به گزارش خبرگزاری ایمنا از کردستان، دریاچه زریبار یا زریوار یکی از ارزشمندترین و منحصربهفردترین تالابهای آب شیرین ایران و جهان، در جنوبشرقی شهر مریوان و در محدوده پناهگاه حیاتوحش زریوار در استان کردستان واقع شده است.
این دریاچه که از مهمترین جاذبههای طبیعی، گردشگری و زیستمحیطی منطقه به شمار میرود، به دلیل ویژگیهای اکولوژیکی خاص، تنوع زیستی چشمگیر و نقش مؤثر در حفظ تعادل طبیعی منطقه، همواره مورد توجه پژوهشگران، دوستداران محیط زیست و گردشگران بوده است.
حوضه آبخیز تالاب زریوار با مساحتی بیش از ۱۰ هزار هکتار، مجموعهای ارزشمند از منابع آبی، زیستگاههای طبیعی و چشماندازهای کمنظیر را در خود جای داده است که سال جاری نیز به دلیل بارندگیهای موثر، آب آن سرریز کرد.
تنوع گیاهی و جانوری تالاب زریوار
تالاب زریبار از نظر پوشش گیاهی دارای تنوع قابل توجهی بوده و تاکنون ۲۵۷ گونه گیاهی در آن شناسایی شده است. این پوشش گیاهی شامل دو تیپ اصلی زیستگاهی است؛ نخست پهنه آبی وسیع دریاچه که محل رشد انواع گیاهان آبزی نظیر نی، پرطاووسی سنبلهای، بارهنگ آبی و نیلوفر آبی است و دوم زیستگاههای حاشیهای کمعمق که با پوشش انبوهی از گونههایی مانند نی، لویی، سازو، هزارنی، جگن، بوریا و هفتبند آبی احاطه شدهاند.
از مهمترین ویژگیهای گیاهی این تالاب، وجود گونه نادر و منحصربهفرد «گوشک» یا «گیاه انبانی» است که تنها گیاه گوشتخوار بومی ایران محسوب میشود و ارزش حفاظتی بسیار بالایی دارد.
تنوع جانوری تالاب زریبار نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. تاکنون دستکم ۲۹۸ گونه پرنده متعلق به ۱۶ راسته و ۵۰ تیره در این منطقه شناسایی شدهاند که نزدیک به ۴۰ درصد کل پرندگان ایران را شامل میشوند.
از میان این گونهها، بخشی از پرندگان آبزی و کنارآبزی و بخشی دیگر پرندگان خشکیزی هستند. گونههایی همچون اردک سرسبز، اردک بلوطی، کشیم بزرگ، کشیم کوچک، لکلک سفید، غاز خاکستری، پرستوی دریایی، چنگر و خروس کولی از مهمترین پرندگان این تالاب به شمار میروند.
زریبار همچنین زیستگاه گونههای مختلف ماهیان بومی از جمله ماهی سفید رودخانهای، سیاهماهی خالدار، شاهکولی جنوبی و مارماهی خاردار است و در کنار آن گونههای غیربومی نظیر کپور معمولی، کپور نقرهای، آمور و اردکماهی نیز در آن مشاهده میشوند.
حضور پستاندارانی مانند شنگ و ول آبی اروپایی نیز بر ارزش زیستگاهی این اکوسیستم افزوده است.
اهمیت اکولوژیکی و بینالمللی تالاب زریبار
اهمیت اکولوژیکی و بینالمللی تالاب زریبار موجب شد این تالاب در اول بهمن ۱۳۹۷ به عنوان بیستوپنجمین تالاب بینالمللی ایران در فهرست کنوانسیون رامسر به ثبت برسد.
این تالاب سالانه میزبان دهها هزار قطعه پرنده مهاجر و بومی بوده و به عنوان رویشگاه گیاهان آبزی و کنارآبزی و زیستگاه انواع فیتوپلانکتونها، زئوپلانکتونها، ماهیان و سایر آبزیان نقش مهمی در حفظ تنوع زیستی منطقه ایفا میکند.
منابع تأمین آب دریاچه زریبار شامل سه بخش اصلی است؛ نزولات جوی به صورت باران و برف، چشمههای کفجوش موجود در بستر دریاچه که به سفرههای آب زیرزمینی متصل هستند و همچنین روانابهای سطحی ناشی از بارش در حوضه آبخیز تالاب. علاوه بر این، در شرایط بحرانی امکان انتقال آب از سد گاران و همچنین کانال بینحوضهای قزلجهسو _ درهوهران به منظور حفظ تعادل اکولوژیکی تالاب وجود دارد.
تهدیدات دریاچه زریبار مریوان
با وجود ارزشهای فراوان طبیعی و زیستمحیطی، تالاب زریبار در سالهای اخیر با تهدیدهای متعددی روبهرو بوده است. آتشسوزیهای عمدی و غیرعمدی در نیزارهای تالاب، ساختوسازهای غیرمجاز در حریم دریاچه، ورود رسوبات ناشی از سیلابها، تغییر کاربری اراضی، توسعه فعالیتهای کشاورزی و انتقال کودها و سموم به محیط تالاب از جمله مهمترین عوامل تهدیدکننده این اکوسیستم به شمار میروند.
همچنین برداشت بیرویه نیلوفر آبی برای مصارف دارویی، موجب تخریب زیستگاه و آشیانه پرندگان کنارآبزی شده و بقای برخی گونهها را با خطر مواجه کرده است.
نگرانیهایی نیز در خصوص ورود غیرمستقیم فاضلاب و آلودگیهای انسانی به دریاچه وجود دارد که میتواند کیفیت آب و سلامت اکوسیستم تالاب را تحت تأثیر قرار دهد.
با توجه به جایگاه ارزشمند دریاچه زریبار در سطح ملی و بینالمللی، حفاظت و مدیریت اصولی این تالاب ضرورتی اجتنابناپذیر است و شناخت دقیق ویژگیهای طبیعی، منابع آبی، تنوع زیستی و تهدیدهای موجود میتواند زمینهساز برنامهریزی مؤثر برای حفظ این میراث طبیعی و انتقال آن به نسلهای آینده باشد.
از این رو گزارش حاضر با هدف معرفی جامع تالاب زریبار، بررسی ویژگیهای اکولوژیکی و زیستی آن و تحلیل مهمترین چالشهای پیش روی این اکوسیستم ارزشمند تهیه شده است.
هیچ فاضلاب مستقیمی وارد تالاب زریوار نمیشود
فرزاد زندی، مدیرکل حفاظت محیط زیست کردستان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا در کردستان اظهار میکند: تالاب زریوار با مساحت بیش از ۲۴۰۰ هکتار در دل پناهگاه حیات وحش زریوار به وسعت ۳۲۹۳ هکتار و در غرب شهر مریوان واقع شده و از تنوع زیستی بالایی برخوردار است، به طوری که بیش از ۲۸۰ گونه پرنده در این زیستبوم ارزشمند شناسایی شدهاند.
وی میافزاید: با توجه به تکمیل خطوط انتقال فاضلاب شهری و روستایی در شرق و غرب دریاچه، در حال حاضر هیچ فاضلاب مستقیمی وارد تالاب زریوار نمیشود و این اقدام نقش مهمی در حفظ کیفیت زیستمحیطی تالاب داشته است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست کردستان با اشاره به اقدامات انجام شده برای کاهش رسوبات ورودی به تالاب، تصریح میکند: سال گذشته دیوار حائل در روستای درهتفی احداث شد و همچنین سد رسوبگیر و سد آشغالگیر بر روی رودخانه درهتفی ایجاد شد که از ورود رسوبات و پسماندها به تالاب جلوگیری میکند.
زندی خاطرنشان میکند: در سفر اخیر رئیس سازمان حفاظت محیط زیست به کردستان، ضمن افتتاح نمایندگی حفاظت محیط زیست در شهر اورامان تخت و پاسگاه محیطبانی اورامان، از پروژههای عمرانی حاشیه تالاب زریوار شامل بنچمارکگذاری تالاب، دیوار حائل و سدهای رسوبگیر و آشغالگیر که از محل اعتبارات ملی توسط اداره کل حفاظت محیط زیست استان اجرا شده است، بازدید به عمل آمد.
وی ادامه میدهد: رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در این بازدید، برای تداوم حمایتها و تأمین اعتبارات مورد نیاز جهت اجرای طرحهای حفاظتی و احیایی تالاب زریوار قول مساعد داد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست کردستان با تأکید بر اهمیت تالاب زریبار، عنوان میکند: زریوار خزانه ژنتیکی استان کردستان و سرمایهای ملی و زیستی برای کشور است و باید با تمام توان از آن حفاظت کنیم.
زندی بزرگترین تهدید پیش روی تالاب زریوار را ساختوسازهای غیرمجاز و تغییر کاربری اراضی حاشیه تالاب عنوان کرده و میگوید: این اقدامات حیات، سلامت و یکپارچگی اکوسیستم تالاب را با خطر مواجه کرده و مقابله با آنها نیازمند همکاری همه دستگاههای مسئول و مشارکت مردم است.
وی با تأکید بر حساسیت تالاب زریوار و نقش آن در تنوع زیستی و پایداری منابع آب منطقه، تاکید میکند: تالاب زریوار یک سرمایه طبیعی و محل تلاقی عوامل مختلف محیطی است، بنابراین هر نوع بهرهبرداری، ساختوساز یا دخلوتصرف بدون رعایت ملاحظات زیستمحیطی، میتواند اثرات جبرانناپذیری بر کیفیت آب، اکوسیستم و امنیت زیستگاههای وابسته داشته باشد.
پیشبینی ۳۵ میلیارد تومان اعتبار برای ساماندهی حریم دریاچه زریبار
نژاد جهانی، فرماندار مریوان نیز با تأکید بر ضرورت بررسی دقیق مسائل مربوط به بستر و حریم دریاچه زریبار، میگوید: حل مشکلات این دریاچه ارزشمند نیازمند اتخاذ رویکردی جامع، علمی و مبتنی بر تصمیمگیریهای کارشناسی است.
وی تاکید میکند: تمامی مسائل مرتبط با بستر و حریم دریاچه زیبار باید به صورت دقیق و کارشناسی مورد بررسی قرار گیرد.
فرماندار مریوان میافزاید: اصلاح الگوی کشت، قطع پمپاژ آب دریاچه برای آبیاری فضای سبز، ساماندهی فاضلاب و اجرای لایروبی علمی از جمله اقداماتی است که در راستای صیانت از این پهنه آبی انجام شده است.
جهانی تصریح میکند: باید از رویکردهای غیرکارشناسی و تأخیر در تصمیمگیری پرهیز شود و دستگاههای اجرایی بدون مماشات برای رفع مشکلات موجود وارد عمل شوند.
وی ادامه میدهد: انتظار میرود دستگاههای مسئول برای اتخاذ تصمیمهای مهم بیش از یک دهه زمان صرف نکنند، چرا که مریوان از ظرفیتهای قابل توجهی در حوزه گردشگری و توسعه اقتصادی برخوردار است و بهرهگیری از این ظرفیتها نیازمند تصمیمگیری بهموقع و اجرای مؤثر برنامهها است.
فرماندار مریوان همچنین از پیشبینی ۳۵ میلیارد تومان اعتبار برای ساماندهی حریم دریاچه زریبار خبر داده و میگوید: طرح توسعه ۱۵ هکتاری گردشگری در اطراف این دریاچه نیز در دستور کار قرار دارد که تحقق آن نیازمند مشارکت و حضور سرمایهگذاران بخش خصوصی است.
جهانی بر ضرورت همافزایی دستگاههای اجرایی، استفاده از ظرفیت کارشناسان و تسریع در اجرای برنامههای حفاظتی و توسعهای دریاچه زریبار تأکید کرد.
زریبار سرمایه ارزشمند ملی است
آرش زرهتن لهونی، استاندار کردستان با تأکید بر ضرورت اقدامات لازم برای حفاظت از دریاچه زریبار، اظهار میکند: اگر امروز برای حفظ این سرمایه ارزشمند ملی برنامهریزی و اقدام نکنیم، در آینده ناچار خواهیم بود همانند دریاچه دریاچه ارومیه کارگروهی ملی برای احیای آن تشکیل دهیم.
وی می افزاید: زریبار تنها متعلق به کردستان و مریوان نیست، بلکه سرمایهای ملی و میراثی ارزشمند برای همه مردم ایران است.
استاندار کردستان عنوان میکند: زریبار از معدود دریاچههای کمنظیر کشور است که به دلیل زیبایی طبیعی، تنوع زیستی و اکوسیستم منحصربهفرد خود، جایگاه ویژهای در غرب کشور دارد و حفاظت از آن باید در اولویت سیاستهای زیستمحیطی قرار گیرد.
زرهتن لهونی، رسوبگذاری را یکی از مهمترین تهدیدهای زریبار عنوان کرد و خواستار بررسی علمی و تخصصی این موضوع در سطح ملی شد تا راهکارهای دقیق و عملی برای جلوگیری از تشدید مشکلات این تالاب ارائه شود.
وی با اشاره به نگاه ویژه دولت چهاردهم به حوزه محیط زیست، تصریح میکند: انتظار میرود سازمان حفاظت محیط زیست با تشکیل کارگروه یا کمیتهای تخصصی، موضوع احیای زریبار را به صورت ویژه دنبال کند و تصمیمات مؤثری برای صیانت از این دریاچه اتخاذ شود.
استاندار کردستان همچنین بر توسعه گردشگری سازگار با محیط زیست در منطقه تأکید و خاطرنشان میکند: بهرهبرداری اصولی از ظرفیتهای زریبار، علاوه بر حفظ محیط زیست، میتواند زمینه اشتغالزایی و رونق اقتصادی منطقه را نیز فراهم کند.
آینده زریبار به تصمیمها و اقدامهای امروز ما گره خورده است، اگر این گنجینه طبیعی به درستی پاسداری شود، همچنان میتواند مأمن حیات وحش، مقصد گردشگران و نمادی از همزیستی انسان و طبیعت باقی بماند، اما بیتوجهی به تهدیدهای موجود، این میراث کمنظیر را با خطرهای جبرانناپذیری روبهرو خواهد کرد.
نظر شما