به گزارش خبرگزاری ایمنا، در حالی که روزهای آغازین تابستان را میگذرانیم، بسیاری از نقاط جهان با دماهایی روبهرو شده است که تا چند سال پیش غیرقابل تصور بود. از خیابانهای پاریس و مادرید گرفته تا شهرهای خاورمیانه، آمریکای شمالی و بخشهایی از آسیا، گرمای شدید به یکی از مهمترین اخبار روز جهان تبدیل شده است.
هواشناسان، اقلیمشناسان و نهادهای بینالمللی بر سر یک موضوع اتفاق نظر دارند که جهان وارد دورهای تازه از گرمایش شده است و رکوردهای دمایی دیگر استثنا نیستند، بلکه به روندی تکرارشونده تبدیل شده است.
در سالهای گذشته، هر بار که تصور میشد دمای جهانی به سقف تاریخی خود نزدیک شده است، رکوردی جدید به ثبت رسید. اکنون نیز با آغاز تابستان ۲۰۲۶، نگرانیها درباره ثبت داغترین روزها، داغترین ماهها و حتی داغترین سال تاریخ اندازهگیریهای هواشناسی بار دیگر افزایش یافته است.
از هشدارهای علمی تا واقعیتی که مردم لمس میکنند
تا یک دهه قبل، بسیاری از گزارشهای مربوط به تغییرات اقلیمی در قالب پیشبینیهای بلندمدت مطرح میشد، اما اکنون شرایط تغییر کرده است. گرمایش جهانی دیگر سناریویی مربوط به آینده نیست؛ مردم در زندگی روزمره خود آن را احساس میکنند.
موجهای گرمایی شدید، شبهای بسیار گرم، افزایش مصرف برق، آتشسوزیهای گسترده جنگلی، خشکسالیهای طولانیمدت و کاهش منابع آبی تنها بخشی از پیامدهایی هستند که در سالهای اخیر به واقعیتی ملموس برای میلیونها نفر در سراسر جهان تبدیل شدهاند.
کارشناسان میگویند مهمترین تفاوت امروز با گذشته این است که گرمای شدید دیگر تنها در مناطق بیابانی یا گرمسیر دیده نمیشود. کشورهایی که زمانی تابستانهای معتدل داشتند نیز اکنون با هشدارهای قرمز هواشناسی روبهرو هستند.
اروپا؛ قارهای که زیر آفتاب میسوزد
اروپا یکی از مناطقی است که در سالهای اخیر بیشترین آسیب را از موجهای گرمایی دیده است. در هفتههای اخیر بخشهای وسیعی از فرانسه، اسپانیا، ایتالیا، پرتغال و یونان تحت هشدارهای شدید گرمایی قرار گرفتهاند.
در برخی مناطق فرانسه دما به آستانه ۴۰ درجه سانتیگراد رسیده است و کارشناسان هواشناسی این کشور هشدار دادهاند که شهروندان ممکن است یکی از شدیدترین موجهای گرمایی ثبتشده در تاریخ معاصر را تجربه کنند.
افزایش دما تنها به معنای احساس گرمای بیشتر نیست. تعطیلی مدارس، فشار بر شبکههای برق، افزایش مراجعه بیماران به مراکز درمانی و حتی اختلال در سیستم حملونقل از جمله پیامدهای گرمای شدید در کشورهای اروپایی بوده است.
خاورمیانه؛ زندگی در دماهای بالای ۵۰ درجه
در حالی که اروپا با دماهای نزدیک به ۴۰ درجه دستوپنجه نرم میکند، برخی کشورهای خاورمیانه بار دیگر شاهد دماهای فراتر از ۵۰ درجه سانتیگراد هستند.
متخصصان اقلیم معتقدند منطقه خاورمیانه یکی از آسیبپذیرترین نقاط جهان در برابر گرمایش زمین محسوب میشود. کاهش بارندگی، افت منابع آب زیرزمینی، افزایش گردوغبار و رشد تعداد روزهای بسیار گرم، چالشهای بزرگی را برای کشورهای این منطقه ایجاد کرده است.
ایران نیز از این روند مستثنا نیست. در سالهای اخیر رکوردهای متعددی در زمینه دمای هوا، کاهش بارندگی و خشکسالی ثبت شده است و کارشناسان هشدار میدهند که مدیریت منابع آب بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا کرده است.
اقیانوسها؛ موتور پنهان گرمایش زمین
بخش مهمی از داستان گرمایش جهانی در اقیانوسها اتفاق میافتد؛ جایی که کمتر دیده میشود، اما نقش تعیینکنندهای در وضعیت آبوهوای جهان دارد.
دانشمندان میگویند دمای سطح آب اقیانوسها در سالهای اخیر به رکوردهای بیسابقهای رسیده است. اقیانوسها بیش از ۹۰ درصد گرمای اضافی ناشی از فعالیتهای انسانی را جذب میکنند و همین موضوع موجب شده است که گرمایش آنها به عاملی مهم در تشدید موجهای گرمایی، طوفانها و تغییر الگوهای بارش تبدیل شود.
گرمتر شدن آب دریاها همچنین اکوسیستمهای دریایی را با تهدید جدی روبهرو کرده و پدیده سفیدشدگی مرجانها را در بسیاری از مناطق جهان تشدید کرده است.
چرا رکوردهای گرمایی یکی پس از دیگری شکسته میشوند؟
پاسخ دانشمندان به این سوال روشن است؛ انتشار گازهای گلخانهای همچنان در سطحی قرار دارد که زمین را به سمت گرمتر شدن سوق میدهد.
سوزاندن سوختهای فسیلی، جنگلزدایی، توسعه صنعتی بدون ملاحظات زیستمحیطی و افزایش مصرف انرژی از مهمترین عوامل این روند محسوب میشوند.
هرچند پدیدههای طبیعی همچون النینو میتوانند بعضی سالها به افزایش موقت دما کمک کنند، اما دانشمندان تأکید دارند که عامل اصلی روند بلندمدت گرمایش، فعالیتهای انسانی است.
گرما فقط یک عدد روی دماسنج نیست
وقتی از رکوردهای دمایی صحبت میشود، بسیاری تصور میکنند موضوع تنها چند درجه افزایش دماست، اما واقعیت بسیار پیچیدهتر است.
گرمای شدید میتواند سلامت انسان را به خطر بیندازد، بهویژه برای سالمندان، کودکان، بیماران قلبی و افراد دارای بیماریهای زمینهای. سازمان جهانی بهداشت بارها هشدار داده است که موجهای گرمایی در حال تبدیل شدن به یکی از مرگبارترین پدیدههای طبیعی جهان هستند.
از سوی دیگر، افزایش دما موجب کاهش بهرهوری نیروی کار، افزایش مصرف انرژی، افت تولید محصولات کشاورزی و تشدید ناامنی غذایی میشود. بسیاری از اقتصاددانان معتقدند تغییرات اقلیمی در دهههای آینده به یکی از مهمترین چالشهای اقتصادی جهان تبدیل خواهد شد.
شهرها؛ کانون بحران گرمایی
شهرهای بزرگ بیش از سایر مناطق از گرمایش آسیب میبینند. ساختمانهای متراکم، آسفالت، کمبود فضای سبز و ترافیک سنگین موجب ایجاد پدیدهای به نام «جزیره گرمایی شهری» میشود.
در چنین شرایطی دمای شهرها میتواند چند درجه بالاتر از مناطق اطراف باشد. به همین دلیل بسیاری از کشورها برنامههایی برای افزایش فضای سبز، توسعه بامهای سبز، استفاده از مصالح خنککننده و کاهش انتشار آلایندهها در دستور کار قرار دادهاند.
آیا جهان از مرز ۱.۵ درجه عبور کرده است؟
یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه دانشمندان، آستانه ۱.۵ درجه سانتیگراد است؛ مرزی که در توافق اقلیمی پاریس به عنوان هدف اصلی برای محدود کردن گرمایش جهانی تعیین شده بود.
اگرچه عبور دائمی از این مرز هنوز بهطور رسمی تأیید نشده است، اما بسیاری از گزارشهای علمی نشان میدهند که جهان در بعضی بازههای زمانی کوتاهمدت از این سطح عبور کرده است. کارشناسان هشدار میدهند که ادامه روند فعلی میتواند رسیدن به این آستانه را به واقعیتی دائمی تبدیل کند.
تابستانهای آینده چگونه خواهند بود؟
مدلهای اقلیمی نشان میدهند که موجهای گرمایی در آینده طولانیتر، شدیدتر و فراگیرتر خواهند شد. تعداد روزهای بسیار گرم افزایش مییابد و شبهایی که دما در آنها کاهش محسوسی پیدا نمیکند، بیشتر خواهند شد.
این به آن معناست که دولتها، شهرها و شهروندان باید خود را برای زندگی در شرایط جدید اقلیمی آماده کنند؛ شرایطی که در آن سازگاری با گرما به اندازه مقابله با آن اهمیت خواهد داشت.
توصیههایی برای روزهای بسیار گرم
متخصصان بهداشت و هواشناسی توصیه میکنند شهروندان در روزهای گرم سال:
- از حضور طولانیمدت در فضای باز خودداری کنند.
- مصرف آب و مایعات را افزایش دهند.
- از فعالیتهای سنگین در ساعات اوج گرما پرهیز کنند.
- سالمندان و کودکان را بیشتر تحت مراقبت قرار دهند.
- هشدارهای هواشناسی را جدی بگیرند.
- در صورت بروز علائم گرمازدگی بهسرعت به مراکز درمانی مراجعه کنند.
جهان در نقطهای حساس قرار گرفته است
گرمایش جهانی دیگر تنها موضوعی برای کنفرانسهای علمی و نشستهای بینالمللی نیست. آنچه امروز در شهرهای مختلف جهان دیده میشود، نشاندهنده ورود زمین به دورهای تازه از تغییرات اقلیمی است؛ دورهای که در آن رکوردهای گرمایی پیدرپی، موجهای گرمایی مرگبار و فشار بر منابع طبیعی به بخشی از واقعیت زندگی بشر تبدیل شدهاند.
سوال اصلی دیگر این نیست که آیا زمین گرمتر خواهد شد یا نه، بلکه این است که جهان تا چه اندازه میتواند خود را با این شرایط جدید سازگار کند و آیا اقدامات کنونی برای جلوگیری از تشدید بحران اقلیمی کافی خواهد بود یا خیر.
نظر شما