به گزارش خبرگزاری ایمنا، بعضی صداها در حافظه یک ملت ماندگار میشوند؛ صداهایی که با گذشت سالها نهتنها کمرنگ نمیشوند، بلکه هر بار با قدرت بیشتری در جان جامعه طنین میاندازند. نام حسین (ع) از همین جنس است. نامی که قرنها از واقعه عاشورا گذشته، اما هنوز با فرا رسیدن محرم، میتواند میلیونها نفر را در کوچهها، میدانها، خیابانها و حسینیهها گرد هم بیاورد.
محرم برای ایرانیان تنها آغاز یک ماه قمری نیست؛ آغاز فصلی از همدلی، مشارکت اجتماعی، خاطره جمعی و بازخوانی مفاهیمی است که در تار و پود فرهنگ این سرزمین تنیده شدهاند. ماهی که در آن شهرها چهره دیگری به خود میگیرند؛ پرچمهای سیاه بر فراز خیابانها به اهتزاز درمیآیند، نوای روضه از محلهها شنیده میشود و مردم، فارغ از جایگاه اجتماعی، سن، شغل و سلیقههای مختلف، در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
اما محرم امسال، بیش از هر چیز، یادآور یک واقعیت مهم بود؛ اینکه عاشورا همچنان زنده است و این حیات نه در کتابهای تاریخ، بلکه در متن زندگی مردم جریان دارد.
محرمی که در خیابان روایت شد
اگر روزگاری هیئتها و حسینیهها اصلیترین محل برگزاری آیینهای سوگواری بودند، امروز خیابانها نیز به بخشی از این روایت بزرگ تبدیل شدهاند.
در روزها و شبهای محرم، خیابانهای شهرهای ایران تنها محل عبور و مرور نیستند. آنها به صحنه حضور مردم، به بستری برای نمایش همبستگی اجتماعی و به محل شکلگیری یکی از بزرگترین اجتماعات مردمی کشور تبدیل میشوند.
از تهران تا اصفهان، از مشهد تا تبریز، از شیراز تا اهواز، هر شهر روایت ویژه خود را از محرم دارد؛ اما وجه مشترک همه این روایتها حضور گسترده مردمی است که با عشق به اهل بیت (ع) در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
امسال نیز همانند سالهای گذشته، خیابانها شاهد موجی از حضور مردمی بودند. خانوادههایی که همراه کودکان خود در مراسم شرکت میکردند، نوجوانانی که در موکبها خدمت میکردند، سالمندانی که سالهاست پرچم عزاداری را بر دوش میکشند و جوانانی که تلاش میکنند سهمی در برگزاری این آیینها داشته باشند.
این حضور گسترده نشان میدهد که محرم همچنان یکی از مهمترین نقاط اتصال جامعه ایرانی است؛ نقطهای که میتواند فاصلهها را کم کند و انسانها را در کنار یکدیگر قرار دهد.
آیینهایی که نسلها را به هم پیوند میدهد
یکی از مهمترین ویژگیهای محرم در ایران، تداوم آن در میان نسلهای مختلف است.
در بسیاری از مراسم میتوان سه یا حتی چهار نسل از یک خانواده را در کنار یکدیگر دید؛ پدربزرگی که سالها در هیئت محل فعالیت داشته، پدری که مسئولیت بخشی از مراسم را برعهده گرفته و نوجوانی که برای نخستین بار در دستههای عزاداری حضور یافته است.
این پیوستگی نسلی اتفاقی نیست. آیینهای عاشورایی طی دههها و سدهها توانستهاند به بخشی از حافظه فرهنگی جامعه ایرانی تبدیل شوند. مفاهیمی مانند ایثار، وفاداری، آزادگی، مسئولیتپذیری و کمک به دیگران از طریق همین آیینها به نسلهای جدید منتقل شده است.
به همین دلیل است که محرم تنها یک مراسم مذهبی نیست؛ بلکه یک دانشگاه بزرگ فرهنگی و اجتماعی محسوب میشود که در آن بسیاری از ارزشهای انسانی بازآفرینی میشود.
موکبها؛ جلوهای از فرهنگ خدمت
در کنار مراسم عزاداری، یکی از مهمترین جلوههای محرم در ایران، فرهنگ خدمترسانی مردمی است.
هزاران موکب در شهرها و روستاهای مختلف برپا میشود؛ موکبهایی که اغلب با مشارکت مستقیم مردم اداره میشوند. از تهیه غذا و پذیرایی از عزاداران گرفته تا خدمات فرهنگی، بهداشتی و اجتماعی، همه و همه توسط کسانی انجام میشود که تنها انگیزهشان خدمت به مردم و ارادت به اهل بیت (ع) است.
فرهنگ نذر نیز در همین بستر معنا پیدا میکند. نذر تنها توزیع غذا نیست؛ بلکه مشارکت در حل مسائل اجتماعی، کمک به نیازمندان، حمایت از خانوادههای کمبرخوردار و ایجاد حس همدلی در جامعه است.
شاید یکی از مهمترین دستاوردهای محرم همین باشد که انسانها را از فردیت خارج میکند و به سوی مسئولیت اجتماعی سوق میدهد.
محرم؛ سرمایه اجتماعی ایران
جامعهشناسان سالهاست درباره مفهوم «سرمایه اجتماعی» سخن میگویند؛ مفهومی که به میزان اعتماد، همکاری و مشارکت میان افراد جامعه اشاره دارد.
در میان رویدادهای مختلف اجتماعی ایران، کمتر مناسبتی را میتوان یافت که به اندازه محرم در تقویت سرمایه اجتماعی نقش داشته باشد.
محرم فرصتی است برای دیدار دوباره همسایهها، همکاری میان گروههای مردمی، مشارکت داوطلبانه جوانان و ایجاد شبکههای گستردهای از ارتباطات اجتماعی.
در این ایام، بسیاری از اختلافها و فاصلهها رنگ میبازد و نوعی همدلی عمومی شکل میگیرد. مردم برای یک هدف مشترک گرد هم میآیند و همین موضوع سبب میشود احساس تعلق اجتماعی تقویت شود.
شهر در چنین روزهایی تنها مجموعهای از ساختمانها و خیابانها نیست؛ بلکه به یک موجود زنده اجتماعی تبدیل میشود که در آن همه افراد نقشآفرین هستند.
شهرهایی که یکصدا میتپند
محرم شاید یکی از معدود مناسبتهایی باشد که میتواند شهرهای مختلف ایران را با وجود همه تفاوتهای فرهنگی، قومی و جغرافیایی به یک روایت مشترک پیوند بزند.
هر منطقه آیین خاص خود را دارد؛ در جایی تعزیه برگزار میشود، در جایی نخلگردانی، در منطقهای سنج و دمام نواخته میشود و در نقطهای دیگر دستههای سنتی عزاداری به حرکت درمیآیند، اما در پس همه این تفاوتها، یک حقیقت مشترک وجود دارد؛ عشق به امام حسین (ع).
همین اشتراک است که موجب میشود محرم به یکی از مهمترین نمادهای وحدت فرهنگی در ایران تبدیل شود.
وقتی میلیونها نفر در نقاط مختلف کشور با زبانها، گویشها و سنتهای متفاوت یک نام را زمزمه میکنند، تصویری از انسجام فرهنگی شکل میگیرد که کمتر نظیری برای آن میتوان یافت.
نسل جدید و روایت تازه از عاشورا
یکی از مهمترین پرسشهایی که همواره درباره آیینهای مذهبی مطرح میشود، نسبت نسل جوان با این مراسمهاست.
آنچه در سالهای اخیر مشاهده میشود، حضور فعال و پررنگ جوانان در عرصههای مختلف محرم است. از فعالیت در موکبها گرفته تا تولید محتوا، برنامههای فرهنگی، فعالیتهای رسانهای و مشارکت در اجرای مراسم.
نسل جدید تلاش میکند مفاهیم عاشورا را با زبان امروز بازخوانی کند. برای بسیاری از جوانان، عاشورا تنها یک واقعه تاریخی نیست؛ بلکه مجموعهای از ارزشها و مفاهیم انسانی است که همچنان میتواند در زندگی امروز معنا داشته باشد.
همین بازخوانی مستمر موجب شده است که پیام عاشورا محدود به گذشته نماند و در هر دورهای با نیازها و دغدغههای جامعه پیوند بخورد.
چرا محرم همچنان زنده است؟
شاید راز ماندگاری محرم در همین ویژگی نهفته باشد؛ اینکه عاشورا تنها یک حادثه تاریخی نیست.
بسیاری از رویدادهای بزرگ تاریخ در کتابها باقی ماندهاند، اما عاشورا از صفحات کتابها فراتر رفته و وارد زندگی مردم شده است.
محرم هر سال تکرار میشود، اما هیچگاه شبیه سال قبل نیست. هر نسل برداشت خود را از آن دارد، هر شهر روایت خود را از آن ارائه میدهد و هر خانواده خاطرات تازهای در آن میسازد.
همین پویایی و زنده بودن است که موجب شده محرم پس از قرنها همچنان یکی از مهمترین مؤلفههای هویت فرهنگی و اجتماعی ایرانیان باشد.
فصل مشترک یک ملت
شاید بتوان محرم را بزرگترین فصل مشترک ایرانیان دانست؛ فصلی که در آن میلیونها نفر با وجود تفاوتهای فراوان، در کنار یکدیگر قرار میگیرند؛ در روزگاری که زندگی شهری گاه انسانها را از یکدیگر دور میکند، محرم فرصتی برای بازگشت به جمع، گفتوگو، همدلی و مشارکت فراهم میآورد.
این ماه یادآور آن است که جامعه تنها با ساختمانها و خیابانها ساخته نمیشود؛ بلکه آنچه به شهر معنا میبخشد، پیوند میان انسانهاست.
محرم ۱۴۰۵ نیز بار دیگر این حقیقت را به نمایش گذاشت؛ اینکه در پس همه تفاوتها، هنوز ارزشهایی وجود دارد که میتواند دلهای یک ملت را به هم نزدیک کند.
و شاید به همین دلیل است که با گذشت قرنها، هنوز هم وقتی پرچمهای سیاه بر فراز شهرها برافراشته میشود و نوای «یا حسین(ع)» در کوچهها میپیچد، ایران به یک حسینیه بزرگ تبدیل میشود؛ حسینیهای که در آن میلیونها دل، با یک نام و یک روایت، همصدا میشوند.
نظر شما