به گزارش خبرگزاری ایمنا از زنجان، از چند کیلومتر مانده به ارمغانخانه، نشانههای عاشورا خود را نشان میدهد. خودروهایی که از شهرها و استانهای مختلف راهی این شهر کوچک شدهاند، دستههای عزاداری که در خیابانها در رفتوآمد هستند و مردمی که از نخستین ساعات صبح خود را برای میزبانی از مهمانان امام حسین (ع) آماده کردهاند.
ارمغانخانه در روز عاشورا حال و هوای دیگری دارد؛ شهری که انگار مرز میان میزبان و مهمان در آن از بین میرود و اینجا در هیچ خانهای بسته نیست. درهای خانهها از صبح زود گشوده میشود و صاحبخانهها دم در میایستند تا هر رهگذری را به سفره خود دعوت کنند.
فرقی نمیکند از کجا آمده باشی؛ زنجان، تبریز، اردبیل، تهران یا هر نقطه دیگری از ایران. حتی مهم نیست گرسنه باشی یا نه. کافی است از مقابل خانهای عبور کنی تا با اصرار صاحبخانه برای صرف ناهار و پذیرایی روبهرو شوی. اینجا مردم افتخار میکنند که در روز عاشورا خانهشان مأمن عزاداران حسینی باشد.
از روزها قبل، فعالیت در خانهها آغاز شده است و دیگهای بزرگ آبگوشت روی آتش قرار گرفتهاند، بوی قورمهسبزی در کوچهها پیچیده و زنان و مردان خانواده برای آماده کردن قیمه، کوفته و دیگر غذاهای نذری دست به دست هم دادهاند. هر خانواده هر آنچه در توان دارد فراهم میکند تا هیچ مهمانی در این شهر گرسنه نماند.
در کوچههای ارمغانخانه، سفرههای نذری تنها یک رسم نیست؛ جلوهای از عشق به سیدالشهدا (ع) است. مردم این شهر باور دارند که خدمت به عزاداران امام حسین (ع) بزرگترین افتخار زندگی آنان است و به همین دلیل از هیچ تلاشی برای پذیرایی از مهمانان دریغ نمیکنند.
تعزیهخوانی ارمغانخانه؛ میراث ۴۰۰ ساله عاشورایی در قلب قرهپشتلو
ارمغانخانه، شهر سه هزار نفری در ۳۵ کیلومتری زنجان، سالهاست که با آیینهای عاشورایی و تعزیههای باشکوه خود شناخته میشود. شهری که نام آن با تکیه حسینی تاریخیاش گره خورده است؛ تکیهای با قدمتی نزدیک به ۴۰۰ سال که نسلهای متوالی در آن به اجرای تعزیه و شبیهخوانی پرداختهاند.
با نزدیک شدن به تکیه، صدای سنج و طبل و نوحههای ترکی در فضا طنینانداز میشود؛ جمعیت از جای جای کشور خود را به این مکان رساندهاند تا شاهد یکی از قدیمیترین و مشهورترین مجالس تعزیه ایران باشند. بسیاری از مردم از شب قبل در شهر حضور پیدا میکنند تا بتوانند از نزدیک این آیین کمنظیر را تماشا کنند.
تعزیه ارمغانخانه تنها یک نمایش مذهبی نیست؛ روایتی زنده از واقعه عاشوراست که قرنهاست سینه به سینه منتقل شده و همچنان با همان شور و اصالت اجرا میشود. هنر تعزیه در این شهر چنان ریشه دوانده که به بخشی از هویت مردم منطقه تبدیل شده است.
در روز عاشورا، ارمغانخانه بیش از آنکه یک شهر باشد، به حسینیهای بزرگ تبدیل میشود؛ حسینیهای که خیابانهایش محل عزاداری، تکیهاش محل روایت کربلا و خانههایش سفرهخانههای محبت اهل بیت (ع) هستند.
غروب عاشورا که از راه میرسد، هنوز در بسیاری از خانهها سفرهها پهن است و مردم همچنان از عزاداران پذیرایی میکنند. اینجا عشق به امام حسین (ع) تنها در اشک و عزاداری خلاصه نمیشود؛ در مهماننوازی، بخشش و گشودن درهای خانه به روی همه رهگذران معنا پیدا میکند.
شاید به همین دلیل است که هر کسی یک بار عاشورا را در ارمغانخانه تجربه کند، این شهر را نه با خیابانها و خانههایش، بلکه با درهای همیشه باز و دلهای بزرگ مردمانش به یاد میآورد.
اما شهرت شهر ارمغانخانه فقط به مهماننواز بودن مردمانش در روز عاشور برنمیگردد، ارمغانخانه شهری است که به خاطر تغزیه تاریخی آن شهرت بسیاری داشته و در ایام محرم گردشگران بسیاری برای تماشای تعزیه به این شهر سفر میکنند.
تعزیهخوانی و شبیهخوانی در تکیه حسینی ارمغانخانه یکی از برجستهترین و شناختهشدهترین آیینهای مذهبی و نمایشی ایران به شمار میرود که با قدمتی حدود ۴۰۰ سال، همچنان با شکوه و عظمت خاصی برگزار میشود.
این آیین که به زبان ترکی اجرا میشود، نه تنها در استان زنجان بلکه در سطح کشور از شهرت و اعتبار ویژهای برخوردار است و در سال ۱۳۸۹ به عنوان یکی از میراثهای معنوی ایران در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
بر اساس آمارهای محلی، در طول ایام برگزاری تعزیه بیش از ۲۰۰ هزار نفر از این مراسم بازدید میکنند که این موضوع نشاندهنده جایگاه ویژه و کمنظیر تکیه حسینی ارمغانخانه در میان مراکز تعزیهخوانی کشور است.
تکیه حسینی ارمغانخانه یکی از قدیمیترین تکیههای شمالغرب ایران محسوب میشود و در این تکیه، مجالس تعزیه از نخستین روز ماه محرم تا چهاردهم محرم و همچنین از اربعین حسینی تا بیستوهشتم ماه صفر برگزار میشود.
تعزیه؛ بخشی از هویت مردم منطقه
بر اساس روایت بزرگان و معتمدان منطقه، حدود چهار قرن پیش فردی به نام «عیوض» نسخههای تعزیه را از منطقه درگزین همدان به ارمغانخانه آورد. این نسخهها بعدها توسط مرحوم توکلخان مورد بازنگری و ویرایش قرار گرفت و به تدریج به شکل امروزی درآمد.
توکلخان از نوادگان ایل ترک افشار و از مشهورترین بانیان و تعزیهگردانان ارمغانخانه بود که تعزیه را از نیاکان خود به ارث برده بود. وی علاوه بر تعزیهگردانی در زمره مجلسنویسان، مرثیهسرایان و نوحهپردازان برجسته زمان خود نیز شناخته میشد. نسلهای متوالی خاندان او در برگزاری این آیین نقشآفرینی کرده و میراث تعزیه را تا امروز حفظ کردهاند.
برای مردم قرهپشتلو و بهویژه اهالی ارمغانخانه، حضور در مجالس شبیهخوانی تنها یک برنامه مذهبی نیست، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و اعتقادی آنان به شمار میرود. بسیاری از خانوادهها نسل در نسل در این مراسم حضور داشتهاند و تماشای تعزیه در ماه محرم برای آنان نوعی عبادت، نیایش و تجدید پیمان با آرمانهای عاشورا محسوب میشود.
به همین دلیل، مردم منطقه همواره در حفظ و نگهداری تکیه حسینی نقش مهمی ایفا کردهاند و این بنا در طول سالیان گذشته چندین مرتبه به همت خیران و اهالی شهر مرمت و بازسازی شده است تا همچنان میزبان عزاداران حسینی باشد.
در طول تاریخ چندصد ساله تعزیه ارمغانخانه، افراد بسیاری در نقش تعزیهگردان، شبیهخوان و بانی مراسم فعالیت کردهاند. پس از توکلخان، خاندان عیوض و فرزندش اسکندر، سپس ملانجف، ملا حسین، مرحوم میرزا باقر و کربلایی جواد اسکندری از جمله افرادی بودند که مسئولیت برگزاری و تداوم این سنت ارزشمند را بر عهده داشتند.
نماد فرهنگ عاشورایی زنجان
امروزه تعزیه ارمغانخانه نه تنها یک آیین مذهبی، بلکه نمادی از فرهنگ عاشورایی مردم زنجان و شمالغرب کشور به شمار میرود. استمرار این مراسم در طول چهار قرن، مشارکت گسترده مردم، حفظ زبان و ادبیات ترکی در مجالس تعزیه و استقبال گسترده زائران و گردشگران مذهبی، سبب شده است که این آیین به یکی از مهمترین سرمایههای فرهنگی و معنوی استان زنجان تبدیل شود.
فیروز رستمی، یکی از اهالی ارمغانخانه و شخصی که سالها نقش شمر را در تعزیه ارمغانخانه ایفا کرده است، به خبرنگار ایمنا میگوید: هر سال لباس شمر را بر تن میکنم، اما هیچوقت نتوانستهام برای مصیبت امام حسین(ع) اشک نریزم. من نقش شمر را میخوانم، اما همیشه برای تنهایی امام حسین(ع) گریه میکنم. امام ما در کربلا خیلی تنها بود.
رستمی با نگاهی به گذشته از روزهایی یاد میکند که تکیه ارمغانخانه بنایی ساده و کاهگلی داشت؛ مکانی کوچک که با وجود امکانات اندک، عاشقان بسیاری را به خود جذب میکرد. اما افزایش روزافزون جمعیت عزاداران، متولیان را ناچار کرد تا بنای قدیمی را تخریب کرده و تکیهای بزرگتر بسازند. ساختمانی که آن هم پس از مدتی پاسخگوی خیل مشتاقان نبود و در نهایت به شکل کنونی توسعه پیدا کرد.
وی با اشاره به برکات فعالیت در مسیر اهل بیت (ع) در زندگی خود میگوید: مگر میشود کسی خادم و مرید سیدالشهدا(ع) باشد و از دریای بیکران رحمت ایشان بهرهای نبرد؟ هر چه دارم از لطف امام حسین(ع) است.»
رستمی اعتقاد ویژهای به جایگاه معنوی تکیه ارمغانخانه دارد و آن را تنها یک مکان برگزاری تعزیه نمیداند و اگر هر سال افراد زیادی از نقاط مختلف کشور به این تکیه میآیند تا نذرهای خود را ادا کنند و از حاجتهایی بگویند که به برکت توسل به امام حسین(ع) برآورده شده است.
ارمغانخانه به عنوان یکی از قطبهای مهم تعزیهخوانی کشور مطرح است
این خادم اهل بیت (ع) ادامه میدهد: هرگز فراموش نمیکنم که زوجی میانسال از استان همدان که سال گذشته برای ادای نذر به این تکیه آمده بودند و سال قبل با فرزندشان آمدند و وقتی علت حضورشان را پرسیدم، گفتند ۱۷ سال چشمانتظار فرزند بودهاند.
عباس اوجاقلو دیگر هنرمند تعزیه هر سال در تعزیه نقش حضرت عباس (ع) را دارد و نقشی است که نزدیک به سه دهه با آن زندگی کرده است.
اوجاقلو میگوید: هرچه دارم از برکت این دستگاه است. بارها در زندگیام دستگیری و لطف اهل بیت(ع) را احساس کردهام و باور دارم که خدمت در این مسیر بیپاسخ نمیماند.
وی ادمه میدهد: وقتی در نقش حضرت عباس(ع) روی صحنه میروم، احساس میکنم بخشی از آن حماسه بزرگ را روایت میکنم، اما تعزیه هرچقدر هم باشکوه باشد، باز هم تنها گوشهای از عظمت کربلا را به تصویر میکشد.»
اوجاقلو اضافه میکند: تا آخرین روز عمر در این مسیر خواهم ماند. دوست دارم آخرین نفسهایم را هم در همین فضا و در خدمت عزاداران امام حسین(ع) بکشم.
سیرویس رستمی، رئیس هیئت امنای تکیه اعظم ارمغانخانه نیز با اشاره به جایگاه ویژه این شهر در حوزه تعزیهخوانی به خبرنگار ایمنا میگوید: ارمغانخانه به عنوان یکی از قطبهای مهم تعزیهخوانی کشور و میزبان یکی از بزرگترین تکیههای تاریخی شمالغرب ایران، هر ساله در ایام محرم و صفر پذیرای خیل عظیمی از عاشقان و دلدادگان اهلبیت عصمت و طهارت (ع) است.
وی میافزاید: سنت تعزیهخوانی در ارمغانخانه ریشه در باورها و اعتقادات عمیق مردم این منطقه دارد و نسلهای مختلف با عشق و ارادت به ساحت مقدس حضرت سیدالشهدا (ع)، این میراث ارزشمند را حفظ کرده و به نسلهای بعدی منتقل کردهاند.
رستمی با بیان اینکه تعزیه در ارمغانخانه تنها یک اجرای نمایشی نیست، تصریح میکند: این آیین مذهبی روایت زندهای از فرهنگ عاشورا، ایثار، آزادگی و ولایتمداری مردم این دیار به شمار میرود و نقش مهمی در انتقال مفاهیم و ارزشهای نهضت حسینی دارد.
رئیس هیئت امنای تکیه اعظم ارمغانخانه با اشاره به ثبت ملی این آیین معنوی میگوید: قدمت چندصد ساله تعزیه در ارمغانخانه و جایگاه ویژه آن در میان مردم، زمینه ثبت این میراث ارزشمند در فهرست آثار معنوی کشور را فراهم کرده است. امروز نیز به همت مردم مؤمن و حسینی این شهر، این سنت باشکوه با همان اصالت و شکوه گذشته ادامه دارد و هر سال بر شمار علاقهمندان و مشتاقان آن افزوده میشود.
وی با اشاره به قدمت بیش از ۴۰۰ ساله تکیه حسینی ارمغانخانه و جایگاه آن در میان مراکز تعزیهخوانی کشور میافزاید: آنچه این مراسم را متمایز میکند، حضور گسترده و خالصانه مردم ولایتمدار ارمغانخانه و اهالی بخش قرهپشتلو است که با عشق به اهلبیت (ع) در برگزاری و پشتیبانی این آیینها مشارکت میکنند. این همدلی و ارادت، جلوهای از پیوند عمیق مردم با فرهنگ عاشورا و پیام آزادگی امام حسین (ع) است.
رئیس هیئت امنای تکیه اعظم ارمغانخانه ادامه داد: این تکیه در طول سالیان متمادی میزبان هزاران زائر و علاقهمند از استانهای مختلف کشور بوده و بسیاری از عاشقان اهلبیت (ع) آن را به عنوان یکی از مهمترین مراکز تعزیهخوانی سنتی ایران میشناسند.
وی تأکید میکند: حضور پرشور مردم در این مراسم نشان میدهد فرهنگ عاشورا همچنان زنده، پویا و الهامبخش نسلهای امروز است و میتواند نقش مهمی در ترویج ارزشهای دینی و انسانی در جامعه ایفا کند.
به گزارش ایمنا، رمغانخانه امروز نه تنها به عنوان یکی از مهمترین مراکز تعزیهخوانی کشور شناخته میشود، بلکه نمونهای کمنظیر از پیوند آیینهای مذهبی با فرهنگ مهماننوازی ایرانی است. استمرار چهار قرن تعزیهخوانی، حضور گسترده مردم و استقبال هزاران زائر از سراسر کشور نشان میدهد که این شهر کوچک همچنان یکی از کانونهای زنده فرهنگ عاشورایی در ایران به شمار میرود.
نظر شما