به گزارش خبرگزاری ایمنا از اصفهان، فرش ایرانی یکی از شناختهشدهترین نمادهای فرهنگی و هنری ایران در جهان است که ریشههای آن به هزاران سال پیش بازمیگردد؛ این هنر اصیل حاصل تلفیق ذوق هنری، فرهنگ، تاریخ و شیوه زندگی مردمان مناطق مختلف ایران است و هر نقش و نگار آن روایتگر بخشی از هویت و تمدن ایرانی به شمار میرود.
اصالت فرش ایرانی تنها به قدمت آن محدود نمیشود، بلکه در کیفیت بافت، استفاده از مواد اولیه طبیعی، تنوع طرحها و نقشهای بومی و مهارت نسل به نسل بافندگان نیز نمود پیدا میکند. طرحهای معروفی همچون شاهعباسی، اسلیمی، بتهجقه، شکارگاه، گلفرنگ و نقوش الهامگرفته از طبیعت، هریک بازتابی از فرهنگ و هنر ایرانی است که در مناطق مختلف کشور با ویژگیهای خاص خود بافته میشود.
شهرهایی همچون تبریز، کاشان، اصفهان، کرمان، نائین، قم و مشهد از مهمترین مراکز تولید فرش دستباف ایران به شمار میروند و هر یک سبک، رنگبندی و نقشپردازی ویژهای دارد. همین تنوع موجب شده است تا فرش ایرانی نهتنها یک کالای کاربردی، بلکه اثری هنری و سرمایهای فرهنگی محسوب شود.
فرش ایرانی در طول تاریخ همواره جایگاه ویژهای در بازارهای جهانی داشته و بهعنوان سفیری از فرهنگ ایران شناخته شده است، بسیاری از موزههای معتبر دنیا نمونههایی از فرشهای نفیس ایرانی را در مجموعههای خود نگهداری میکنند و کارشناسان هنر، آن را از برجستهترین دستاوردهای هنری جهان میدانند.
امروزه با وجود تغییر سبک زندگی و گسترش تولیدات ماشینی، فرش دستباف ایرانی همچنان نماد اصالت، زیبایی و هویت فرهنگی ایران است، هنری که نهتنها میراثی ارزشمند از گذشته محسوب میشود، بلکه ظرفیت مهمی برای معرفی فرهنگ ایرانی به نسلهای آینده و جهانیان دارد.
فرش دستباف کاشان یکی از مشهورترین و اصیلترین فرشهای ایرانی است که پیشینه آن به چندین قرن پیش و دوران شکوفایی هنر قالیبافی در عصر صفویه بازمیگردد، این شهر از دیرباز بهعنوان یکی از مهمترین مراکز تولید فرش در ایران شناخته شده است و آثار بافتهشده در آن بهدلیل ظرافت، کیفیت و زیبایی در میان مجموعههای ارزشمند هنری جهان جای گرفتهاند.
فرشهای کاشان به بافت ریز، تراکم بالا، استفاده از مواد اولیه مرغوب و طرحهای اصیل ایرانی همچون لچک و ترنج و شاهعباسی شهرت دارند. ترکیب رنگهای متعادل و نقشهای چشمنواز این فرشها را به یکی از شناختهشدهترین نمونههای هنر قالیبافی ایران در بازارهای داخلی و بینالمللی تبدیل کرده است.
اهمیت فرش کاشان تنها به جنبه هنری آن محدود نمیشود؛ این هنر-صنعت نقش مهمی در اقتصاد محلی، اشتغالزایی و حفظ میراث فرهنگی ایران دارد؛ فرش دستباف کاشان نهتنها یک کالای ارزشمند، بلکه نمادی از هویت، فرهنگ و هنر ایرانی به شمار میرود.
جواد محمدی از تولیدکنندگان و رنگرز باسابقه فرش دستباف کاشان است؛ خانواده او سابقهای طولانی در حوزه رنگرزی دارند و پدرش سالها پیش با رنگهای گیاهی کار میکرده، هرچند به گفته وی طی دهههای اخیر رنگهای شیمیایی جایگزین بسیاری از روشهای سنتی شدهاند.
« از سال ۱۳۷۷ بهصورت حرفهای وارد این عرصه شدهام؛ پیش از آن نیز بهصورت پارهوقت در کنار پدرم که رنگرز بود، فعالیت داشتم. پس از حدود ۱۶ تا ۱۷ سال شاگردی، فعالیت مستقل خود را آغاز کردم و علاوهبر رنگرزی، در زمینه تولید و فروش رنگ نیز فعالیت داشتم.»
این تولیدکننده فرش دستباف عنوان میکند: در کنار تجربه عملی، مسیر تحصیلیام را در رشته نساجی ادامه دادم؛ موضوع پایاننامهام «تأثیر جوایز صادراتی بر فرش دستباف» بود، در آن مقطع دولت برای تشویق صادرات فرش دستباف، حدود ۵ درصد ارزش فرش را بهعنوان پاداش یا مشوق به تولیدکنندگان و صادرکنندگان پرداخت میکرد.
محمدی تصریح میکند: هماکنون هفت کارگاه فعال و نزدیک به ۳۰ دار قالی در اختیار دارم و بخشی از تولید بهصورت نیمهمتمرکز و در منازل انجام میشود؛ تولید سالانه مجموعه حدود هزار متر فرش است که بسته به شرایط، ممکن است کمتر یا بیشتر شود.
این فعال باسابقه فرش دستباف کاشان میگوید: فرشها در بازار کاشان بر اساس «خانه» و اندازههای متداول ۳۷ خانه، ۴۲ خانه، ۴۷ خانه و ۵۰ خانه شناخته میشود؛ فرشهای تولیدی مجموعه از جنس پشم و ابریشم است، در بعضی تولیدات نیز از کرک و ابریشم استفاده میشود که شمارش و مشخصات آنها متفاوت است.
محمدی با اشاره به سابقه گستردهتر تولید فرش دستباف در کاشان میگوید: در گذشته کارگاههای بزرگتری در این حوزه فعال بودند و برخی تولیدکنندگان، صدها دار قالی در اختیار داشتند، اما امروز از آن رونق سابق خبری نیست و تعداد فعالان این صنعت کاهش پیدا کرده است.
زهرا علی اکبری، یکی دیگر از بافندگان پیشکسوت و فعال فرش دستباف اصلیترین معضل و چالش پیشروی این هنر-صنعت اصیل را «بیمه» عنوان میکند.
به گفته وی بسیاری از بافندگان فرش دستباف بهدلیل پیچیدگیها و موانع موجود در فرایند بیمه شدن از دریافت خدمات بیمهای محروم ماندهاند که نهتنها امنیت شغلی و اجتماعی این هنرمندان را بهطور جدی تحتالشعاع قرار میدهد، بلکه در صورت بروز حوادث یا بیماری، آنها در شرایط بسیار آسیبپذیری قرار میگیرند.
این بافنده کاشانی تاکید میکند: بافت فرش دستباف، کاری ظریف، نیازمند دقت فراوان و گاهی اوقات طاقتفرسا است؛ این سختیها و فشارهای جسمی، لزوم برخورداری از پوشش بیمهای مناسب را نشان میدهد.
علیاکبری با تأکید بر اینکه فرش دستباف میراثی فرهنگی و اقتصادی و نیازمند حمایت جدی دولتی است، تصریح میکند: نادیده گرفتن مسئله بیمه بافندگان به معنای نادیده گرفتن زحمات و سرمایههای انسانی این صنعت است؛ خواستار تسهیل فرایند بیمه، کاهش موانع اداری و در نظر گرفتن بستههای حمایتی متناسب با شرایط کار این هنرمندان هستیم.
وی خاطرنشان میکند: رفع این چالش، گامی اساسی در راستای حفظ و ارتقای جایگاه فرش دستباف کاشان و در نهایت، احیای رونق این صنعت در سطح ملی خواهد بود؛ توجه نداشتن به این مسئله، علاوهبر تضییع حقوق بافندگان، میتواند منجر به کاهش انگیزه آنها و در بلندمدت، افول این هنر دیرینه شود.
فرش دستباف کاشان فراتر از یک محصول هنری است
امیر کرمزاده، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان در گفتوگو با خبرنگار ایمنا میگوید: ثبت مهارت سنتی بافت فرش دستباف کاشان در فهرست میراث ناملموس یونسکو، سند افتخاری برای فرهنگ و هنر ایران زمین است.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی و جایگاه جهانی فرش کاشان میافزاید: مهارت سنتی بافت فرش دستباف کاشان به واسطه اصالت کمنظیر در طرح و نقش، ریشههای عمیق تاریخی و انتقال دقیق و نسلبهنسل دانش قالیبافی، جایگاه ویژهای در فرهنگ و هویت اجتماعی منطقه دارد.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان اصفهان میگوید: همین ویژگیها سبب شد تا این هنر فاخر پس از پیشنهاد ایران، در سال ۲۰۱۰ میلادی بهعنوان یکی از برجستهترین جلوههای میراث ناملموس بشریت در سازمان یونسکو به ثبت جهانی برسد.
کرمزاده با تأکید بر اینکه فرش دستباف کاشان فراتر از یک محصول هنری است، اضافه میکند: این هنر، تلفیقی از دانشِ پیچیده و بومی شامل طراحی نقشه، رنگرزی سنتی، انتخاب مواد اولیه مرغوب و تکنیکهای خاص گرهزنی است که طی سدههای متمادی در این دیار به کمال رسیده است.
وی اظهار میکند: ظرافت بیبدیل، کیفیت ممتاز و تنوع طرحهای الهامبخش از مهمترین مؤلفههایی است که فرش کاشان را به نمادی از هنر اصیل ایرانی در سطح جهان تبدیل کرده است.
فرش دستباف کاشان میراثی زنده و پویا با ثبت جهانی
علیرضا عبداللهزاده، رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی کاشان نیز حضور گسترده خانوادههای قالیباف در شهرها و روستاهای شهرستان کاشان را نشاندهنده پویایی و استمرار این هنر عنوان میکند و به خبرنگار ایمنا میگوید: هنر قالیبافی نهتنها بخشی از هویت فرهنگی ما است، بلکه نقشی بنیادین در معیشت و اقتصاد جوامع محلی ایفا میکند.
وی ادامه میدهد: این پیوند عمیق میان فرهنگ و معیشت، گویای آن است که فرش کاشان میراثی زنده و همچنان در تار و پود زندگی مردم این منطقه جاری است.
رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی کاشان خاطرنشان میکند: ثبت جهانی این مهارت، فرصتی طلایی برای معرفی ظرفیتهای فرهنگی و هنری کاشان در عرصههای بینالمللی است و ما خود را متعهد به حفظ این گنجینه گرانبها و انتقال دقیق آن به نسلهای آینده میدانیم تا این نماد فرهنگ و اصالت ایرانی، همواره در اوج بماند و از گزند فراموشی در امان باشد.
کاهش چشمگیر تعداد تولیدکنندگان و رنگرزان اصیل
حسین رمضانعلیزاده، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرش دستباف کاشان به خبرنگار ایمنا میگوید: در حالی که صنعت فرش دستباف کاشان همواره بهعنوان یکی از ستونهای اصلی هنر و اقتصاد این منطقه شناخته میشده است، آمارهای اخیر نشان از تغییرات نگرانکننده در ساختار این صنعت دارد.
وی از کاهش تعداد فعالان این عرصه خبر میدهد و میافزاید: بر اساس برآوردهای موجود در حال حاضر تنها حدود ۳۰ نفر از رنگرزان فعال در کاشان مشغول به خدمت هستند در حالی که پیش از این، تعداد فعالان این حوزه به بیش از ۱۰۰ تا ۲۰۰ مورد میرسید.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرش دستباف کاشان با بیان اینکه این کاهش تعداد ناشی از رکود و افت رونق در صنعت فرش است، به پیشینه خود و تغییرات تکنولوژیک در این عرصه میپردازد و بر اهمیت حفظ اصالت در تولید تأکید میکند.
رمضانعلیزاده ضعف در بازاریابی و نداشتن بیمه مخصوص هنرمندان این عرصه را مهمترین چالش فرش دستباف میداند و میگوید: ضعف در فروش و تبلیغات مهمترین معضل این حوزه است.
وی تأکید میکند: این هنر-صنعت ارزشمند، علاوهبر ظرفیت بالای ارزآوری، میتواند بهعنوان یک سرمایه ماندگار و دارایی قابل اتکا برای خانوادهها مطرح باشد.
رئیس اتحادیه تولید کنندگان فرش دستباف کاشان با بیان اینکه دغدغههای مربوط به تولید، کیفیت و صادرات فرش دستباف در جای خود قابل توجه است، اظهار میکند: مشکل اصلی فرش دستباف تنها بافت نیست؛ در آن بسیار ضعیف عمل شده و در حوزه بازاریابی و تبلیغات نیز کار مؤثری انجام نشده است در حالی که فرش دستباف کالایی ارزشمند و حتی نوعی ذخیره سرمایه محسوب میشود.
به گزارش ایمنا، فرش دستباف کاشان نهتنها یک محصول هنری یا کالای اقتصادی، بلکه بخشی از هویت فرهنگی ایران به شمار میرود؛ میراثی که در تار و پود آن تاریخ، ذوق و هنر نسلهای مختلف بافندگان این سرزمین نقش بسته است. حفظ و حمایت از این هنر اصیل میتواند زمینهساز تداوم جایگاه فرش ایرانی در بازارهای جهانی و انتقال این میراث ارزشمند به نسلهای آینده باشد.
نظر شما