به گزارش خبرگزاری ایمنا، اهدای عضو یکی از والاترین جلوههای ایثار و نوعدوستی در جوامع انسانی به شمار میرود؛ اقدامی که میتواند از دل یک فقدان بزرگ، امید و زندگی را به چندین خانواده بازگرداند. پیشرفتهای چشمگیر علم پزشکی در دهههای اخیر این امکان را فراهم کرده است که اعضای حیاتی بیماران مرگ مغزی به افرادی که در فهرست انتظار پیوند قرار دارند، اهدا شود و جان آنان را از مرگ حتمی نجات دهد. با این حال، موفقیت نظام پیوند اعضا تنها به توان علمی و تخصصی پزشکان وابسته نیست، بلکه آگاهی عمومی، اعتماد اجتماعی و همراهی خانوادهها نقش تعیینکنندهای در تحقق این فرآیند انسانی ایفا میکند. در بسیاری از موارد، ناآگاهی نسبت به مفهوم مرگ مغزی موجب میشود فرصت نجات جان چندین بیمار از دست برود؛ در حالی که یک تصمیم آگاهانه میتواند به معنای تولد دوباره انسانهایی باشد که تنها راه ادامه زندگی آنان دریافت عضو پیوندی است. از همین رو، فرهنگسازی و افزایش دانش عمومی درباره اهدای عضو به عنوان یکی از مهمترین نیازهای نظام سلامت شناخته میشود.
با وجود دستاوردهای قابل توجه ایران در حوزه پیوند اعضا و کسب جایگاه ممتاز در سطح آسیا، همچنان هزاران بیمار در کشور چشمانتظار دریافت عضو مناسب هستند. این بیماران روزها، ماهها و گاه سالها در امید یافتن فرصتی برای ادامه زندگی به سر میبرند و برای بسیاری از آنان، پیوند عضو تنها گزینه درمانی مؤثر محسوب میشود. در چنین شرایطی، هر مورد اهدای عضو میتواند زندگی چندین بیمار را نجات دهد و از رنج و نگرانی خانوادههای آنان بکاهد. آگاهیبخشی درباره اهمیت اهدای عضو نهتنها یک اقدام آموزشی، بلکه یک مسئولیت اجتماعی است که میتواند زمینهساز افزایش مشارکت مردم در این حرکت انساندوستانه شود. تجربه کشورهای موفق در این حوزه نیز نشان میدهد هرچه شناخت جامعه از مفهوم مرگ مغزی و فرآیند اهدای عضو بیشتر باشد، میزان رضایت خانوادهها و تعداد پیوندهای موفق نیز افزایش خواهد یافت. از این رو، ارتقای فرهنگ اهدای عضو باید به عنوان یک اولویت ملی مورد توجه قرار گیرد.
یکی از مهمترین چالشهای موجود در مسیر توسعه اهدای عضو، باورهای نادرست و برداشتهای اشتباه درباره مرگ مغزی است. بسیاری از افراد به دلیل مشاهده ضربان قلب یا فعالیت دستگاههای حمایتی تصور میکنند بیمار مرگ مغزی امکان بازگشت به زندگی را دارد، در حالی که از دیدگاه علمی، مرگ مغزی به معنای توقف کامل و غیرقابل بازگشت عملکرد مغز و مرگ قطعی فرد است. این فاصله میان واقعیت علمی و برداشت عمومی، ضرورت اطلاعرسانی مستمر و تخصصی را دوچندان میکند. رسانهها، نظام آموزشی، دانشگاهها، مراکز فرهنگی و نهادهای اجتماعی میتوانند با تولید محتوای علمی و قابل فهم برای عموم مردم، نقش مهمی در اصلاح این نگرشها ایفا کنند. هر میزان که سطح آگاهی جامعه افزایش یابد، تصمیمگیری خانوادهها در شرایط دشوار با آرامش و اطمینان بیشتری همراه خواهد بود و فرصتهای بیشتری برای نجات جان بیماران فراهم میشود. به همین دلیل، آموزش عمومی در حوزه مرگ مغزی و اهدای عضو باید به یک جریان مستمر فرهنگی تبدیل شود.
در این میان، نقش رسانهها بهویژه صدا و سیما در ترویج فرهنگ اهدای عضو بسیار تعیینکننده است. رسانه ملی به دلیل گستره مخاطبان و نفوذ اجتماعی خود میتواند مفاهیم علمی مرتبط با مرگ مغزی و پیوند اعضا را به زبان ساده و قابل فهم برای عموم مردم تبیین کند. تولید مستندهای واقعی، برنامههای آموزشی، گفتوگو با متخصصان، روایت زندگی بیماران نجاتیافته از طریق پیوند و انعکاس تجربه خانوادههای اهداکننده، از جمله اقداماتی است که میتواند اعتماد عمومی را نسبت به این موضوع افزایش دهد. همچنین پرهیز از بازنماییهای نادرست درباره مرگ مغزی در آثار نمایشی و استفاده از ظرفیت چهرههای فرهنگی، هنری و ورزشی برای ترویج این فرهنگ، نقش مهمی در ارتقای آگاهی جامعه خواهد داشت. تجربه سالهای اخیر نشان داده است که هرگاه رسانهها به شکل علمی، مستمر و هدفمند به موضوع اهدای عضو پرداختهاند، میزان استقبال و مشارکت مردم نیز افزایش یافته است.
امروز اهدای عضو تنها یک اقدام پزشکی نیست، بلکه نمادی از مسئولیتپذیری اجتماعی، همدلی انسانی و مشارکت در نجات جان دیگران محسوب میشود. هر فرد میتواند با آگاهی از اهمیت این موضوع و اعلام تمایل خود برای اهدای عضو، نقشی مؤثر در گسترش فرهنگ زندگیبخشی ایفا کند. جامعهای که در آن فرهنگ اهدای عضو نهادینه شود، جامعهای برخوردار از سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی و روحیه نوعدوستی خواهد بود. افزایش آگاهی مردم، حمایت نهادهای فرهنگی و رسانهای، تقویت آموزشهای عمومی و همراهی خانوادهها میتواند آیندهای روشنتر برای بیماران نیازمند پیوند رقم بزند. در حقیقت، اهدای عضو فرصتی است تا حتی پس از پایان زندگی، چراغ زندگی در وجود انسانهای دیگر روشن بماند و این ماندگارترین میراثی است که یک انسان میتواند از خود بر جای بگذارد، با امید قبادی، متخصص اهدای عضو و نایب رئیس هیئت مدیره انجمن اهدای عضو ایرانیان گفتوگویی انجام دادهایم که مشروح آن را در ادامه میخوانید:
ایمنا: اهدای عضو از بیماران مرگ مغزی در ایران از چه زمانی آغاز شد و چه مسیری را طی کرده است؟
قبادی: موضوع اهدای عضو از افراد مرگ مغزی از ۳۱ اردیبهشت ۱۳۶۸ و پس از فتوای تاریخی امام خمینی (ره) آغاز شد؛ فتوایی که با پیگیریهای استاد ایرج فاضل صادر شد و دو سال بعد نیز مقام معظم رهبری، حضرت آیتالله خامنهای، این موضوع را تأیید و فتوا صادر کردند. با وجود آنکه تصویب قانون مجلس در این زمینه تا سال ۱۳۷۹ به طول انجامید، اما نخستین پیوند اعضا از مرگ مغزی از سال ۱۳۷۰ در کشور آغاز شد.
ایمنا: مهمترین دستاوردهای علمی کشور در حوزه پیوند اعضا طی این سالها چه بوده است؟
قبادی: نخستین پیوند کلیه از مرگ مغزی در سال ۱۳۷۰ توسط استاد ایرج فاضل انجام شد، نخستین پیوند کبد و قلب در سال ۱۳۷۲ توسط اساتید سیدعلی ملک حسینی و محمدحسین ماندگار صورت گرفت و نخستین پیوند ریه توسط حسین احمدی و کتایون نجفیزاده مدیریت شد و در سال ۱۳۸۵ نیز نخستین پیوند لوزالمعده توسط سامان نیکاقبالیان در شیراز انجام شد. از آن زمان تاکنون حدود ۸۵ هزار پیوند عضو در کشور انجام شده است.
ایمنا: مرگ مغزی چه تفاوتی با سایر انواع مرگ دارد و چه نقشی در نجات جان بیماران ایفا میکند؟
قبادی: حدود ۹۹ درصد مرگها، مرگ قلبی یا مرگ معمولی هستند، یعنی قلب فرد از کار میافتد، اما حدود یک درصد مرگها، مرگ مغزی است. در مرگ مغزی، فرد میتواند جان یک تا هشت نفر را از مرگ حتمی نجات دهد و حتی از معلولیت افراد بسیاری جلوگیری کند.
ایمنا: جایگاه ایران در حوزه اهدای عضو و پیوند اعضا در سطح منطقه و جهان چگونه است؟
قبادی: ایران سالهاست که رتبه نخست اهدای عضو در آسیا را در اختیار دارد و کشورهای دیگر منطقه فاصله زیادی با ایران دارند. وقتی میگوییم ایران رتبه نخست آسیا را دارد، به این معناست که مردم ایران بسیار نوعدوست هستند و اصحاب رسانه، تیمهای پیوند و کادر درمان نقش بزرگی در رسیدن کشور به این جایگاه داشتهاند.
همچنین ایران نخستین رتبه پیوند کبد در یک مرکز در جهان را به همت تلاش تیم استاد ملک حسینی در شیراز دارد. ایران به «امپراتوری پیوند کبد» معروف است و از معدود کشورهای خاورمیانه به شمار میرود که تقریباً تمام انواع پیوند اعضا را انجام میدهد.
ایمنا: در حال حاضر وضعیت بیماران در انتظار دریافت عضو در کشور چگونه است؟
قبادی: در حال حاضر حدود ۲۷ هزار بیمار در فهرست انتظار دریافت عضو قرار دارند و هر دو تا سه ساعت، یک بیمار به دلیل نرسیدن عضو مناسب جان خود را از دست میدهد؛ در حالی که تنها راه نجات این بیماران، استفاده از اعضای بیماران مرگ مغزی است.
ایمنا: مهمترین چالش پیش روی توسعه اهدای عضو در کشور چیست؟
قبادی: مهمترین علت مرگ مغزی در ایران، تصادفات جادهای است و سالانه بین ۵ تا ۸ هزار مورد مرگ مغزی در کشور رخ میدهد که حدود ۳ هزار نفر از آنها قابلیت اهدای عضو دارند، اما مهمترین عامل عدم اهدای عضو، ناآگاهی خانوادهها نسبت به مفهوم مرگ مغزی است؛ چراکه بسیاری از مردم به دلیل وجود ضربان قلب و حرکت قفسه سینه تصور میکنند احتمال بازگشت بیمار وجود دارد، در حالی که مرگ مغزی به معنای مرگ قطعی است.
یکی از مهمترین اقداماتی که باید در هر کشوری نهادینه شود، افزایش آگاهی عمومی و باور صحیح نسبت به مرگ مغزی است. همچنین افزایش تمایل مردم به ثبت رضایت برای اهدای عضو در زمان حیات اهمیت زیادی دارد.
ایمنا: چه اقداماتی در سالهای اخیر برای افزایش مشارکت مردم در اهدای عضو انجام شده است؟
قبادی: تا اسفند ۱۴۰۳ در ایران تنها کارت اهدای عضو صادر میشد، اما با همکاری پلیس راهور و سردار حسینی، نشان قلب اهدای عضو روی گواهینامههای رانندگی نیز درج شد و همین موضوع موجب شد میزان ثبت تمایل مردم برای اهدای عضو ۳۵ برابر افزایش پیدا کند.
سازمان نظام پزشکی نیز برای پزشکان نشان اهدای عضو را روی کارتهای نظام پزشکی درج کرده و قرار است این اقدام برای پرستاران نیز اجرایی شود. مردم میتوانند تنها با ارسال کد ملی خود به سامانه ۳۴۳۲، تمایل خود برای اهدای عضو را ثبت کنند.
ایمنا: در حوزه فرهنگسازی و اطلاعرسانی چه اقداماتی باید انجام شود؟
قبادی: مهمترین اقدام در حوزه فرهنگسازی اهدای عضو، افزایش آگاهی عمومی درباره مفهوم مرگ مغزی و تفاوت آن با کما است. هرچه دانش مردم در این زمینه بیشتر شود، تصمیمگیری خانوادهها در شرایط حساس آسانتر و آگاهانهتر خواهد بود. در سالهای اخیر اقدامات مؤثری در این زمینه انجام شده و شاهد رشد قابل توجه آگاهی عمومی در کشور بودهایم.
رسانهها بهویژه صدا و سیما نقش بسیار مهمی در این مسیر دارند. تولید برنامههای آموزشی، مستندها، گفتوگوهای تخصصی، روایتهای واقعی از زندگی گیرندگان عضو و خانوادههای اهداکننده و پرداختن صحیح به موضوع مرگ مغزی در سریالها و برنامههای تلویزیونی، تأثیر مستقیمی بر افزایش اعتماد عمومی دارد. با ابلاغ پیوست رسانه سلامت به مراکز صدا و سیمای استانها، امروز شاهد رویکردی علمیتر و دقیقتر در بازنمایی موضوع مرگ مغزی و اهدای عضو هستیم.
علاوه بر رسانه ملی، آموزش در مدارس، دانشگاهها، مراکز فرهنگی و استفاده از ظرفیت فضای مجازی نیز میتواند به نهادینه شدن فرهنگ اهدای عضو کمک کند. هرچه آگاهی، اعتماد و مشارکت اجتماعی افزایش یابد، افراد بیشتری فرصت زندگی دوباره پیدا خواهند کرد. اهدای عضو یکی از والاترین جلوههای نوعدوستی است و توسعه این فرهنگ، سرمایهای ارزشمند برای نظام سلامت و جامعه محسوب میشود.
ایمنا: ایران امروز چه جایگاهی در حوزه اهدای عضو و پیوند اعضا در سطح جهان دارد؟
قبادی: ایران در بسیاری از بخشهای نظام سلامت، بهویژه در حوزه پیوند اعضا، حرفهای زیادی برای گفتن در جهان دارد و این موفقیتها حاصل تخصص، تعهد، مسئولیتپذیری و نوعدوستی مردم ایران است. از مردم درخواست میکنم در صورت مواجهه با مرگ مغزی عزیزانشان، همانگونه که در زمان درمان به پزشکان اعتماد میکنند، در زمان اعلام مرگ مغزی نیز به نظر تخصصی پزشکان اعتماد داشته باشند؛ چرا که بسیاری از اعضای قابل پیوند تنها ساعت محدودی قابلیت نجات جان بیماران دیگر را دارند.
نظر شما