به گزارش خبرگزاری ایمنا، خورشید هنوز به میانه آسمان نرسیده، در گوشهای از شهر، بیماری روی تخت بیمارستان چشم به سقف دوخته است و خانوادهای در راهروی بخش، میان امید و نگرانی قدم میزنند. چند کیلومتر آنسوتر، فردی بیآنکه بداند خونش قرار است به چه کسی برسد، روی صندلی اهدای خون نشسته است؛ دو صحنه جدا از هم که شاید هیچگاه به یکدیگر نرسند، اما رشتهای نامرئی میان آنها جریان دارد، رشتهای به نام زندگی.
داستان اهدای خون، داستان آدمهایی است که قهرمان بودن را در سکوت انتخاب میکنند، نه نامی از آنها در جایی ثبت میشود و نه چهره آنها برای دریافتکنندگان خون آشناست و با این حال، هر بار که آستین بالا میزنند و دقایقی از وقت و مایه حیات خود را به دیگران هدیه میکنند، در حقیقت به ادامه یافتن زندگی انسانی دیگر کمک میکنند؛ انسانی که شاید هرگز او را نبینند، اما در سرنوشتش سهمی ماندگار خواهند داشت.
روز جهانی اهداکنندگان خون، فرصتی برای قدردانی از همین انسانهای بیادعاست، افرادی که با مشارکت داوطلبانه خود، یکی از حیاتیترین نیازهای نظام سلامت را تأمین میکنند و این مناسبت همچنین یادآور اهمیت فرهنگی و اجتماعی اهدای خون در جوامع امروزی است؛ اقدامی که فراتر از یک مسئولیت فردی، به نمادی از همدلی و مسئولیتپذیری اجتماعی تبدیل شده است.
با وجود پیشرفتهای گسترده علم پزشکی و توسعه فناوریهای نوین درمانی، هنوز هیچ جایگزین کاملی برای خون انسان یافت نشده است و به همین دلیل، بیمارستانها و مراکز درمانی همچنان به حضور مستمر اهداکنندگان وابسته هستند و سلامت هزاران بیمار در گرو استمرار این چرخه انسانی قرار دارد.
روز جهانی اهداکنندگان خون، فرصتی است برای قدردانی از انسانهایی که بیهیاهو در نجات جان دیگران سهیم میشوند و به همین مناسبت، در گفتوگویی با کیان دهرابپور، مدیرکل انتقال خون استان اصفهان، به بررسی ابعاد مختلف اهدای خون، نقش اهداکنندگان در چرخه درمان، باورهای رایج و چالشهای این حوزه پرداختیم؛ گفتوگویی درباره فرهنگی انساندوستانه که استمرار آن، امید و زندگی را در جامعه جاری نگه میدارد و مشروح این گفتوگو را در ادامه از نظر میگذرانید.
ایمنا: چرا با وجود پیشرفتهای پزشکی، هنوز هیچ جایگزینی برای خون اهدایی انسان وجود ندارد و بیماران تا چه اندازه به اهدای خون وابستهاند؟
دهرابپور: با وجود پیشرفتهای چشمگیر علم پزشکی در حوزههایی مانند پیوند اعضا، مهندسی بافت و تولید داروهای نوین، هنوز هیچ جایگزین مصنوعی و کاملی برای خون انسان تولید نشده است، چراکه خون مایعی پیچیده و زنده است که وظایف متعددی از جمله انتقال اکسیژن، مواد مغذی، هورمونها و عوامل ایمنی را بر عهده دارد و تاکنون فناوری بشر نتوانسته تمام این کارکردها را بهصورت همزمان و ایمن بازسازی کند.
پژوهشگران در سالهای اخیر تلاشهای فراوانی برای تولید خون مصنوعی یا جایگزینهای موقت انجام دادهاند، اما این محصولات تنها بخشی از وظایف خون را پوشش میدهند و نمیتوانند نیازهای گسترده بیماران را برطرف کنند و به همین دلیل، مراکز درمانی و بیمارستانها همچنان به خون اهدایی انسان وابسته هستند و هیچ منبع دیگری قادر به تأمین این نیاز حیاتی نیست.
وابستگی بیماران به خون اهدایی در بسیاری از بخشهای درمانی مشهود است؛ بیماران مبتلا به سرطان، افراد دارای بیماریهای خونی مانند تالاسمی و هموفیلی، مصدومان حوادث رانندگی، بیماران نیازمند جراحیهای سنگین و زنان دچار عوارض زایمان از جمله گروههایی هستند که حیات و روند درمان آنها به دسترسی مستمر به خون و فراوردههای خونی وابسته است.
در واقع، هر بار که فردی برای اهدای خون مراجعه میکند، در زنجیرهای از نجات جان انسانها مشارکت میکند و به همین دلیل، اهدای خون نهتنها یک اقدام انساندوستانه، بلکه یکی از ضروریترین ارکان پایداری نظام درمانی و تضمین سلامت جامعه محسوب میشود.
ایمنا: مهمترین باورهای نادرست و شایعات درباره اهدای خون چیست و چگونه این تصورات بر میزان مشارکت افراد یک جامعه در امر اهدای خون تأثیر میگذارد؟
دهرابپور: یکی از چالشهای مهم در مسیر توسعه فرهنگ اهدای خون، وجود باورهای نادرست و شایعاتی است که برخی افراد را از این اقدام انساندوستانه بازمیدارد و تصور ضعف شدید جسمانی پس از اهدای خون، کاهش دائمی توان بدنی، ابتلا به بیماریهای عفونی یا آسیب به سلامت عمومی از جمله شایعترین نگرانیهایی است که در میان بخشی از جامعه وجود دارد.
واقعیت این است که فرایند اهدای خون در مراکز استاندارد و تحت نظارت کامل انجام میشود، تمام تجهیزات مصرفی یکبار مصرف و استریل هستند و هیچ خطری از نظر انتقال بیماری برای اهداکننده وجود ندارد، همچنین بدن انسان قادر است حجم خون اهدایی را در مدت کوتاهی جبران کند.
انتشار اطلاعات نادرست در فضای مجازی یا انتقال تجربیات غیرعلمی از سوی افراد غیرمتخصص، گاهی موجب شکلگیری نگرانیهای بیاساس میشود. این موضوع میتواند به کاهش مشارکت عمومی و افت ذخایر خونی منجر شود و این موضوعی است که در مواقع بحرانی، فشار مضاعفی بر مراکز درمانی وارد میکند.
آگاهیبخشی مستمر، اطلاعرسانی علمی و استفاده از ظرفیت رسانهها برای پاسخگویی به شبهات میتواند نقش مؤثری در اصلاح این باورها داشته باشد و هرچه افراد اطلاعات دقیقتر و معتبرتری دریافت کنند، اعتماد آنها به فرایند اهدای خون افزایش مییابد و مشارکت اجتماعی نیز تقویت خواهد شد.
ایمنا: هر واحد خون اهدایی چگونه به فراوردههای مختلف تبدیل میشود و چند بیمار میتوانند از هر بار اهدای خون بهرهمند شوند؟
دهرابپور: بسیاری از افراد تصور میکنند خون اهدایی به همان شکل اولیه به یک بیمار منتقل میشود، در حالی که پس از اهدای خون، فرایندی تخصصی و دقیق در مراکز انتقال خون آغاز میشود. خون جمعآوریشده در آزمایشگاههای ویژه مورد بررسی قرار میگیرد و پس از انجام آزمایشهای لازم، به اجزای مختلف تفکیک میشود.
بهطور معمول، یک واحد خون کامل به سه فراورده اصلی شامل گلبولهای قرمز فشرده، پلاکت و پلاسما تقسیم میشود که هر یک از این فراوردهها کاربرد متفاوتی دارند و برای گروه خاصی از بیماران مورد استفاده قرار میگیرند. این تفکیک موجب میشود حداکثر بهرهوری از خون اهدایی حاصل و نیاز بیماران مختلف بهصورت هدفمند تأمین شود.
به عنوان مثال، گلبول قرمز میتواند برای بیماران دچار کمخونی شدید یا مصدومان حوادث استفاده شود، پلاکتها برای بیماران سرطانی و افراد تحت شیمیدرمانی حیاتی هستند و پلاسما در درمان بعضی بیماریهای خاص یا اختلالات انعقادی کاربرد دارد.
به همین دلیل گفته میشود که یک واحد خون اهدایی میتواند به نجات یا بهبود وضعیت چند بیمار کمک کند و این ویژگی، ارزش و اثرگذاری اهدای خون را چند برابر میکند و نشان میدهد یک اقدام ساده چگونه میتواند زندگی افراد مختلف را تحت تأثیر قرار دهد.
ایمنا: کدام گروه از بیماران بیشترین نیاز را به خون و فراوردههای خونی دارند و اهدای خون چگونه میتواند جان آنها را نجات دهد؟
دهرابپور: نیاز به خون و فراوردههای خونی محدود به شرایط خاص یا حوادث غیرمترقبه نیست، بلکه روزانه هزاران بیمار در مراکز درمانی به این منابع حیاتی وابسته هستند. بیماران مبتلا به تالاسمی و برخی بیماریهای خونی از جمله افرادی هستند که بهصورت منظم و در تمام طول زندگی نیازمند دریافت خون هستند.
بیماران سرطانی نیز بخش مهمی از مصرفکنندگان فراوردههای خونی را تشکیل میدهند. بسیاری از روشهای درمانی مانند شیمیدرمانی موجب کاهش سلولهای خونی میشود و برای ادامه روند درمان، تزریق خون یا پلاکت ضروری خواهد بود و بدون دسترسی کافی به این فراوردهها، روند درمان این بیماران با اختلال جدی مواجه میشود.
علاوه بر این، مصدومان سوانح رانندگی، بیماران نیازمند جراحیهای قلب، پیوند اعضا و زنان درگیر خونریزیهای شدید حین زایمان نیز در شمار دریافتکنندگان اصلی خون قرار دارند و در بسیاری از این موارد، زمان نقش تعیینکنندهای دارد و تأخیر در تأمین خون میتواند جان بیمار را به خطر بیندازد.
اهدای خون در چنین شرایطی به معنای ایجاد فرصت دوباره برای زندگی است؛ هر واحد خون میتواند حلقهای از امید برای بیماری باشد که در شرایط حساس قرار دارد و به همین دلیل از اهدای خون به عنوان یکی از ارزشمندترین جلوههای مسئولیت اجتماعی و همبستگی انسانی یاد میشود.
ایمنا: برای جوانان و افرادی که تاکنون خون اهدا نکردهاند، تجربه اهدای خون چگونه است و از چه نکاتی باید پیش از مراجعه برای اهدای خون مطلع شوند؟
دهرابپور: بسیاری از افرادی که تاکنون خون اهدا نکردهاند، به دلیل ناآشنایی با فرایند اهدای خون دچار نگرانی یا تردید هستند، در حالی که تجربه بیشتر اهداکنندگان نشان میدهد این فرایند بسیار ساده، ایمن و کوتاهمدت است و در مدت زمان کوتاهی انجام میشود.
در نخستین مرحله، اطلاعات فرد ثبت شده و وضعیت سلامت او توسط کارشناسان بررسی میشود، سپس فشار خون، سطح هموگلوبین و برخی شاخصهای سلامتی کنترل میشود تا اطمینان حاصل شود که اهدای خون برای فرد هیچ خطری ندارد و پس از تأیید شرایط، فرایند خونگیری انجام میشود که تنها چند دقیقه به طول میانجامد.
توصیه میشود افراد پیش از مراجعه خواب کافی داشته باشند، مایعات مناسب مصرف و از حضور با معده خالی خودداری کنند، همچنین بهتر است پس از اهدای خون برای مدت کوتاهی استراحت کنند و مصرف آب و نوشیدنیها را افزایش دهند.
برای بسیاری از جوانان، نخستین تجربه اهدای خون فراتر از یک اقدام پزشکی است و به تجربهای ارزشمند از مشارکت اجتماعی تبدیل میشود. احساس کمک به نجات جان دیگران و ایفای نقش در سلامت جامعه، انگیزهای است که بسیاری از اهداکنندگان را به حضور مستمر در این مسیر ترغیب میکند.
ایمنا: نقش رسانهها، شبکههای اجتماعی و چهرههای شناختهشده در ترویج فرهنگ اهدای خون تا چه اندازه مؤثر بوده است؟
دهرابپور: در دنیای امروز، رسانهها و شبکههای اجتماعی به یکی از مهمترین ابزارهای شکلدهی افکار عمومی تبدیل شده است و میتوانند نقش تعیینکنندهای در گسترش فرهنگ اهدای خون ایفا کنند و اطلاعرسانی صحیح، انتشار آمارهای واقعی و انعکاس نیازهای مراکز درمانی از جمله اقداماتی است که میتواند حساسیت اجتماعی نسبت به این موضوع را افزایش دهد.
روایتهای انسانی و داستانهای واقعی بیماران نیز تأثیر قابل توجهی بر مخاطبان دارند، زمانی که افراد با سرگذشت اشخاصی آشنا میشوند که زندگی آنها به لطف اهدای خون نجات یافته است، ارتباط عمیقتری با اهمیت این موضوع برقرار و انگیزه بیشتری برای مشارکت پیدا میکنند.
شبکههای اجتماعی نیز فرصت مناسبی برای اطلاعرسانی سریع و گسترده فراهم کرده است و کمپینهای مردمی، پویشهای مناسبتی و انتشار تجربیات شخصی اهداکنندگان میتواند به جذب گروههای جدید، بهویژه نسل جوان، کمک کند.
در این میان، حضور چهرههای شناختهشده، ورزشکاران، هنرمندان و فعالان اجتماعی نیز نقش قابل توجهی در جلب توجه عمومی دارد، تجربه نشان داده است که حمایت این افراد از پویشهای اهدای خون میتواند به افزایش مشارکت مردمی و تقویت فرهنگ مسئولیتپذیری اجتماعی منجر شود.
ایمنا: برای تبدیل اهدای خون به یک فرهنگ پایدار در جامعه، چه اقداماتی باید در خانوادهها، مدارس و رسانهها انجام شود؟
دهرابپور: تبدیل اهدای خون به یک فرهنگ پایدار نیازمند برنامهریزی بلندمدت و مشارکت همه نهادهای اجتماعی است. فرهنگسازی زمانی موفق خواهد بود که از سنین پایین آغاز شود و ارزش کمک به دیگران به بخشی از سبک زندگی شهروندان تبدیل شود.
خانوادهها در این مسیر نقش بنیادین دارند و زمانی که فرزندان شاهد مشارکت والدین در فعالیتهای انساندوستانه از جمله اهدای خون باشند، این رفتار بهعنوان یک ارزش اجتماعی در ذهن آنها نهادینه میشود. آموزش غیرمستقیم در محیط خانواده میتواند زمینهساز شکلگیری نسلهای مسئولیتپذیرتر باشد.
مدارس و مراکز آموزشی نیز میتوانند با گنجاندن مفاهیم مرتبط با سلامت اجتماعی، نوعدوستی و اهدای خون در برنامههای آموزشی، آگاهی دانشآموزان را افزایش دهند. برگزاری برنامههای آموزشی، نشستهای تخصصی و بازدیدهای آشنایی با مراکز انتقال خون از جمله اقداماتی است که میتواند در این زمینه مؤثر باشد.
رسانهها نیز با تولید محتوای مستمر، جذاب و مبتنی بر واقعیت میتوانند این فرهنگ را در سطح جامعه تقویت کنند و استمرار پیامهای آموزشی، معرفی الگوهای موفق و روایت داستانهای الهامبخش از اهداکنندگان و دریافتکنندگان خون، زمینه را برای تبدیل اهدای خون از یک اقدام مقطعی به یک مسئولیت اجتماعی پایدار فراهم خواهد کرد.
نظر شما