به گزارش خبرگزاری ایمنا، سرزمین پارس را اگر از دریچه صنایع دستی نگاه کنیم با کشوری روبهرو میشویم که هنر در آن فقط برای تماشا نیست، بخشی از زندگی روزمره مردم است. در بسیاری از شهرها و روستاهای ایران، هنرهای سنتی هنوز هم در کارگاههای کوچک، خانههاق قدیمی، سراهای بازار و دست های هنرمند نسل به نسل ادامه پیدا میکنند. همین استمرار، کیفیت و اصالت موجب شده است که برخی از این مناطق، عنوان شهر یا روستای جهانی صنایع دستی را به دست آورند.
اهمیت این عنوان، فراتر از یک افتخار فرهنگی است. زمانی که شهری با یک هنر شناخته میشود، هویت آن منطقه روشنتر و برجستهتر میشود، هویتی که میتواند مسیر توسعه گردشگری، اشتغال محلی، سرمایهگذاری فرهنگی و حفظ دانش بومی را هموار کند. این ثبتها در بهترین حالت به حفظ مشاغل سنتی، افزایش انگیزه نسل جوان برای ادامه حرفه خانوادگی و حتی مهاجرت معکوس به شهرها و روستاهای کوچکتر کمک میکنند.
در ایران، شماری از شهرها و روستاها با اتکا به هنرهای بومی خود در سطح جهانی شناخته شدهاند. در ادامه این گزارش، نگاهی به این نقاط هنرخیز خواهیم داشت، از اصفهان پرنقش و نگار تا تبریز فرش از لالجین سفال تا میبد زیلو.
اصفهان؛ شهر جهانی صنایع دستی
اصفهان را میتوان ویترین باشکوه هنرهای سنتی ایران دانست، شهری که تنوع صنایع دستی در آن چنان چشمگیر است که عنوان شهر جهانی صنایع دستی را به خود اختصاص داده است. از قلمزنی و میناکاری تا خاتم، فیروزهکوبی، قلمکار، مسگری، کاشیکاری و دهها هنر دیگر. اصفهان شهری است که در آن هنر نه یک حاشیه بلکه بخشی از هویت اصلی شهر است.
در بازارهای اصفهان، هنر هنوز زنده و جاری است. هر حجره، هر کارگاه و هر گذر، نشانی از مهارت دستهایی دارد که سالها با صبر و ظرافت، زیبایی را به یک شی تاریخی تبدیل کردهاند. اصفهان فقط یک شهر تاریخی نیست، شهری است که در آن گذشته هنوز کار میکند، میسازد و میدرخشد.
تبریز، شهر جهانی فرش
تبریز یکی از مهمترین نامها در تاریخ فرش ایران است، شهری که نامش با فرش دستباف گره خورده و به عنوان شهر جهانی فرش شناخته میشود. فرش تبریز، نه تنها به خاطر کیفیت بافت، بلکه به دلیل ظرافت طرح، تنوع رنگ و استحکام در ایران و جهان شهرتی دیرینه دارد.
در تبریز، فرش فقط یک کالا نیست، حاصل سالها تجربه، ذوق و شناخت نقش و رنگ است. بسیاری از شاهکارهای قالیبافی ایران از این خطه برخاستهاند و همین تبریز را به یکی از مهمترین مراکز هویت هنری ایران بدل کرده است.
لالجین، شهر جهانی سفال
اگر در جادههای همدان، سفالهای رنگارنگ و چشمنواز توجهتان را جلب کرده باشد به احتمال زیاد ردشان به لالجین میرسد، شهری کوچک با آوازهای بزرگ که عنوان شهر جهانی سفال را از آن خود کرده است.
لالجین، جایی است که خاک در دست سفالگر به زندگی تازهای میرسد. کوزهها، کاسهها، ظروف تزیینی و کاربردی همه نشان میدهند که سفال در این شهر، یک هنر ریشهدار و زنده است. لالجین نه فقط مرکز تولید سفال ایران، بلکه یکی از مهمترین نمادهای استمرار هنر سنتی در زندگی امروز ایرانیان به شمار میرود.
مشهد، شهر جهانی گوهر سنگها
مشهد برای بسیاری از ایرانیان بیش از هرچیز، شهری زیارتی و معنوی است، اما این شهر در عرصه صنایع دستی با عنوان شهر جهانی گوهرسنگها نیز شناخته میشود. وجود ظرفیتهای مهم در حوزه سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی به ویژه پیوند این منطقه با فیروزه نیشابور، جایگاه ویژهای برای مشهد رقم زده است.
فیروزه، عقیق و دیگر گوهرسنگها در این منطقه نه فقط ماده اولیه، بلکه بخشی از فرهنگ زیورآلات، سوغات و هنرهای تزیینی هستند. در بازارهای مشهد، این جهان رنگین و درخشان را می توان در قالب انگشتر، گردنبند، تسبیح و آثار تزیینی دید.
سیرجان، شهر جهانی گلیم شیر یکیپیچ
گلیم شیر یکیپیچ یکی از خاصترین دستبافتههای ایران است و سیرجان با همین هنر، عنوان شهر جهانی گلیم شیریکی پیچ را به دست آورده است. ویژگی منحصربهفرد این گلیم، شیوه بافت آن است، بافتی که ظرافت، زمان و همکاری بیشتری می طلبد و آن را از بسیاری دیگر از گلیمهای رایج متمایز میکند.
نقش مایهها، رنگها و فرم این گلیمها، آینهای از زیستبومی، سلیقه و پیشینه فرهنگی منطقه هستند. سیرجان از این نظر، فقط یک مرکز تولید نیست، حافظ یک سنت بافندگی ویژه و ارزشمند است.
مریوان، شهرجهانی کلاش
در غرب ایران، کلاش یا همان گیوه کردی، فقط یک پاپوش محلی نیست، بخشی از پوشش، فرهنگ و سبک زندگی مردم منطقه است. مریوان با تکیه بر این هنر، عنوان شهر جهانی کلاش را به دست آورده است.
کلاشهای اصیل، سبک، راحت و عمدتا سازگار با اقلیم منطقه هستند. ساخت آنها نیازمند مهارت، حوصله و شناخت دقیق مواد اولیه است. مریوان با این هنر نشان داده چگونه یک محصول بومی میتواند همزمان کاربردی، فرهنگی و هویتساز باشد.
آباده، شهر جهانی منبت
آباده یکی از نامهای شناخته شده در هنر منبتکاری ایران است، هنری که در آن چوب با دستان هنرمند به نقشی ظریف و ماندگار بدل میشود. آباده با همین پیشینه و مهارت، عنوان شهر جهانی منبت را دریافت کرده است.
در منبت آباده، دقت و صبر حرف اول را میزند. طرحهای اسلیمی، گل و بته و نقشهای سنتی روی چوب، نشان می دهد که این هنر تا چه اندازه با ذوق ایرانی پیوند دارد. آباده در این عرصه، یکی از مهمترین پایگاه های هنر چوب در کشور به شمار می رود.
میبد، شهر جهانی زیلو
میبد یزد با دست بافتهای شناخته میشود که سادگی، کارکرد و اصالت را همزمان در خود دارد. این شهر به عنوان شهر جهانی زیلو ثبت شده و این عنوان به خوبی جایگاه تاریخی و فرهنگی این بافته کهن را نشان میدهد.
زیلو با الیاف طبیعی و عمدتا پنبهای بافت میشود و به دلیل همین ویژگی در میان دستبافتهها جایگاهی ویژه دارد. طرحهای هندسی، رنگهای محدود اما عمیق و کاربردی گسترده در فضاهای سنتی، زیلوی میبد را به یکی از اصیلترین هنرهای نساجی ایران تبدیل کرده است.
زنجان، شهر جهانی ملیله
ملیله کاری از ظریفترین و چشمگیرترین هنرهای فلزی ایران است و زنجان مهمترین نام این هنر در کشور به شمار می رود. این شهر با پیشینهای غنی در تولید آثار ملیله، عنوان شهر جهانی ملیله را به خود اختصاص داده است.
در ملیلهکاری، رشتههای نازک فلز با مهارتی شگفتانگیز در کنار هم مینشینند و فرمهای پیچیده و زیبا میسازند. حاصل کار، آثاری است که هم زینتی هستند و هم نمایشی از دقت، حوصله و ذوق هنرمند. زنجان با این هنر، نمونه ای روشن از پیوند صنعتگری و زیبایی در فرهنگ ایرانی است.
شیراز، دومین شهر جهانی صنایع دستی
شیراز را معمولا با شعر، باغ و تاریخ می شناسیم، اما این شهر در حوزه هنرهای سنتی نیز جایگاهی ممتاز دارد و به عنوان دومین شهر جهانی صنایع دستی ایران شناخته میشود. تنوع رشتههای فعال صنایع دستی در شیراز از خاتم و معرق گرفته تا دست بافتهها، هنرهای چوب و هنرهای وابسته به معماری، این شهر را به یکی از قطب های مهم هنر ایرانی تبدیل کرده است.
خاتم شیراز، آینهکاری، کاشی هفت رنگ، گچبری و دیگر هنرهای وابسته به معماری سنتی، فقط بخشی از چهره هنری این شهر هستند. شیراز در این معنا، شهری است که زیبایی را هم در کلام و هم در دست هنرمند می توان جستوجو کرد.
ملایر، شهر جهانی مبل و منبت
ملایر با ترکیب دو ظرفیت مهم خود، یعنی صنعت مبلمان و هنر منبت، توانسته شهر جهانی مبل و منبت را کسب کند. در این شهر، چوب فقط متریال خام نیست، ماده ای برای خلق آثاری کاربردی و در عین حال هنری.
ملایر نشان داده صنایع دستی میتواند در مقیاس گستردهتر نیز به اقتصاد محلی گره بخورد. کارگاههای مبل و منبت این شهر، علاوه بر تولید، حامل سنتی هستند که سالها در این منطقه شکل گرفته و امروز به یکی از شناسههای اصلی آن تبدیل شده است.
به گزارش ایمنا، شهرهای جهانی صنایع دستی ایران، جغرافیای زنده هنر ایرانی هستند. هر کدام از این شهرها و روستاها با یک مهارت ویژه شناخته میشوند، مهارتی که از دل تاریخ آمده و در زندگی مردم ریشه دوانده و هنوز هم میتواند راهی برای توسعه فرهنگی و اقتصادی باشد. از اصفهان پر نقش و شیراز رنگارنگ تا تبریز، لالجین، میبد، مریوان و زنجان، این شهرها یادآوری میکنند که ایران فقط با بناهای تاریخی یا طبیعتش نمیتوان شناخت. ایران را باید در دستهای هنرمند مردمانش هم دید. در روزگاری که جهان بیش از همیشه به هویتهای اصیل و روایتهای بومی توجه نشان میدهد، صنایع دستی ایران یکی از درخشانترین راههای معرفی فرهنگ این سرزمین است.
نظر شما