به گزارش خبرگزاری ایمنا، در حالی که رقابت قدرتهای بزرگ بر سر کنترل گلوگاههای دریایی از دریای جنوبی چین تا بابالمندب وارد مرحلهای تازه شده است، تلاش ایران برای تثبیت جایگاه خود در اتحادیه کشورهای حاشیه اقیانوس هند (آیورا) را نمیتوان تنها یک تحرک دیپلماتیک معمولی تلقی کرد. نشست اخیر هماندیشی درباره آخرین تحولات آیورا در تهران، در واقع بازتاب تغییری عمیقتر در جغرافیای قدرت جهانی است؛ تغییری که بهتدریج مرکز ثقل تجارت، انرژی و رقابت ژئوپلیتیک را به اقیانوس هند منتقل میکند. در شرایطی که زنجیرههای تأمین جهانی تحت فشار تنشهای ژئوپلیتیکی بازآرایی میشوند و مسیرهای سنتی تجارت با چالشهای امنیتی فزاینده روبهروست، هرگونه تحرک در ساختارهای منطقهای اقیانوس هند میتواند فراتر از یک رویداد اداری، به بخشی از نبرد بزرگتر بر سر نفوذ در قرن بیستویکم تبدیل شود.
نامزدی ایران برای تصدی پست نایبرئیسی آیورا در دوره ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۷ تنها یک رقابت سازمانی میان تهران و موریس نیست، بلکه تلاشی برای افزایش وزن سیاسی و اقتصادی ایران در یکی از مهمترین عرصههای ژئواکونومیک جهان محسوب میشود، در نشست تهران، درباره موضوعاتی از امنیت کشتیرانی در خلیجفارس و استانداردهای صیادی گرفته تا لجستیک، ترانزیت، گمرکها و همکاریهای علمی بحث شد؛ موضوعاتی که در ظاهر فنی به نظر میرسد اما در عمل با معادلات کلان امنیت انرژی و تجارت جهانی پیوند خورده است. به نوشته فایننشال تایمز و اکونومیست در تحلیلهای متعدد درباره آینده تجارت جهانی، رقابت اصلی دهههای آینده نهتنها بر سر بازارها، بلکه بر سر مسیرهای دسترسی به بازارها خواهد بود؛ مسیری که اقیانوس هند در قلب آن قرار گرفته است.
اهمیت این تحولات زمانی برجستهتر میشود که به جایگاه فزاینده اقیانوس هند در نظام بینالملل نگاه کنیم. این پهنه آبی که سه قاره آسیا، آفریقا و اقیانوسیه را به هم متصل میکند، امروز محل عبور بخش بزرگی از تجارت جهانی، نفتکشها و کشتیهای کانتینربر است. به باور بسیاری از تحلیلگران از جمله پژوهشگران مؤسسه هادسون و بنیاد آبزرور ریسرچ هند، اقیانوس هند در حال ایفای همان نقشی است که اقیانوس آرام در قرن بیستم و اقیانوس اطلس در قرن نوزدهم ایفا کردند.
درک جی. گروسمن، تحلیلگر مسائل هند و اقیانوس هند، بارها تأکید کرده است که رقابت قدرتها در این منطقه دیگر تنها ماهیت دریایی ندارد، بلکه به رقابت برای شکلدهی قواعد تجارت، فناوری، انرژی و زیرساختهای آینده تبدیل شده است. در چنین فضایی، حضور فعال ایران در ساختارهای تخصصی آیورا، از میزبانی مرکز منطقهای علوم و انتقال فناوری گرفته تا ریاست گروههای کاری مختلف، به تهران امکان میدهد در فرآیند تدوین این قواعد سهم بیشتری داشته باشد.
این روند همزمان با تشدید رقابت بازیگرانی همچون چین، هند، آمریکا و قدرتهای میانی منطقهای بر سر کریدورهای تجاری و پروژههای اتصالپذیری، معنای راهبردی مضاعفی پیدا میکند. طرحهای بزرگی نظیر کریدور اقتصادی هند-خاورمیانه-اروپا، ابتکار کمربند و جاده چین و پروژههای جدید لجستیکی در سواحل شرقی آفریقا همه تلاش میکنند نقشه تجارت جهانی را بازتعریف کنند. در چنین شرایطی، هر جایگاهی که بتواند بر تصمیمات آیورا اثر بگذارد، به ابزاری برای نفوذ در یکی از حساسترین میدانهای رقابت ژئوپلیتیک جهان تبدیل میشود. به همین دلیل، نشست تهران را باید بخشی از یک روند گستردهتر دانست؛ روندی که در آن اقیانوس هند دیگر تنها یک مسیر حملونقل نیست، بلکه به صحنه بازآرایی قدرت جهانی تبدیل شده است؛ صحنهای که نتایج آن میتواند توازنهای اقتصادی و سیاسی دهههای آینده را دگرگون کند.
نظر شما