به گزارش خبرگزاری ایمنا، سپهبد شهید غلامعلی رشید از جمله چهرههای برجسته و تأثیرگذار نظامی جمهوری اسلامی ایران بود که بیش از چهار دهه در سطوح مختلف فرماندهی، راهبردی و علمی نقشآفرینی کرد.
او که از نوجوانی وارد مبارزات سیاسی علیه رژیم پهلوی شده بود، پس از پیروزی انقلاب اسلامی به سپاه پاسداران پیوست و در دوران دفاع مقدس به یکی از فرماندهان اصلی و تصمیمساز جنگ تبدیل شد، سرانجام در سحرگاه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، در پی حمله موشکی رژیم صهیونیستی به منزل مسکونیاش، به همراه فرزندش به شهادت رسید.
تولد و آغاز مسیر مبارزه
غلامعلی رشید علینور در سال ۱۳۳۲ در شهرستان دزفول و در خانوادهای مذهبی و سنتی چشم به جهان گشود، تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاهش به پایان رساند و از همان سالهای نوجوانی گرایشهای مذهبی و سیاسی پررنگی داشت، در سال ۱۳۵۰ و در ۱۸ سالگی، به دلیل فعالیتهای سیاسی علیه رژیم پهلوی توسط ساواک دستگیر و یک سال در زندان اهواز محبوس شد.
او در دوران زندان با افرادی چون محسن رضایی و علی شمخانی آشنا شد؛ آشناییهایی که بعدها در شکلگیری هستههای اولیه فرماندهی سپاه نقش مهمی ایفا کرد، رشید پس از آزادی، فعالیتهای خود را در قالب گروه «منصورون» ادامه داد؛ گروهی چریکی ـ مذهبی که در شهرهای خوزستان فعالیت داشت و پس از پیروزی انقلاب اسلامی در تشکیل سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی نقش داشت.
در سال ۱۳۵۵ برای بار دوم دستگیر و به تهران منتقل شد و یک سال دیگر را نیز در زندان گذراند، این تجربهها، روحیهای مقاوم و ذهنی منسجم برای او ساخت که بعدها در میدان جنگ به کار آمد.
ورود به سپاه و نقشآفرینی در دفاع مقدس
با پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل سپاه پاسداران، غلامعلی رشید از نخستین نیروهایی بود که به این نهاد انقلابی پیوست و مسئولیت معاونت اطلاعات و عملیات سپاه دزفول را برعهده گرفت، با آغاز جنگ ایران و عراق، او به سرعت در ردههای فرماندهی ارتقا یافت، رشید در عملیاتهای مهمی همچون طریقالقدس، فتحالمبین، بیتالمقدس، والفجر ۸ و کربلای ۵ حضور فعال داشت، در سال ۱۳۶۰ و همزمان با عملیات بیتالمقدس، در ۲۸ سالگی فرماندهی قرارگاه فتح را عهدهدار شد.
او در طول جنگ سمتهایی چون:
- معاون عملیات قرارگاه خاتمالانبیاء
- جانشین عملیاتی فرمانده کل سپاه
- مسئول اطلاعات و عملیات قرارگاه مرکزی جنگ
- جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه را تجربه کرد و در کنار فرماندهانی چون محسن رضایی، سیدیحیی صفوی، علی شمخانی و حسن باقری، از تصمیمگیران اصلی جنگ به شمار میرفت.
همکارانش از او بهعنوان فرماندهای با ذهن راهبردی، تحلیل دقیق جغرافیای نبرد و قدرت تصمیمگیری در شرایط پیچیده یاد میکنند؛ ویژگیهایی که موجب شد در ساختار فرماندهی جنگ به یکی از ارکان اصلی تبدیل شود.
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء؛ قلب فرماندهی عملیاتها
در سال ۱۳۶۲ و همزمان با عملیات خیبر، قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء بهعنوان نهاد مشترک راهبردی میان ارتش و سپاه شکل گرفت، این قرارگاه وظیفه هماهنگی و هدایت عملیاتهای کلان نظامی را برعهده داشت و به تدریج به عالیترین سطح فرماندهی عملیاتی در ساختار دفاعی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد.
غلامعلی رشید در سالهای پس از جنگ نیز در این ساختار نقشآفرینی کرد، او از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۸ معاون اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح بود و در سال ۱۳۷۸ به درجه سرلشکری ارتقا یافت. سپس به مدت ۱۷ سال جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح شد.
در سال ۱۳۹۵ با حکم رهبر انقلاب، به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء منصوب شد؛ سمتی که تا زمان شهادتش در سال ۱۴۰۴ برعهده داشت، این قرارگاه مسئول طراحی، هماهنگی و نظارت بر عملیات نیروهای مسلح است و در شرایط بحران، نقشی کلیدی در مدیریت میدان عملیاتی ایفا میکند.
فعالیتهای علمی و جایگاه دانشگاهی
سپهبد رشید علاوه بر فعالیتهای نظامی، در عرصه علمی نیز حضوری فعال داشت، او دارای:
- کارشناسی جغرافیای انسانی از دانشگاه تهران
- کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی از دانشگاه تهران
- دکتری جغرافیای سیاسی از دانشگاه تربیت مدرس بود. رساله دکترای او با عنوان «نقش عوامل ژئوپلیتیک در تدوین راهبرد دفاعی» نشاندهنده پیوند میان تجربه میدانی و نگاه علمی او به مسائل امنیتی و راهبردی بود.
وی بهعنوان دانشیار دانشگاه عالی دفاع ملی و عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع) فعالیت داشت و طی نزدیک به سه دهه، ۲۰ مقاله علمی در حوزه ژئوپلیتیک، جنگ آینده، مدیریت دانش دفاعی و راهبردهای امنیتی منتشر کرد.
تمرکز او بر پیوند جغرافیا و راهبرد نظامی، موجب شد در میان پژوهشگران حوزه مطالعات دفاعی جایگاهی ویژه داشته باشد.
تحریمها و جایگاه بینالمللی
در آبان ۱۳۹۸، وزارت خزانهداری ایالات متحده آمریکا نام غلامعلی رشید را در فهرست تحریمهای خود قرار داد و قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء را «مهمترین مرکز فرماندهی نظامی ایران» توصیف کرد. این اقدام نشاندهنده اهمیت جایگاه او در ساختار دفاعی جمهوری اسلامی ایران بود.
رسانهها و اندیشکدههای غربی نیز از او بهعنوان یکی از استراتژیستهای کمحاشیه اما اثرگذار ایران یاد میکردند؛ فرماندهای که بیشتر در پشت صحنه طراحی و هماهنگی عملیاتها فعالیت میکرد.
شهادت در حمله موشکی
در سحرگاه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، در پی حمله موشکی گسترده رژیم صهیونیستی به اهدافی در داخل ایران، منزل مسکونی غلامعلی رشید هدف اصابت قرار گرفت. او در زمان وقوع حمله در حیاط منزل حضور داشت و بر اثر موج انفجار به شدت مجروح شد و ساعاتی بعد به شهادت رسید، فرزندش نیز در همان حمله جان باخت.
پس از برگزاری مراسم تشییع در تهران، پیکر او و فرزندش به دزفول منتقل و در حرم سبزقبا به خاک سپرده شد.
میراث یک فرمانده
سپهبد شهید غلامعلی رشید شخصیتی چندبعدی بود؛ از مبارزات چریکی پیش از انقلاب تا فرماندهی عالیترین سطح عملیاتی نیروهای مسلح، از طراحی عملیاتهای سرنوشتساز در دفاع مقدس تا تولید آثار علمی در حوزه ژئوپلیتیک.
او نمونهای از فرماندهانی بود که تجربه میدانی را با دانش دانشگاهی تلفیق کردند و در طول بیش از چهار دهه، در شکلدهی به ساختار راهبردی دفاعی کشور نقش داشتند. نام او در تاریخ نظامی ایران، هم بهعنوان فرماندهای میدانی و هم بهعنوان نظریهپرداز دفاعی ثبت شده است.
نظر شما