریف کردیم و بال دوم، حاکمیت است که در کنار مردم، با تصمیمات خود به مقتدر و قویشدن ایران کمک میکند؛ ما هر شب یک بیانیه خطاب به مسئولان امر میخواندیم.
وی با اشاره به دکور امسال هیئت عاشورائیان خاطرنشان کرد: در همین راستا، با توجه به موضوعی که برای هیئت انتخاب کردیم برای دکور و پوستر هیئت، اسطورههای ایرانی اسلامی را طراحی کردیم که پنج قاب دارد؛ هر قاب داستانی منحصربهفرد از اسطورههای شاهنامه، اسطورههای علمی نظیر انرژی اتمی و موشکی، تا مردمی که خیابان را حفظ کردند و در نهایت اسطوره اصلی یعنی حضرت اباعبدالله الحسین(ع) را در بر میگیرد تا بگوییم اینان کسانیاند که باید به آنها تأسی کنیم و از ایشان الگو بگیریم.
مسئول مجموعه فرهنگی عاشورائیان تصریح کرد: ما معتقدیم هرچند مباحث روز باید در هیئت مطرح شود، اما در دهه اول محرم بهترین فرصت برای پرداختن به قیام عاشورا است و در این ۳۰ سال همواره سعی کردیم در عین بیان موضوعات کاربردی روز، به ابعاد مختلف قیام عاشورا نیز بپردازیم؛ ما همواره سعی کردهایم از اصل عاشورا فاصله نگیریم و با نگاه روز، پیام آن را برای مخاطب امروزی ملموستر و کاربردیتر کنیم تا همزمان با عزاداری، به کارآمدی و اقتدار ملی نیز بیندیشیم.
عشوری تأکید کرد: در یکی دو سال اخیر، این تعادل بیشتر به سمت تطبیق قیام عاشورا با مسائل روز سوق پیدا کرده است؛ هرچند نباید آن را فقط مباحث سیاسی نامید، بلکه موضوع اصلی ما تمدنی است که ریشه تمام مباحث علمی، سیاسی و اقتصادی را در بر میگیرد؛ برای نمونه موضوع فرهنگ کار و تولید، ارتباط مستقیمی با سیاست نداشت اما بیربط هم نیست و دلیل این تغییر رویکرد، حملات دشمنان به خاکمان بوده است.
این مسئول فرهنگی با اشاره مجموعه عاشورائیان در بهرهمندی از هنر برای انتقال مفاهیم مذهبی اظهار کرد: حدود ۲۰ سال است که عاشورائیان از نمایشهای عاشورایی استفاده میکند و ما نخستین هیئتی هستیم که هنر را در این سطح در کشور به خدمت گرفتهایم؛ جدا از نمایشها، سرودهای عاشورایی و فضاسازی هنری نیز داشتهایم و هدفمان این بوده که انواع هنر را در خدمت دین قرار دهیم.
وی افزود: بالغ بر دو دهه است که نمایشهای عاشورایی را برگزار میکنیم، اما امسال تفاوت اساسی این بود که در سالهای گذشته فقط به قیام عاشورا میپرداختیم، در حالی که امسال در کنار آن، به اسطورههای معاصر نیز پرداختیم؛ برای نمونه، شخصیتهایی همچون رهبر شهید، شهید بهشتی، حاج قاسم سلیمانی و مادران میناب را با شخصیتهای عاشورایی هر شب تطبیق دادیم؛ برای مثال شب حضرت رقیه(س) به شهدای میناب پرداختیم.
مسئول مجموعه فرهنگی عاشورائیان با اشاره به فعالیت هیئت تلویزیونی عاشورائیان گفت: در راستای همان نختسبیح موضوعی که اشاره کردم، همواره یک پیوست رسانهای جدی داشتیم، اما از زمان کرونا که برخی مخاطبان ترجیح میدادند در خانه به هیئت بپردازند، این رویکرد جدیتر شد؛ بهطوری که همزمان با ۱۰ شب برنامههایمان، پخش زنده از شبکه اصفهان داشتیم و پس از آن هیئت تلویزیونی را راهاندازی کردیم که محتوای آن دقیقاً همان محتوای محرم خودمان است، منتها با قرائتی متفاوت برای مخاطبان تلویزیون.
عشوری خاطرنشان کرد: بازخورد این هیئت تلویزیونی بسیار مثبت بوده؛ بهگونهای که سال گذشته، صدا و سیمای مرکزی در ارزیابیهای خود، این برنامه را به عنوان بهترین برنامه شبکه اصفهان در ایام محرم معرفی کرد.
وی در پاسخ به اینکه این طرح به پیشنهاد خودتان بوده یا صداوسیما، تصریح کرد: پیشنهاد از سوی ما بود، اما صدا و سیما نیز همراهی ویژهای دارد و تمایل دارند که تولید برنامه در سطح حرفهای انجام شود و خوشبختانه این همکاری به خوبی پیش رفته است؛ ما همواره سعی کردهایم با استفاده از ابزارهای هنری و رسانهای، پیام عاشورا را به بهترین شکل ممکن به مخاطب برسانیم و این مسیر را با قوت ادامه خواهیم داد.
مسئول مجموعه فرهنگی عاشورائیان، با اشاره به برگزاری هیئت در میدان شهر و سبکی متفاوت از برگزاری هیئت اظهار کرد: چیزی که امسال تجربه کردیم، به نظر خودم جا دارد که سالهای دیگر نیز به همین شیوه برگزار شود؛ چراکه عاشورائیان یک هیئت اجتماعی است و این مدل برنامه برای ما بسیار مناسب بود، ضمن اینکه قشر مخاطب نیز گستردهتر شد؛ هرچند هر هیئتی مخاطبان خاص خود را دارد، اما وقتی به سطح شهر میآید، طبیعتاً با گستردگی مخاطب مواجه میشود و ما چنین چیزی را به وضوح شاهد بودیم.
عشوری افزود: هیئتهایی که اجتماعی هستند و بر مبنای یک جمع هدفمند شکل گرفتهاند تا تأثیری بر جامعه بگذارند، به نظرم این نوع برگزاری برایشان بسیار مغتنم است؛اما برای بقیه هیئتها خیلی پیشنهاد نمیکنم؛ هیئتهایی که بیشتر مداحمحور یا سخنرانمحور هستند، بهتر است همان مسیر خود را برای انتقال محتوا به مخاطبشان ادامه دهند.
وی در ادامه گفت: از ابتدای جنگ رمضان و از همان روز اولی که اعلام شد رهبر عزیزمان به شهادت رسیدهاند، در میدان حضور داشتهایم و حضورمان همچنان ادامه دارد؛ در این مدت نکته مهم این بود که برای خودمان مأموریتی تعریف کردیم و آن جذب قشر میانه جامعه بود؛ لذا در اجرای برنامهها سعی کردیم هرآنچه ممکن است این قشر را برنجاند و دفع کند، حذف کنیم و در مقابل، برنامههایی که جذابیت و کشش برای آنان دارد، بیشتر داشته باشیم.
این فعال فرهنگی خاطرنشان کرد: به همین دلیل، قشری که در برنامههای ما حضور پیدا میکرد، تفاوت چشمگیری با قشری داشت که در سایر میدانها حضور داشتند؛ برای نمونه، خانمهایی که شاید حجاب کامل نداشتند، در میدان بزرگمهر که محل تجمع ما بود، بیشتر حاضر میشدند.
عشوری تصریح کرد: عملکرد خودمان را در رسیدن به این هدف، موفق میدانیم و معتقدیم که توانستهایم با این رویکرد، به خوبی به مأموریتمان عمل کنیم؛ چراکه گستردگی مخاطب و استقبال متنوع از اقشار مختلف، خود گواهی بر این موفقیت است.
عشوری در پایان تأکید کرد: ما به دنبال این هستیم که با حفظ اصالت عاشورایی، پل ارتباطی میان هیئت و اقشار مختلف جامعه باشیم و از این مسیر، تأثیرگذاری اجتماعی خود را افزایش دهیم؛ انشاالله که این تجربه ارزشمند، الگویی برای سایر هیئتهای اجتماعی قرار گیرد.
به گزارش ایمنا، تجربه امسال عاشورائیان را شاید نتوان نسخهای واحد برای همه هیئتها دانست، اما دستکم یک نکته را به روشنی نشان داد؛ اینکه در روزگاری که رقابت بر سر جلب توجه مخاطب هر روز دشوارتر میشود، حفظ اصالت محتوا با نوآوری در شیوه ارائه نهتنها ممکن، بلکه ضروری است. عاشورا همان عاشوراست و پیام آن تغییری نمیکند، اما زبان روایت، ابزار انتقال و فرم برگزاری میتواند متناسب با نیازهای جامعه امروز بازآفرینی شود.
برگزاری هیئت در میدان شهر، پیوند دادن مضامین ملی و مذهبی، بهرهگیری از هنر و رسانه، مشارکت فعال مخاطبان از طریق سرودهای همخوانی و طراحی برنامههایی متناسب با شرایط روز، تجربهای بود که نشان داد هیئت میتواند علاوه بر مأمن سوگواری، به کانون گفتوگو، تبیین، همبستگی اجتماعی و تقویت روحیه ملی نیز تبدیل شود؛ تجربهای که شاید بتواند افق تازهای پیش روی هیئتهای اجتماعی در سالهای آینده بگشاید.
نظر شما