به گزارش خبرگزاری ایمنا، حجت الاسلام احمد عابدی امروز _چهارشنبه بیستوهفتم خرداد_ در آیین رونمایی از فصلنامه علمی «اخلاق و جامعه» ضمن تسلیت ایام شهادت حضرت اباعبدالله الحسین (ع) اظهار کرد: حادثه کربلا از یک سو در رفتار سیدالشهدا (ع) و اصحاب ایشان، تجسم والاترین فضائل اخلاقی بود و از سوی دیگر در لشکر عمر سعد، رذایل اخلاقی به نمایش گذاشته شد. اخلاق یکی از علوم متعددی است که به مسائل معنوی میپردازد. ما یک علم اخلاق داریم و در کنار آن علومی دیگر نیز وجود دارند. در روایات ائمه اطهار (ع) بیش از اخلاق به آداب پرداخته شده است. مسائلی که مربوط به جسم و بدن انسان است در حوزه آداب قرار میگیرد، اما موضوعاتی همچون حسادت، توکل و صبر که به روح انسان مربوط میشود، در قلمرو اخلاق است.
وی افزود: آداب غذا خوردن، آداب لباس پوشیدن، آداب حمام رفتن و آداب تعلیم و تربیت از جمله موضوعاتی است که در قالب آداب مطرح میشود. در کتاب وسائلالشیعه نیز این مباحث مورد توجه قرار گرفته است. سیر و سلوک نیز نه اخلاق است و نه آداب، بلکه علمی مستقل به شمار میرود. آثاری همچون «منازل السائرین»، «صد میدان» و «الاشارات» در حوزه سیر و سلوک قرار میگیرند. در کنار این علوم، حکمت عملی، عرفان عملی و عرفان نظری نیز هر یک حوزههای مستقلی هستند که به مسائل معنوی میپردازند.
وی تصریح کرد: یکی از مهمترین آثار ایرانیان در گذشته، کتاب «جاویدان خرد» یا «حکمت خالده» بود که از برجستهترین آثار حکمت عملی به شمار میرفت. اهمیت این کتاب تا آنجا بود که نقل شده یکی از مأموران خلیفه عباسی برای دستیابی به آن تلاش فراوانی انجام داد. همچنین در تاریخ آمده است که پادشاه ایران پیش از اسلام برای به دست آوردن کتابی اخلاقی از هند، گروهی را مأمور کرد و پس از سالها تلاش، آن اثر به ایران منتقل شد. این موضوع نشان میدهد که ایرانیان از دیرباز توجه ویژهای به حکمت عملی و اخلاق داشتهاند.
عابدی بیان کرد: اخلاق از گذشته به چهار بخش اصلی تقسیم میشد؛ رابطه انسان با خود، رابطه انسان با خداوند، رابطه انسان با جامعه و رابطه انسان با طبیعت. خواجه نصیرالدین طوسی نیز در کتاب «اخلاق ناصری» به این تقسیمبندی اشاره کرده و از اخلاق فردی، اخلاق خانواده و اخلاق اجتماعی سخن گفته است. به گفته او، بیشترین آثار ایرانیان در حوزه تدبیر منزل و اخلاق خانواده بوده است؛ موضوعی که امروز در بسیاری از کتابهای اخلاقی کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
وی ادامه داد: بسیاری از کتابهای اخلاقی موجود همچون «جامعالسعادات»، «معراجالسعاده» و حتی «احیاء علومالدین» کمتر به مباحث تدبیر منزل، روابط همسران، تربیت فرزندان و ارتباط با خویشاوندان پرداختهاند، در حالی که ایرانیان پیش از اسلام آثار فراوانی در این زمینه تألیف کرده بودند. حتی برخی از اندیشمندان غربی نوشتهاند که اگر کسی حکمت نظری میخواهد باید به یونان برود و اگر حکمت عملی میخواهد باید به ایران مراجعه کند.
عضو هیئت تحریریه فصلنامه علمی «اخلاق و جامعه» خاطرنشان کرد: نخستین کتابی که در حوزههای علمیه برای آموزش اخلاق مورد استفاده قرار میگیرد، کتاب «آداب المتعلمین» است که در واقع کتابی درباره آداب است. یکی از مهمترین اصول اخلاقی در تألیف کتاب و مقاله، رعایت امانتداری علمی است. هیچکس حق ندارد اثر دیگران را به نام خود منتشر کند یا مطالب دیگران را بدون ذکر منبع به خود نسبت دهد. رعایت امانت در نقل مطالب، نخستین اصل اخلاق علمی به شمار میرود.
وی تأکید کرد: در نگارش کتاب و مقاله باید به استدلال و استحکام علمی توجه شود و از طرح مطالب سست و غیرمستند پرهیز کرد. ابنسینا در مقدمه کتاب «شفا» نمونهای از این اخلاق علمی را نشان میدهد. او میگوید تصمیم داشت شرحی بر آثار ارسطو بنویسد، اما از آنجا که در برخی موارد با ارسطو همنظر نبود، ترجیح داد به جای نگارش شرح، اثر مستقلی تألیف کند تا نه در حق حقیقت کوتاهی کرده باشد و نه نسبت به بزرگان بیاحترامی شود.
عابدی گفت: احترام به بزرگان علم و دانش از اصول مهم اخلاق علمی است. همچنین اخلاق باید در خودِ مجلات و نشریات علمی نیز نمود داشته باشد. سرقت علمی، سرقت مقاله و سوءاستفاده از آثار دیگران از آسیبهای جدی حوزه علم و پژوهش است که باید با آن مقابله شود.
وی افزود: در حوزه تعلیم و تربیت نیز رعایت اخلاق اهمیت فراوانی دارد. معلم باید با نیت الهی تدریس کند و شاگرد نیز حرمت استاد را نگه دارد. در برخی منابع حتی آمده است که حق شاگرد بر استاد در مواردی بیش از حق استاد بر شاگرد است. از مهمترین اصول اخلاق آموزشی آن است که فرد تنها در حوزه تخصص خود اظهار نظر کند و درباره موضوعی که از آن آگاهی ندارد سخن نگوید.
این مدرس حوزه و دانشگاه اظهار داشت: یکی از مشکلات امروز آن است که برخی افراد بدون داشتن تخصص کافی در موضوعات مختلف اظهار نظر میکنند. اخلاق اقتضا میکند که انسان در موضوعاتی که دانش و تخصص لازم را ندارد، وارد نشود. نقل شده است که در یکی از دانشگاههای اروپا، فردی که بدون اطلاع کافی درباره نظریه داروین قضاوت میکرد، با این پرسش روبهرو شد که آیا ناآگاهانه اظهار نظر کردن شرمآورتر است یا بیان یک نظریه علمی؟ همین مسئله موجب شد تا او از ادامه سخنان خود صرفنظر کند.
وی ادامه داد: در آثار اخلاقی بر احترام به خانواده نیز تأکید فراوان شده است. در کتاب «تأسیس الاخلاق» آمده است که کسی که به همسر خود احترام نگذارد، عادل نیست. حتی اگر فردی به همسر خود احترام بگذارد اما نسبت به خانواده او بیاحترامی کند، باز هم از عدالت فاصله گرفته است.
عابدی در پایان گفت: پیامبر اکرم (ص) نمونه کامل اخلاق بودند. پس از رحلت حضرت خدیجه (س)، هر سال شتری قربانی میکردند و گوشت آن را میان دوستان و آشنایان حضرت خدیجه توزیع میکردند تا احترام و وفاداری خود را نسبت به همسرشان نشان دهند. امیدواریم خداوند به همه ما تق دهد تا در مسیر گسترش اخلاق در جامعه گام برداریم.
نظر شما