به گزارش خبرگزاری ایمنا از آذربایجان شرقی، رشد شتابان شهرنشینی، افزایش تعداد خودروها و گسترش کالبدی شهرها در سالهای اخیر مدیریت ترافیک و ساماندهی شبکه معابر را به یکی از مهمترین دغدغههای مدیریت شهری تبدیل کرده است.
بسیاری از شهرهای امروز با معابر کمعرض، گرههای ترافیکی، دسترسیهای نامناسب و محلههایی روبهرو هستند که به دلیل توسعه نامتوازن، پاسخگوی نیازهای جمعیتی و خدماتی نیستند، در چنین شرایطی اجرای پروژههای مسیرگشایی تنها به معنای احداث یک خیابان یا تعریض یک معبر نیست، بلکه اقدامی راهبردی برای بازآفرینی ساختار شهری، افزایش دسترسی شهروندان، کاهش زمان سفر، تسهیل خدماترسانی و ارتقای کیفیت زندگی در محلهها به شمار میرود.
پروژههای مسیرگشایی از جمله مهمترین اقدامات حوزه شهرسازی و عمران است که با ایجاد پیوستگی در شبکه معابر، حذف گلوگاههای ترافیکی و تکمیل شریانهای ارتباطی، نقش مؤثری در روانسازی تردد و کاهش بار ترافیکی ایفا میکنند.
این پروژهها در کنار آثار ترافیکی، زمینه توسعه متوازن شهر، احیای بافتهای فرسوده، افزایش دسترسی خودروهای امدادی و خدماتی، رونق اقتصادی محلهها و بهبود شرایط زندگی در مناطق کمبرخوردار را نیز فراهم میکنند با این حال اجرای پروژههای مسیرگشایی همواره با چالشهایی همچون تملک املاک، تأمین منابع مالی، جلب رضایت ساکنان و حفظ حقوق شهروندان همراه است؛ موضوعی که ضرورت برنامهریزی دقیق، مشارکت مردمی و مدیریت هوشمند را بیش از پیش آشکار میکند.
موفقیت این پروژهها زمانی محقق میشود که در کنار رفع گرههای ترافیکی، ابعاد اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی نیز مورد توجه قرار گیرد و مسیرگشایی به عنوان بخشی از یک برنامه جامع توسعه شهری دنبال شود.
کلانشهر تبریز نیز از این قاعده مستثنی نیست و شورای اسلامی کلانشهر تبریز و شهرداری تبریز با همکاری دستگاههای اجرایی مرتبط، همواره در مسیر انجام پروژههای مسیرگشایی نظیر پروژه مسیرگشایی ۴۵ متری شهید آیتالله آلهاشم موسوم به بزرگترین پروژه بازآفرینی شهری در کشور، پروژه مسیرگشایی خیابان ۱۸ متری شهید بیمثل، پروژههای مسیرگشایی خیابان فلسطین و نظایر آن، بهویژه در مناطق کمبرخوردار گام برداشته است.
مسیرگشایی نیاز به اعتبارات فزاینده دارد
فریدون باباییاقدم، عضو هیئت مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: اگر در یک شهر اقداماتی در ارتباط با طرح جامع یا تفصیلی در حال انجام باشد، بخشی از آن، مطالعه وضع موجود است که بر اساس آن، تمام جوانب شهر بررسی میشود، همچنین اگر در مکانی احساس شود که بافت، نفوذناپذیر و امکان نوسازی آن دشوار است، در آن مکان، موضوع اصلاح هندسی معابر یا مسیرگشایی مطرح میشود.
وی میافزاید: گام نخست انجام مطالعه وضع موجود، مطالعات ترافیکی و کلیّت حوزهها و بلوکهای آماری جمعیت و همچنین ارائه پیشنهاد در مورد مدتزمان اجرای پروژه است که بعد از تصویب، توسط شهرداری عملیاتی میشود.
عضو هیئت مدیره شرکت بازآفرینی شهری ایران تاکید میکند: پروژه مسیرگشایی در مکانهایی اجرا میشود که بافت تشکیل شده و بیشتر فرسوده است، همچنین در راستای انجام پروژه مسیرگشایی، دستگاههای خدماترسان نظیر ادارات برق، آب، مخابرات و گاز باید به زیر چتر موضوع مسیرگشایی آمده و با شهرداری، همکاری کنند.
روحالله رشیدی، رئیس کمیسیون عمران، حملونقل و ترافیک شهری شورای اسلامی کلانشهر تبریز نیز به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: پروژههای مسیرگشایی که از آنها به عنوان پروژههای عمرانی یاد میشود، درواقع تکالیف طرح تفصیلی شهر است که متناسب با نیاز محلات و شبکه معابر پیشبینی شده است، در گام نخست به عنوان یک امکان ترافیکی و ارتباطی و در گام دوم به عنوان امکان توسعه مطرح است.
وی میافزاید: علت اینکه مقوله مسیرگشایی همواره جاری و مطرح بوده، نیاز آن به اعتبارات فزاینده است تا تکالیف طرح تفصیلی عملیاتی شود درواقع اگر شهرداری بخواهد به تمام تکالیف به صورت همزمان و در مدتزمان کوتاه در این حوزه عمل کند، به نقدینگی زیادی نیاز دارد که در شهرداری، هیچموقع این امکان مهیا نمیشود. بنابراین شهرداری، اولویتهایی را تعیین میکند که متناسب با توان مالی بوده و البته، امکان اجراییشدن دارند.
رئیس کمیسیون عمران، حملونقل و ترافیک شهری شورای اسلامی تبریز با بیان اینکه برخی مناطق و محلات، نیاز فزایندهای به انجام پروژههای مسیرگشایی دارند، عنوان میکند: در این خصوص، بافتهای متراکم و محلاتی که دسترسی به آنها دشوار است، نیاز فوری به انجام اقدامات در این حوزه دارند. از جمله تکالیف در منطقه یک، بخش مهمی از منطقه ده و منطقه چهار شهرداری تبریز وجود دارد که به علت عدم اجرای پروژههای مسیرگشایی، شاهد انسداد و عدم دسترسی هستیم.
رشیدی میگوید: پروژههای کنونی شهرداری تبریز که جزو تکالیف است، سالانه در بودجه آمده و اجراییشدن آنها امکانپذیر میشود تا متناسب با امکان تفاهم و توافق عملیاتی شوند، همچنین سالانه حدود ۷ یا ۸ درصد اعتبارات عمرانی شهرداری تبریز به این حوزه تخصیص داده میشود.
وی اضافه میکند: برخی از این پروژهها محقق شده است و برخی دیگر، محقق نمیشود، همچنین در این دوره تلاش شده است پروژههایی که دارای پیشرفت بیش از ۷۰ درصدی هستند از جمله پروژه مسیرگشایی ۴۵ متری شهید آیتالله آلهاشم، مسیرگشایی علی بقال، خیابان شهید سعیدی و مسیرگشایی شهید بیمثل در اولویت قرار گیرند.
مسیرگشایی از تبعات توسعه شهری خودرو محور است
یعقوب هوشیار، شهردار تبریز نیز با بیان اینکه طی چهار سال در دوره ششم شورا ۸ هزار و ۷۰۲ میلیارد تومان در حوزه تملک مسیرگشاییها هزینه شده است، به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: در مناطق دهگانه تبریز ۳۰ رشته مسیرگشایی به بهرهبرداری رسیده و عملیات تملک و اجرای ۲۷ رشته مسیرگشایی دیگر نیز دارای پیشرفت ۶۰ درصدی است.
وی با بیان اینکه پروژههای مسیرگشایی با هدف رفع انسداد شریانهای اصلی معابر اجرا میشود، میافزاید: سال ۱۴۰۱، ۲۲۷۸ میلیارد تومان اعتبار مصوب مسیرگشایی است و ۵۱۲ میلیارد تومان در این حوزه هزینه شده است. همچنین در سال ۱۴۰۲، ۱۳۸۸ میلیارد تومان و در سال ۱۴۰۳ بالغ بر سه هزار و ۱۹۸ میلیارد تومان در پروژههای مسیرگشایی هزینه شده است.
شهردار کلانشهر تبریز درباره بودجه مصوب حوزه تملک مسیرگشاییها طی چهار سال عنوان میکند: این بودجه شامل ۱۰ هزار و ۷۲۴ میلیارد تومان بوده که نزدیک به ۸۱ درصد تحقق بودجه اتفاق افتاده است که در این راستا ۸ هزار و ۷۰۲ میلیارد تومان هزینه شده است.
هوشیار خاطرنشان میکند: وجود پیچیدگیهای فنی و موانع قانونی باعث دشواریِ انجام عملیات مسیرگشاییها شده است که با همدلی بین شورا و شهرداری، عملکرد این دوره در حوزه تملک و مسیرگشایی مطلوب است.
وی ادامه میدهد: همچنین ۲۸۲ میلیارد تومان میانگین سالیانه عملکرد دوره چهارم شورا در حوزه تملک است و ۳۵۴ میلیارد تومان میانگین سالیانه عملکرد دوره پنجم شورای شهر در حوزه تملک ثبت شده است که این در حالی است که میانگین سالیانه عملکرد شورای ششم در حوزه تملک به ۲۲۰۰ میلیارد تومان افزایش یافته است.
مرتضی میرغلامی، عضو هیئت علمی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: با افزایش جمعیت و بهتبع آن فرایند توسعه شهری، بافتهای شهر بهمرور زمان دچار فرسودگی و تراکم جمعیتی بالایی میشوند که نیازمند ارائه طرحهای موضعی شهری برای تسهیل تردد شهروندان و نیروهای امدادی و خدماترسان هستند.
وی میافزاید: در دهههای اخیر برای رفع این مسئله در بسیاری از شهرهای ایران، خیابانهای جدیدی احداث شدهاند که مدیران شهری برای نام بردن از آنها از اصطلاح «مسیرگشایی» استفاده میکنند.
عضو هیئت علمی دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز از مسیرگشایی به عنوان یکی از تبعات توسعه شهری خودرو محور نام میبرد و ادامه میدهد: این رویکرد با اهدافی همچون تسهیل در امدادرسانی و بهبود دسترسی به فضاهای عمومی، نوسازی بافتهای فرسوده، کاهش بار ترافیکی، توسعه امکانات بخش عمومی، و ارزش افزوده برای املاک همجوار صورت میگیرد.
میرغلامی تاکید میکند: در برخی شهرهای تاریخی نظیر ونیز یا فاس در مراکش، بافت تاریخی شهر بدون تخریب یا نیاز به خیابانکشی برای زندگی معاصر بازتعریف میشود و به این رویکرد بازآفرینی حفاظت مبنا میگویند.
وی معتقد است: مسیرگشایی در کنار برخی نتایج مثبت، دارای تبعات منفی مختلفی نیز است و ادامه میدهد: ضعف مطالعه و نیازسنجی، تغییر در هندسه معنایی شهر، زدودن حافظه تاریخی شهر، آسیبرسانی به بافت باارزش شهری، ناهمخوانی فضا با انسان، تضییع حقوق شهروندی و سودجوییهای افراد و گروههای مختلف از جمله تبعات منفی مسیرگشایی هستند.
امین سکونی، متخصص حوزه ترافیک با بیان اینکه پروژههای مسیرگشایی در معابر شهری اهمیت ویژهای در رشد متوازن شهر بهویژه در محلات کمبرخوردار دارد، به خبرنگار ایمنا میگوید: برخورداری از این اهیمت، به شرطی است که دارای مطالعات دقیق فرهنگی، ترافیکی، شهرسازی و فنی باشد.
وی میافزاید: آن، به این علت است که به صورت مستقیم بر حملونقل، اقتصاد، ایمنی و کیفیت زندگی مردم اثر دارد، به طوریکه موجب افزایش ارزش منطقه، افزایش سرمایهگذاری، کاهش زمان سفر و بهتبع آن کاهش مصرف سوخت، بهبود کیفیت حملونقل و ترافیک، بهبود دسترسی خدمات شهری و ایمنی و آتشنشانی، بهبود دسترسی مناطق محروم به دسترسیهای شهری را موجب میشود.
متخصص حوزه ترافیک عنوان میکند: همچنین با بهبود کیفیت طراحی شهری از طریق اضافه کردن فضای سبز و اصلاح پیادهروها و در صورت امکان فضاهای پیادهمحور بر افزایش کیفیت ساکنین اثر مثبت میگذارد.
سکونی با اشاره به مسائل موجود در پروژههای مسیرگشایی خاطرنشان میکند: از مهمترین آنها، میتوان به هزینههای فزاینده تملک در برخی موارد، مقاومت ساکنین به دلیل اختلاف قیمتگذاریها، جابهجایی تاسیسات شهری مثل آب، گاز، دکلهای فشار قوی و نظایر آن اشاره کرد.
وی ادامه میدهد: همچنین برخی مشکلات اجتماعی نظیر تخریب خانه یا مغازه، تغییر بافت محلههای قدیمی، انسداد مسیرها طی اجرای پروژه، خطر تخریب هویت محله در صورت عدم مطالعات پیوست اجتماعی نیز وجود دارد.
متخصص حوزه ترافیک عنوان میکند: با در نظر گرفتن تمام موارد، اگر گامهایی در مسیر مطالعات ترافیکی دقیق، طراحی شهری آیندهنگر با توجه ویژه به نقش پیادهمحور بودن در کنار عبور خودرو، تملکهای عادلانه، جذب مشارکت مردم، هماهنگی بین دستگاههای خدماترسان و زمانبندی دقیق اجرایی برداشته شود، میتوان در انجام پروژههای مسیرگشایی، موفق بود و تبعات را به حداقل رساند.
به گزارش ایمنا، با توجه به بافت شهریِ کلانشهر تبریز، انتظار میرود اجرای پروژههای مسیرگشایی با رعایت اصول و مقررات شهرسازی و همکاریِ مستمرِ دستگاههای اجرایی مرتبط، همراه باشد تا افزونبر کاستن از ترافیک شهری، موجب تسهیل عبور و مرور شهروندان و بهبود دسترسیهای شهری شود.
همچنین مشارکت شهروندان در اجرای پروژههای مسیرگشایی باید بیش از پیش، مورد توجه قرار گیرد چراکه زمینهساز اجرای سریع پروژههای مسیرگشایی است.
گزارش از سولماز کاظمی
نظر شما