به گزارش خبرگزاری ایمنا، حجتالاسلام علیرضا پناهیان شب گذشته _سهشنبه بیستوششم خرداد_ در مراسم هیئت محبین اهلبیت (ع) در سخنانی با موضوع «راز و رمز تربیت دینی از منظر امام شهید» اظهار کرد: اینکه چرا ایام محرم بهترین زمان برای تربیت یک ملت و تربیت یک انسان به شمار میرود، مسئلهای است که در عمل آن را تجربه کردهایم.
وی افزود: اگر تصور کنیم خوبیها و فضائل موجود در جامعه را از جایی غیر از محرم و عزاداری سیدالشهدا (ع) به دست آوردهایم، برداشت درستی نیست؛ سخن امام خمینی (ره) که فرمودند «ما هرچه داریم از محرم است» یک شعار نیست، بلکه حقیقتی است که باید درباره آن تأمل کرد.
این کارشناس مسائل دینی با بیان اینکه محرم حتی از ماه مبارک رمضان نیز در رشد معنوی انسان، شکلگیری شخصیت فردی و ارتقای فرهنگ اجتماعی اثرگذارتر است، تصریح کرد: قرآن نیز کتاب تربیت است، اما مشاهده میکنیم که امام حسین (ع) انسان را پای قرآن میآورد و پیش و پس از قرائت قرآن نیز تأثیر نهضت حسینی در تربیت انسان برجسته است.
پناهیان ادامه داد: اگر این حقیقت را درک کنیم، برای آن برنامهریزی خواهیم کرد و به جای پرداختن به برخی فعالیتهای کمثمر یا بیثمر، به سراغ مجالس روضه و عزاداری اباعبدالله الحسین (ع) خواهیم رفت، زیرا هر جا فایده بیشتری وجود داشته باشد، باید سرمایه و توان خود را در همان مسیر صرف کرد.
وی با اشاره به مفهوم «دلبستگی» در روانشناسی گفت: انسان از بدو تولد با انگیزهای به نام «نزدیک شدن» زندگی میکند؛ نزدیک شدن به منبع قدرت، محبت، الهام و کمال؛ این نیاز از آغوش مادر آغاز میشود و در مراحل مختلف زندگی به شکل نزدیکی به والدین، دوستان، همسر، فرزندان و دیگر منابع قدرت و تأثیرگذاری ادامه پیدا میکند.
این سخنران مذهبی افزود: حتی در شش ماه نخست زندگی، اگر کودک احساس قرب و نزدیکی نکند، با وجود تأمین همه نیازهای جسمی، دچار آسیب جدی میشود، بنابراین میل به نزدیک شدن، یک نیاز طبیعی و حیاتی در وجود انسان است.
اگر تربیت بهدرستی انجام شود، اصلیترین انگیزه انسان سالم، نزدیک شدن به خداوند خواهد بود
وی با تاکید بر اینکه بر بستر همین نیاز طبیعی است که باید میل به تقرب الهی شکل بگیرد، خاطرنشان کرد: اگر تربیت بهدرستی انجام شود، اصلیترین انگیزه انسان سالم، نزدیک شدن به خداوند خواهد بود؛ همان احساسی که نوزاد نسبت به والدین، نوجوان نسبت به دوستان و جوان نسبت به همسر دارد، باید در مسیر قرب الهی قرار گیرد.
پناهیان تأکید کرد: حقیقت دین چیزی جز «نیتالله» و حرکت به سمت خدا نیست و اعمال نیک زمانی ارزشمند است که با نیت تقرب الهی انجام شود؛ قرآن کریم نیز در ماجرای هابیل و قابیل به همین مسئله اشاره میکند که خداوند تنها اعمالی را میپذیرد که از سر تقوا و اخلاص انجام شده باشند.
وی اظهار کرد: تربیت واقعی آن است که هدف زندگی انسان به جایی برسد که بخواهد به خدا نزدیک شود و این خواسته به انگیزه اصلی زندگی او تبدیل شود؛ این مسئله تنها یک دستور دینی نیست، بلکه یک نیاز عمیق روانشناختی و حتی جسمی انسان به شمار میرود.
این کارشناس مسائل دینی ادامه داد: تفاوت «آگاهی» و «خودآگاهی» در همین نقطه است؛ آگاهی یعنی به انسان گفته شود که باید به خدا نزدیک شود، اما خودآگاهی آن است که فرد در درون خود کشف کند مهمترین نیازش، احساس نزدیکی به خداوند است.
اصل دین آن نیازی است که باید در وجود انسان برای تقرب به خدا بیدار شود
وی با اشاره به جایگاه اخلاص در دین گفت: در معارف اسلامی آمده است که «الاخلاص غایة الدین»؛ اخلاص، غایت و هدف دین است و همه اعمال عبادی، حتی جهاد و شهادت، زمانی ارزش دارند که با انگیزه قرب الهی انجام شوند و در غیر این صورت ارزش حقیقی خود را از دست میدهند.
پناهیان تصریح کرد: اصل دین آن نیازی است که باید در وجود انسان برای تقرب به خدا بیدار شود و تربیت صحیح نیز بیدار کردن همین حس در نسل جدید است.
وی افزود: در فرایند تربیت باید ابتدا نوجوان و جوان نسبت به این نیاز درونی خودآگاهی پیدا کند و سپس زمینهای فراهم شود تا میل طبیعی او به نزدیک شدن، در مسیر قرب الهی قرار گیرد.
این سخنران مذهبی در ادامه به بیانات امام شهید درباره تعلیم و تربیت اشاره کرد و گفت: امام شهید تأکید میکنند که «قرب الهی به عنوان هدف غایی تربیت مدنظر باشد»؛ ایشان این موضوع را به عرصه اجتماعی نیز تعمیم میدهند و معتقدند هر جامعهای بر اساس فلسفه حاکم بر خود، هدفی غایی برای تربیت تعریف میکند.
وی خاطرنشان کرد: به تعبیر امام شهید، هدف نهایی در تعلیم و تربیت آن است که دانشآموزان به تدریج تربیت ربوبی پیدا کنند و از وابستگی به غیر خدا فاصله بگیرند. اگر هدف قرب الهی به درستی تعیین شود، سایر عناصر تربیتی نیز در مسیر صحیح قرار خواهند گرفت.
تربیت حسینی ملت ایران را به شجاعت و حماسه رسانده است
پناهیان با بیان اینکه اگر مسیر طبیعی انسان در تربیت به درستی شناخته شود، حرکت در این مسیر دشوار نخواهد بود، اظهار کرد: اگر قطار تربیت روی ریل اصلی خود قرار بگیرد، با کمترین انرژی به حرکت ادامه میدهد، اما اگر از این مسیر خارج شود، طبیعی است که دچار انحراف و آسیب خواهد شد.
وی افزود: هدف حکومت اسلامی آن است که میل به قرب الهی را در انسان زنده کند و اگر این هدف کنار گذاشته شود و تنها بر اخلاق، موفقیت تحصیلی یا برخی ظواهر تربیتی تأکید شود، در حقیقت اجزای وجود انسان از یکدیگر جدا شدهاند و دیگر انسجامی در شخصیت او شکل نخواهد گرفت.
این کارشناس مسائل دینی تصریح کرد: اگر میل به تقرب الهی در انسان بیدار نشود، حتی آموزش اخلاق، عبادت یا موفقیتهای علمی نیز میتواند به عاملی آسیبزا تبدیل شود، زیرا عنصر وحدتبخش و جهتدهنده در وجود انسان شکل نگرفته است.
وی ادامه داد: میل به نزدیک شدن به خداوند عامل انسجامبخشی شخصیت انسان و جامعه است و هنگامی که همه افراد یک جامعه به سوی یک مقصد واحد حرکت کنند، بسیاری از آسیبهای اجتماعی از میان میرود و نمونه روشن آن را میتوان در راهپیمایی اربعین و مجالس عزاداری سیدالشهدا (ع) مشاهده کرد.
همه مفاهیم دینی در نهایت به یک حقیقت بازمیگردند و آن «تقرب» است
پناهیان با اشاره به گفتوگویی که با یکی از شبکههای تلویزیونی کشورهای همسایه داشته است، گفت: از من پرسیدند ملت ایران چگونه به این میزان از شجاعت، حماسه و استقامت رسیده است، در پاسخ گفتم ریشه این ویژگیها را باید در تربیت حسینی جستوجو کرد.
وی خاطرنشان کرد: تربیت حسینی در حقیقت بیدار کردن میل به نزدیک شدن به اباعبدالله الحسین (ع) است؛ شخصیتی که برای عزت جان خود را فدا کرد و همین مسئله موجب شده است پیروان او نیز روحیه عزت، مقاومت و حماسه پیدا کنند.
این سخنران مذهبی افزود: همه مفاهیم دینی در نهایت به یک حقیقت بازمیگردند و آن «تقرب» است؛ اینکه انسان بخواهد به خداوند، پیامبر اکرم (ص)، امیرالمؤمنین (ع) و خاندان عصمت و طهارت (ع) نزدیک شود.
وی اظهار کرد: احساس تقرب همان حس پاک و فطری است که کودک در کنار مادر خود تجربه میکند؛ احساسی که به او امنیت میبخشد و اگر این حس از مصادیق زمینی به سوی خداوند متعال هدایت شود، انسان به عالیترین مرتبه رشد معنوی خواهد رسید.
پناهیان با تأکید بر نقش معلمان در این زمینه گفت: هنر یک معلم آن است که این نیاز فطری را در دانشآموز کشف و بیدار کند و به او نشان دهد که میل به نزدیک شدن، یکی از اساسیترین نیازهای وجودی انسان است.
وی ادامه داد: نوجوانانی که در سالهای دفاع مقدس به مقام شهادت رسیدند، در حقیقت به همین درک رسیده بودند و میل به تقرب الهی در وجود آنها بیدار شده بود؛ موضوعی که راز اصلی تربیت دینی به شمار میرود.
این کارشناس مسائل دینی با اشاره به آثار اجتماعی این نگاه اظهار کرد: هنگامی که همه افراد جامعه مقصدی مشترک داشته باشند، بسیاری از اختلافها، رقابتهای ناسالم و تعارضها از بین میرود و جای خود را به تعاون، ایثار، محبت و همدلی میدهد.
وی افزود: یکی از جلوههای این حقیقت را میتوان در مجالس عزاداری امام حسین (ع) مشاهده کرد؛ جایی که افراد بدون توجه به جایگاه اجتماعی، اقتصادی یا تحصیلی خود در کنار یکدیگر قرار میگیرند و احساس نزدیکی و برادری میکنند.
پناهیان تصریح کرد: قرآن کریم نیز در توصیف اهل ایمان میفرماید: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا کَأَنَّهُمْ بُنْیَانٌ مَرْصُوصٌ»؛ زیرا حرکت در مسیر خداوند، انسانها را چنان به یکدیگر نزدیک میکند که گویی بنایی استوار و بههمپیوسته را تشکیل دادهاند.
وی خاطرنشان کرد: نوجوانان بیش از دیگران این حقیقت را درک میکنند، زیرا روحیه رفاقت و تعلق در آنها بسیار پررنگ است و اگر این ظرفیت در مسیر صحیح هدایت شود، میتواند زمینهساز رشد و تعالی بزرگی باشد.
هیچ عاملی همانند سیدالشهدا (ع) نمیتواند اتحاد و همدلی در جامعه ایجاد کند
این سخنران مذهبی با اشاره به خاطرات دوران دفاع مقدس گفت: بسیاری از جلوههای ایثار و فداکاری رزمندگان ریشه در همین پیوندهای عمیق و هدف مشترک داشت و نوجوانان نیز بهخوبی میتوانند با این نمونهها ارتباط برقرار کنند.
وی افزود: امام خمینی (ره) با دقتی کمنظیر تأکید میکردند که هیچ عاملی همانند سیدالشهدا (ع) نمیتواند اتحاد و همدلی در جامعه ایجاد کند و امروز نیز این حقیقت را در دستههای عزاداری و اجتماعات حسینی بهروشنی مشاهده میکنیم.
پناهیان ادامه داد: در مراسم عزاداری امام حسین (ع)، افراد با هر جایگاه و موقعیتی در کنار یکدیگر قرار میگیرند، احساس صمیمیت میکنند و پیوندی عمیق میان آنها شکل میگیرد؛ پیوندی که ریشه در هدف مشترک و حرکت به سوی خداوند دارد.
وی گفت: شاید یکی از عالیترین جلوههای اتحاد در تاریخ را بتوان در میان یاران امام حسین (ع) در کربلا مشاهده کرد؛ اتحادی که پس از آن نیز در میان اهلبیت (ع) در دوران اسارت و در طول تاریخ شیعه استمرار یافته است.
این کارشناس مسائل دینی تأکید کرد: همه این جلوههای همدلی، محبت و انسجام اجتماعی، ثمره وجود یک هدف مشترک است و اباعبدالله الحسین (ع) در طول تاریخ بزرگترین محور شکلگیری این وحدت و همبستگی در میان مؤمنان بوده است.
محرم عطش انسان برای تقرب به خدا و اولیای الهی را سیراب میکند
پناهیان با اشاره به جایگاه حضرت مسلم بن عقیل (ع) در فرهنگ عاشورا اظهار کرد: یکی از صحنههایی که هر سال در آغاز محرم مورد توجه عزاداران قرار میگیرد، ماجرای غربت و وفاداری مسلم بن عقیل است؛ شخصیتی که تا واپسین لحظات زندگی، نگران سرنوشت امام حسین (ع) بود.
وی افزود: نقل شده است هنگامی که مسلم بن عقیل در آستانه شهادت قرار داشت و از او پرسیدند چرا گریه میکند، پاسخ داد که برای خود گریه نمیکند، بلکه نگران امام حسین (ع) است که با دعوت کوفیان راهی این شهر شده و از پیمانشکنی آنان آگاه نیست.
این کارشناس مسائل دینی ادامه داد: عشق و دلبستگی مسلم بن عقیل به سیدالشهدا (ع) از برجستهترین جلوههای تقرب و نزدیکی به امام حق است و به همین دلیل این روایتها پس از قرنها همچنان برای مردم جذاب و اثرگذار باقی مانده است.
وی خاطرنشان کرد: از مسلم بن عقیل تا حضرت ابوالفضل العباس (ع)، همه صحنههای عاشورا جلوههایی از عشق، وفاداری و تلاش برای نزدیک شدن به امام حسین (ع) است و به همین دلیل مجالس روضه و عزاداری میتواند عطش انسان برای تقرب و نزدیکی به اولیای الهی را پاسخ دهد.
پناهیان با اشاره به برخی نقلهای تاریخی درباره لحظات پایانی زندگی مسلم بن عقیل گفت: در این روایتها نیز میتوان جلوههایی از پیوند عمیق میان یاران اهلبیت (ع) و امام زمان خود را مشاهده کرد؛ پیوندی که در فرهنگ عاشورا جایگاه ویژهای دارد.
وی با بیان اینکه محرم سال جاری برای مردم ایران رنگ و بوی متفاوتی دارد، اظهار کرد: جامعه امروز ایران بیش از گذشته با مفاهیم وفاداری، ایستادگی و همراهی با امام حق احساس نزدیکی میکند و همین مسئله میتواند زمینه تعمیق ارتباط معنوی با نهضت عاشورا را فراهم سازد.
این سخنران مذهبی در پایان تأکید کرد: مهمترین هدف تربیت دینی آن است که انگیزه «تقرب الی الله» در انسان تقویت شود و نسل جوان بتواند همه ابعاد زندگی خود را در مسیر نزدیک شدن به خداوند متعال و اولیای الهی سامان دهد.
نظر شما