به گزارش خبرگزاری ایمنا، مدیریت پسماند در شهرهای بزرگ، به شیوههای اصولی و با رعایت مسائل زیست محیطی، یکی از مهمترین موضوعات مورد بحث در زمینه مدیریت شهری است.
افزایش آگاهیهای عمومی نسبت به مسائل بهداشتی و زیست محیطی از یک طرف و محدودیت منابع (انرژی و مواد) در سطح دنیا و افزایش تقاضا به خصوص در کشورهای در حال توسعه از طرف دیگر برنامه ریزان شهری را بر آن داشته است تا نسبت به طراحی و اجرای روشهای بهینه مدیریت پسماند، که بر اساس نگرش توسعه ی پایدار بوده و مسائل اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی را هم زمان و در کنار یکدیگر در نظر داشته باشد، اقدام کنند.
اجزای اصلی یک سیستم مدیریت پسماند امروزی به طور کلی شامل تولید، جمعآوری، تفکیک، بازیافت، پردازش و دفع است که تفکیک، پردازش و بازیافت در هر مرحله از مدیریت پسماند ممکن است انجام گیرد.
مواد زائد جامد شهری شامل تمام مواد زائد حاصل از فعالیت هایی است که در شهر انجام می شود، این مواد از نظر خواص فیزیکی و شیمیایی تنوع بسیار زیادی دارند و در حال حاضر پیچیدگی هایی که در جامعه شهری به وجود آمده در کمیت و کیفیت زباله ها تغییرات شگرفی را ایجاد کرده که این تغییرات و پیچیدگی ها معضلاتی از قبیل اشکال در نحوه جابهجایی و چگونگی دفع را نیز به دنبال داشته است.
با توجه به قانون مدیریت پسماندها، مدیران شهری باید روشهایی را به کار گیرند تا عناصر موظف در مدیریت مواد زائد به نتیجه رسیده و موجب جلوگیری از دفع غیراصولی و بازگشت سرمایه به اقتصاد ملی، کمک به حفظ محیط زیست، کمک به اقتصاد جامعه، ایجاد اشتغال، مشارکت شهروندان و بخش خصوصی شود.
کلیه مسائل مربوط به زباله و پسماند را می توان در قالب مدیریت مواد زائد بررسی کرد، مدیریت مواد زائد جامد را میتوان به یک فعالیت میان بخشی پایه ریزی شده و بر اساس اصول مهندسی و اقتصادی بین عناصر مختلف آن یعنی تولید، ذخیره در محل، جمعآوری، حملونقل، پردازش و بازیافت و در نهایت دفع مواد زائد جامد اطلاق کرد.
جداسازی و تفکیک پسماندها از یکدیگر در مبدا تولید به عنوان یکی از کاراترین و اقتصادی ترین روشهای پردازشی امروزه در اغلب کشورهای دنیا صورت می گیرد ، همچنین به کارگیری اصولی این روش تا حدودی بار هزینه های حملونقل را کاهش میدهد، اما گاهی در جریان اجرای طرح های تفکیک در مبدا به دلیل نبود برنامهریزی اصولی و صحیح و نبود مدیریت مناسب، هزینه های ایجاد شده در مقابل منافع موجود افزایش داشته و سود حاصل از اجرای طرح های تفکیک بسیار ناچیز و در برخی موارد منفی است.
در کلیه سیستم های جدید مدیریتی تلاش میشود با آموزش شهروندان، سطح دانش و آگاهی شهروندان ارتقا یافته و درنتیجه حجم زباله های تولیدی کاهش مییابد، همچنین بازیافت پسماندها کار سادهای نیست و نیاز به زیرساختهای علمی و فنی و فرهنگی دارد، شاید بخش فرهنگی در این کار از همه مهم تر باشد .
شهروندان باید به گونهای آموزش ببینند که در روند کاهش تولید پسماند نقش به سزایی داشته باشند و جداسازی اولیه پسماند ها را در منزل انجام دهند تا کار بازیافت آنها آسان تر شود، بدین منظور شهرداری اصفهان از سال ۱۳۸۶ با به کارگیری کارشناسان آموزش اقدام به فرهنگسازی و آموزش شهروندان کرده است.
از سال ۱۲۸۲ شمسی (از زمان تصویب قانون بلدیه)، نظافت شهری به عهده شهرداری بوده است و از اوایل سال ۱۲۹۰ شمسی، در شهرهای مختلف کشور شهرداری ها ایجاد شدند و ارائه خدمات شهری از جمله نظافت شهری همچنان به عهده شهرداری ها بود.
در اوایل دهه ۱۳۶۰ در شهرهای بزرگ به سیستم مدیریت پسماندهای شهری توجه بیشتری شد و سازمان های بازیافت در کلان شهرها تشکیل شدند و در دهه های ۱۳۷۰_۱۳۸۰ بازیافت مواد و انرژی از پسماند و سامان بخشیدن به مدیریت پسماندهای شهری موجب تجدیدنظر در قانون قبلی و تصویب قانون شهرداری ها شد.
به دنبال گسترش شهرها و اهمیت یافتن پسماندهای شهری در اردیبهشت ۱۳۸۳ با تصویب قانون مدیریت پسماندها در مجلس شورای اسلامی مدیریت پسماندها (آئین نامه اجرایی قانون مذکور در مرداد ماه ۱۳۸۴ به تصویب هیئت وزیران) مرحله جدیدی از بهینه سازی وضعیت مدیریت پسماندهای شهرهای کشور شد.
تاریخچه مدیریت پسماند در اصفهان نیز همچون سایر شهر ها تا قبل از تأسیس بلدیه شیوه دفع زباله به صورت جمع آوری دستی و دپو آن در گوشه ای از معابر و بعد حمل زباله با اسب و قاطر به بیرون شهر بود، چند سال بعد گاریهای حمل زباله نیز اضافه شدند و زباله ها را به بیرون شهر میبردند و داخل خندق های قدیمی میریختند، همچنین در سال ۱۳۰۲ شهرداری وقت مقرر کرد همه اهالی اول غروب زباله های خود را در منزل بگذارند؛ (همان قانون ساعت ۲۳ فعلی) نظام دفع زباله نیز متحول شد و به تدریج کامیون ها نیز وارد ناوگان حمل زباله شدند.
بخش عمده دفع زباله در دوره پهلوی اول به شیوه دستی بود و هر شب زباله ها در محل های مشخصی از شهر تلنبار میشد، تا درنهایت منتقل شود و پس از مدتی به دلیل اعتراض شهروندان به بوی بد و منظره زشت این محل ها، شهرداری دور آنها چهاردیواری کشید و محل تخلیه زباله معروف شد به چهاردیواری! و تا چند دهه همچون از انواع پلاستیک و مواد مخرب محیط زیست در زباله ها خبری نبود از بازیافت هم خبری نبود؛ زباله شهری فقط جمع آوری و دفن میشد.
بازیافت صنعتی در ایران سابقهای ۶۰ ساله دارد و با افزایش جمعیت شهرها و به دنبال آن تولید بیشتر زباله تولید کود کمپوست از پسماند تر هم مقرون به صرفه شد، نخستین کارخانه تولید کود آلی در ایران در سال ۱۳۳۷ در اصفهان ساخته شد و پس از چند سال به دلیل مشکلات زیست محیطی تعطیل شد، اما پس از بهروزرسانی دستگاه ها دوباره فعالیتش ادامه یافت.
در آن زمان هنوز پسماند خشک بازیافت نمیشد و کسی هم به این مسائل اعتنایی نداشت، البته نان خشک و فلزات همیشه با ارزش بودند و اینطوری شد که «نمکیها» پا به عرصه گذاشتند و از سال ۱۳۶۸ ناوگان حمل زباله دگرگون شد و چهاردیواریها به ایستگاههای انتقال زباله تبدیل شدند و زباله های شهری هر شب با خودروهای سبک از معابر جمع آوری و در ایستگاه انتقال یا همان ایستگاه میانی دپو میشد تا از آنجا با کامیون های بزرگ به خارج شهر انتقال یابد.
با توجه به اینکه طرح تفکیک مواد قابل بازیافت از پسماندهای غذایی از سال ۱۳۷۴ در شهر اصفهان اجرا شده است، پسماندهای عادی شهر به دو بخش پسماند تر و پسماند خشک تقسیم شدهاند، موضوع پسماند و ضرورت بازیافت روزبه روز پراهمیت تر شد تا در سال ۱۳۸۳ قانون مدیریت پسماند تصویب شود و شهرداری تنها متولی و مسئول دفع زباله و بازیافت اصولی آن باشد، از سال ۱۳۸۵ ناوگان دفع زباله به کلی مکانیزه شد و سطل های مکانیزه هم آمدند.
در حال حاضر شهر اصفهان با دارا بودن ۱۵ منطقه شهری در حدود ۱۰۰۰ تن در روز پسماند عادی تولید میکند که در بر گیرنده پسماندهای عادی خانگی، پسماندهای عادی شهری شامل ضایعات فضای سبز و نخاله های ساختمانی و غیر ساختمانی است.
در حال حاضر برنامه جمعآوری پسماند تر در شهر اصفهان طبق بلوکبندی انجام شده در مناطق پانزدهگانه به دو قسمت سبز و زرد (طرح زوج و فرد) تقسیم شده است که جمعآوری در مناطق به رنگ سبز در روزهای زوج هفته و مناطق به رنگ زرد در روزهای فرد هفته است و با توجه به بررسی های انجام شده و مسائلی ترافیکی شهر ساعت جمعآوری پسماندهای خانگی در شهر اصفهان از ساعت ۲۳:۰۰ آغاز و تا حدود ۰۵:۰۰ به پایان میرسد.
بارگیری پسماند تر اصفهان از سال ۱۴۰۱ بر اساس روزهای زوج و فرد هفته انجام میشود
مریم شفیعزاده، رییس اداره امور مشترکین و آموزش شهروندی سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان با اشاره به اهمیت مدیریت پسماند در توسعه پایدار به خبرنگار ایمنا اظهار میکند: پسماند و مدیریت آن یکی از شاخصهای مهم توسعه پایدار و محیط زیست در هر جامعه محسوب میشود و به دلیل ارتباط مستقیم با شهروندان، از مسائل کلیدی و اثرگذار در شهرها به شمار میرود.
وی با بیان اینکه اصفهان از شهرهای پیشرو کشور در مدیریت نوین پسماند است، ادامه میدهد: نخستین کارخانه پردازش پسماند کشور حدود ۶۰ سال پیش در این کلانشهر تأسیس شد و شهرداری اصفهان نیز از حدود ۲۰ سال قبل اقدامات فرهنگی گستردهای را برای آگاهیبخشی و تفکیک پسماند از مبدا آغاز کرده است.
رییس اداره امور مشترکین و آموزش شهروندی سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان با تاکید بر ساماندهی سیستم مدیریت پسماند شهری تاکید میکند: شهرداری اصفهان طی سالیان گذشته فعالیتهای متعددی را در این حوزه اجرا کرده و بخشی از این اقدامات همچنان در دست اجرا است تا بتوان مدیریت اصولیتری را در حوزه پسماند شهری دنبال کرد.
شفیعزاده با اشاره به تغییر برنامه بارگیری پسماند تر میگوید: تا سال ۱۴۰۱ پسماند تر بر اساس تاریخهای زوج یا فرد ماه از درب منازل جمعآوری میشد که این موضوع در روز سیویکم شش ماه نخست سال، شهروندان را با سردرگمی مواجه میکرد و موجب افزایش پسماند خارج از نوبت و برهم خوردن نظافت شهری میشد.
وی با اشاره به اجرای برنامه جدید بارگیری پسماند تر اضافه میکند: از تیرماه سال ۱۴۰۱ برنامه بارگیری پسماند تر منازل به روزهای زوج و فرد هفته تغییر پیدا کرد و بر این اساس، محلات زوج در روزهای شنبه، دوشنبه و چهارشنبه و محلات فرد در روزهای یکشنبه، سهشنبه و پنجشنبه ساعت ۲۳ شاهد جمعآوری پسماند تر هستند و روزهای جمعه نیز بارگیری انجام نمیشود.
رییس اداره امور مشترکین و آموزش شهروندی سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان با تاکید بر ضرورت تفکیک اصولی پسماندها خاطرنشان میکند: شهروندان باید توجه داشته باشند که پسماند خشک نباید همراه پسماند تر تحویل داده شود و لازم است پسماندها را بهصورت اصولی تفکیک و در زمانبندی و مکان مقرر به مبادی مجاز تحویل دهند.
شفیعزاده با اشاره به درگاههای متنوع جمعآوری پسماند خشک میگوید: برای جمعآوری مواد قابل بازیافت، ایستگاههای ثابت و سیار، ماشینهای جمعآوری درب منازل، خودروهای جمعآوری معابر و سامانه اصپاک پیشبینی شده است تا شهروندان بتوانند پسماند خشک خود را بهصورت مجزا تحویل دهند.
وی با بیان اینکه مخلوط شدن پسماند خشک و تر زمینه سوءاستفادههای غیربهداشتی را فراهم میکند، ادامه میدهد: قرار دادن پسماند خشک در کیسههای پسماند تر یا کنار آن موجب میشود این اقلام در چرخه غیرقانونی و غیربهداشتی زبالهگردها قرار گیرد، زیرا نیروهای جمعآوری پسماند تر اجازه بارگیری پسماند خشک را ندارند و این اقدام تخلف محسوب میشود.
رییس اداره امور مشترکین و آموزش شهروندی سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان با اشاره به ظرفیت ایستگاههای بازیافت تاکید میکند: در سطح شهر اصفهان ۷۱ ایستگاه ثابت و سیار دریافت و جمعآوری پسماند خشک فعال است و شهروندان میتوانند با مراجعه به نزدیکترین ایستگاه، پسماند خشک و خشکاله خود را تحویل داده و از امتیازاتی همچون شارژ اصفهانکارت و بیمه بهرهمند شوند.
شفیعزاده با اشاره به فعالیت خودروهای جمعآوری پسماند خشک میگوید: ماشینآلات جمعآوری پسماند خشک بهصورت هفتگی از صبح تا عصر در محلات مختلف تردد میکنند و شهروندان میتوانند پسماند خشک خود را درب منزل تحویل دهند تا فرآیند جمعآوری بهصورت اصولی و بهداشتی انجام شود.
وی با اشاره به خدمات سامانه اصپاک اضافه میکند: شهروندان از طریق ثبت درخواست در سامانه اصپاک نیز میتوانند پسماند خشک، خشکاله، تفاله چای خشک و اقلام حجیم را درب منزل تحویل دهند و از این طریق در فرآیند مدیریت اصولی پسماند شهری مشارکت داشته باشند.
رییس اداره امور مشترکین و آموزش شهروندی سازمان مدیریت پسماند شهرداری اصفهان با بیان اینکه واحد آموزش مدیریت پسماند از سال ۱۳۸۶ فعالیت خود را آغاز کرده است، خاطرنشان میکند: این واحد با هدف آموزش و آگاهسازی شهروندان درباره تفکیک اصولی پسماند تر، خشک و ویژه خانگی، زمانبندی بارگیری، کنترل شیرابه، کاهش تولید پسماند و آشنایی با قانون مدیریت پسماند، برنامههای آموزشی متعددی را برای گروههای مختلف اجرا کرده است.
شفیعزاده با اشاره به توسعه آموزشهای نوین مدیریت پسماند میگوید: امروز اصفهان بهعنوان شهری پیشرو در مدیریت پسماند از مرحله آموزش صرف تفکیک عبور کرده و با همکاری شهروندان، آموزش روشهای نوین اجتناب از تولید و کاهش پسماند همچون خشکالهسازی و تولید کمپوست خانگی را در دستور کار قرار داده است تا در مسیر تحقق توسعه پایدار و اهداف سند چشمانداز مدیریت پسماند حرکت کند.
به گزارش ایمنا، آینده شهرها در گرو مدیریت هوشمند منابع و کاهش تولید پسماند است و مشارکت شهروندان در کنار برنامهریزی اصولی مدیریت شهری، میتواند مسیر رسیدن به شهری پاک، سالم و پایدار را هموارتر کند؛ شهری که در آن پسماند نه یک تهدید، بلکه فرصتی برای بازگشت سرمایه، حفاظت از طبیعت و توسعه اقتصادی محسوب میشود.
نظر شما