به گزارش خبرگزاری ایمنا، جام جهانی ۲۰۲۶ را میتوان یکی از فناورانهترین دورههای تاریخ فوتبال دانست؛ جایی که رقابت تنها در مستطیل سبز خلاصه نمیشود و بخش مهمی از نبرد تیمها در مراکز تحلیل داده، آزمایشگاههای هوش مصنوعی و اتاقهای آنالیز جریان دارد. کارشناسان معتقدند کشورهایی که بتوانند بهتر از دادهها و الگوریتمهای هوشمند استفاده کنند، شانس بیشتری برای موفقیت در این رقابتها خواهند داشت.
بر اساس اعلام فیفا، در هر مسابقه حدود ۱۵۰ میلیون نقطه داده ثبت و تحلیل میشود. علاوه بر دوربینهای متعدد مستقر در ورزشگاه، توپ رسمی مسابقات نیز به حسگرهای پیشرفتهای مجهز شده است که با استفاده از واحدهای اندازهگیری اینرسی (IMU)، حدود ۵۰۰ داده حرکتی در هر ثانیه ثبت میکنند. این اطلاعات امکان تحلیل دقیق مسیر حرکت توپ، سرعت، شتاب و جزئیات بازی را فراهم میکند.
فوتبال؛ پیچیدهتر از آنچه تصور میشود
«پاتریک لوسی»، دانشمند ارشد شرکت تحلیل داده Stats Perform، معتقد است پیچیدگی فوتبال از بسیاری از حوزههای دیگر بیشتر است. به گفته او، تعداد حالتهای ممکن در یک مسابقه فوتبال از تعداد اتمهای موجود در جهان نیز فراتر میرود.
شرکت Stats Perform یکی از مهمترین تأمینکنندگان دادههای فوتبال در جهان محسوب میشود و اطلاعات آن توسط باشگاهها، تیمهای ملی، استعدادیابها، رسانهها و حتی مدیران نقلوانتقالات مورد استفاده قرار میگیرد. این دادهها در تصمیمگیری برای خرید و فروش بازیکنان، تعیین ترکیب اصلی، طراحی تاکتیکها، برنامهریزی ضربات ایستگاهی و حتی مذاکرات قراردادی نقش مهمی ایفا میکنند.
هوش مصنوعی چگونه تصمیمهای فنی را تغییر داده است؟
در سالهای اخیر ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی توانستهاند فرایند تحلیل مسابقات را به شکل قابل توجهی متحول کنند. مربیان اکنون میتوانند با سرعتی بسیار بیشتر از گذشته الگوهای بازی رقبا را استخراج کرده و نقاط ضعف و قوت آنها را شناسایی کنند.
برای مثال، تیم ملی انگلیس از هوش مصنوعی برای تحلیل ضربات پنالتی استفاده میکند. کاری که پیش از این ممکن بود پنج روز زمان ببرد، اکنون تنها طی چند ساعت انجام میشود و کادر فنی میتواند اطلاعات دقیقتری درباره عادتهای پنالتیزنان حریف در اختیار داشته باشد.
همچنین سیستمهای هوشمند قادرند هزاران صحنه مشابه را در مسابقات مختلف بررسی کرده و به سؤالات فنی مربیان پاسخ دهند؛ از جمله اینکه یک الگوی خاص چند بار به خلق موقعیت گل منجر شده یا چه تغییراتی احتمال موفقیت یک تاکتیک را افزایش میدهد.
کشورهای کوچک نیز از این فناوری عقب نماندند
یکی از نمونههای جالب استفاده از داده و هوش مصنوعی مربوط به تیم ملی کوراسائو است؛ کشوری کوچک در حوزه دریای کارائیب که با جمعیتی حدود ۱۶۰ هزار نفر موفق شد برای نخستین بار به جام جهانی راه پیدا کند.
مسئولان فوتبال این کشور با بهرهگیری از تحلیل دادههای جمعیتی، اطلاعات جغرافیایی و بررسی سوابق خانوادگی بازیکنان، توانستند فوتبالیستهای واجد شرایط حضور در تیم ملی را در کشورهای مختلف شناسایی کنند. نتیجه این پروژه آن بود که تنها یک بازیکن از فهرست نهایی تیم ملی متولد خود جزیره کوراسائو بود و سایر بازیکنان در کشورهای دیگر، عمدتاً هلند، متولد شده بودند.
هوش مصنوعی به انتخاب سرمربی هم رسید
کاربرد هوش مصنوعی تنها به زمین مسابقه محدود نمیشود. برخی فدراسیونهای فوتبال اکنون از سامانههای تحلیلی برای انتخاب سرمربی استفاده میکنند. این ابزارها با بررسی ویژگیهای بازیکنان، سبک بازی تیم و تاکتیکهای مختلف، مناسبترین گزینه را برای هدایت تیم پیشنهاد میدهند.
همچنین پیش از آغاز مسابقات، ترکیب بازیکنان و حتی فهرست نهایی تیم نیز با کمک الگوریتمهای تحلیلی و بر اساس سبک بازی رقبای مرحله گروهی ارزیابی میشود.
فیفا برای کاهش شکاف فناوری وارد عمل شد
در واکنش به این نگرانیها، فیفا برای نخستین بار سامانهای با عنوان Football AI Pro را در اختیار تمامی تیمهای حاضر در جام جهانی قرار داده است.
این دستیار هوش مصنوعی محیطی مشابه چتباتها دارد و مربیان میتوانند با طرح پرسشهای مختلف، اطلاعات تحلیلی درباره تیمهای حریف دریافت کنند. مسابقات بهصورت سهبعدی بازسازی میشوند و امکان بررسی نحوه حرکت بازیکنان، الگوهای پاسکاری، آرایش دفاعی و هجومی، کیفیت شوتها و دهها شاخص دیگر فراهم شده است.
به گفته مدیر نوآوری فیفا، هدف از توسعه این سامانه آن است که حتی کشورهایی که از تیمهای بزرگ تحلیل داده برخوردار نیستند نیز بتوانند از فناوریهای پیشرفته بهره ببرند و رقابت عادلانهتری در جام جهانی شکل بگیرد.
آینده فوتبال در اختیار هوش مصنوعی است؟
کارشناسان معتقدند مرحله بعدی تحول هوش مصنوعی در فوتبال، پیشبینی آینده خواهد بود. سیستمهای نسل جدید احتمالاً میتوانند با تحلیل وضعیت جسمانی بازیکنان، برنامه مسابقات و شرایط رقبا، پیشنهاد دهند کدام بازیکن استراحت کند یا در چه زمانی بهترین فرصت برای تغییر تاکتیک وجود دارد تا احتمال موفقیت تیم افزایش یابد.
در همین حال، برخی کارشناسان این پرسش را مطرح کردهاند که آیا در آینده فیفا ناچار خواهد شد استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی اختصاصی را قانونگذاری یا محدود کند تا رقابت میان تیمها تحت تأثیر اختلاف فناوری قرار نگیرد.
با این حال، آنچه امروز مسلم به نظر میرسد این است که جام جهانی ۲۰۲۶ نقطه عطفی در ورود هوش مصنوعی به فوتبال حرفهای محسوب میشود؛ جایی که موفقیت تیمها دیگر تنها به کیفیت بازیکنان و تصمیمات مربیان وابسته نیست، بلکه توانایی استفاده هوشمندانه از دادهها و فناوری نیز به یکی از عوامل تعیینکننده در مسیر قهرمانی تبدیل شده است.
نظر شما